Dativus possessivus
Ważne daty
367 p.n.e. – Leges Liciniae Sextiae
183 p.n.e. – Śmierć Scypiona Afrykańskiego Starszego
133 p.n.e. – Projekt akcji kolonizacyjnej Tyberiusza Grakcha. Śmierć Tyberiusza
123–122 p.n.e. – Reforma Gajusza Grakcha
121 p.n.e. – Śmierć Gajusza Grakcha
Scenariusz lekcji dla nauczyciela.
I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:
2. zna i rozpoznaje następujące zjawiska składniowe z zakresu gramatyki języka łacińskiego:
3) następujące funkcje składniowe i semantyczne rzeczownika: (Nominativus jako orzecznik, Nominativus. duplex, Genetivus partitivus, Dativus possessivus, Dativus auctoris, Acccusativus duplex, Ablativus temporis, Ablativus comparationis);
8. dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie morfologii:
13) dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie zjawisk składniowych:
b) przy przekształcaniu zdań zawierających charakterystyczne dla łaciny zjawiska składniowe poprawnie posługuje się następującymi funkcjami składniowymi i semantycznymi: (Nominativus jako orzecznik, Nominativus duplex, Genetivus partitivus, Dativus possessivus, Dativus auctoris, Accusativus duplex, Ablativus temporis, Ablativus comparationis),
16) poprawnie tłumaczy charakterystyczne dla łaciny:
a) następujące funkcje składniowe i semantyczne (Nominativus jako orzecznik, Nominativus duplex, Genetivus partitivus, Dativus possessivus, Dativus auctoris, Accusativus duplex, Ablativus temporis, Ablativus comparationis).
II. W zakresie kompetencji kulturowych. Uczeń:
2) posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu historii starożytnej:
2) historia Rzymu:
e) Rzym pod władzą cesarzy; sylwetki wybranych cesarzy: Tyberiusz, Kaligula, Klaudiusz, Neron, Wespazjan, Trajan, Hadrian, Marek Aureliusz, Domicjan, Konstantyn Wielki,
9. potrafi scharakteryzować i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu historii starożytnej:
2) historia Rzymu:
e) Rzym pod władzą cesarzy; sylwetki wybranych cesarzy: Tyberiusz, Kaligula, Klaudiusz, Neron, Wespazjan, Trajan, Hadrian, Marek Aureliusz, Domicjan, Konstantyn Wielki.
III. W zakresie kompetencji społecznych. Uczeń:
1) dostrzega wagę systematyczności w poznawaniu zjawisk gramatycznych i dokładności w sporządzaniu adekwatnego przekładu;
2) nabiera umiejętności szybkiego praktycznego zastosowania i ćwiczenia nowo nabytej wiedzy;
określać genezę jednego z najważniejszych konfliktów społecznych schyłku republiki – sporu o grunt publiczny (ager publicusager publicus);
charakteryzować rolę trybunów plebejskich i proletariuszy w społeczeństwie starożytnego Rzymu;
tworzyć zdania wykorzystując składnię dativus possessivus;
analizować tekst De Tiberio Graccho.
Konstrukcja dativus possessivus
Zaznacz poprawne uzupełnienie każdego zdania.
Cui Romanorum Hersilia uxor erat?
- Romulo
- Romulus
- Romulum
Quis Remum fratrem habebat?
- Romulo
- Romulus
- Romulum
Cui Romanorum Maro cognomen erat?
- Vergilium
- Vergilius
- Vergilio
Quis deorum templum in Capitolio habebat?
- Iovi
- Iovem
- Iuppiter
Oceń, czy poniższe pary zdań wyrażają tę samą treść. Każdej z nich przyporządkuj kategorię VERUM (prawda) lub FALSUM (fałsz).
Multis Romanis domus non sunt.<br/><br/>Multi Romani domum non habent., Multi mihi amici sunt.<br/><br/>Multos amicos habeo., Consuli aliisque magistratibus lictores erant.<br/><br/>Consul et alii magistratus lictores habebant., Patriciis Romanis multi clientes erant.<br/><br/>Patricii Romani multos clientes habebant.
| VERUM | |
|---|---|
| FALSUM |
Uzupełnij zdania formami czasowników „esse” i „habere”. Wybierz je spośród:
sunt, habebant, habet, est
1. Marcus Crassus magnas divitias ................
2. Cornelio frater et duae sorores ................
3. Mihi parvus canis ................
4. Parentes mei non magnam, sed pulchram villam ................
Przemiany społeczne w Rzymie. Kwestia rolna
Rzymianie, zajmując nowe terytoria, zatrzymywali część ziemi jako ager publicusager publicus (ziemia publiczna) – grunt państwowy, którego zasobów ciągle przybywało. Na ager publicus składały się tereny odebrane wrogom, zbuntowanym sprzymierzeńcom, opuszczone w czasie wojen, konfiskowane, zdobywane na mocy testamentów. Zanim osadzono na niej kolonistów, ziemia ta była dzierżawiona za minimalną opłatą przez osoby prywatne. Ustalono limit jej użytkowania (125 ha), podczas gdy wielkość działki osadnika (kolonisty) wynosiła ok. 2 ha.
Im więcej Rzym posiadał ziemi publicznej, tym więcej potrzebował siły roboczej; przybywało zatem niewolników. Podbój Italii przysporzył mu setki tysięcy niewolników, a podboje zamorskie otworzyły dostęp do wręcz niewyczerpanej ich liczby (np. w 167 r. p.n.e. po podboju Epiru Rzym zagarnął 150 000 jego mieszkańców). W III w. p.n.e. powstały majątki ziemskie, stanowiące własność rodów pochodzenia senatorskiego i ekwickiego. Jednak w ich ręce zwykle trafiały większe działki ager publicus, niż pozwalało na to prawo ustalone w 367 r. p.n.e. ( Leges Liciniae SextiaeLeges Liciniae Sextiae).
Po II wojnie punickiej nastąpił gwałtowny rozwój własności publicznej, również na terenie Italii. Opustoszałe wtedy grunty przekształcano w wielkie posiadłości. Rozpoczął się proces, który zmienił życie drobnych rolników, chętnie wyprzedających swoją własność i przenoszących się do pobliskich miast, gdzie odtąd przynależeli do grupy proletariuszyproletariuszy. Poza tym ludzie zamożni chętnie wykupywali ziemie na terenach podmiejskich i obsadzali je winoroślą i oliwkami, co przynosiło im szybkie i trwałe zyski.

W Italii malała liczba drobnych rolników, przybywało za to proletariuszy, którzy nie służyli w legionach. Wojna przestała być także sposobem bogatszych obywateli na pomnażanie majątku. W 151 r. po raz pierwszy w armii rzymskiej pojawiły się wakaty na stanowiskach oficerskich. Coraz częściej powoływano do niej ochotników oraz obniżano minimum majątkowe, które pozwalało na służbę wojskową.
Tymczasem proletariusze (łac. proletarii) znajdowali zatrudnienie wszędzie tam, gdzie prowadzono wielkie roboty publiczne: wznoszono świątynie, prowadzono remonty budowli świeckich i sakralnych, ciągnięto akwedukty, budowano termy, ulice, domy, porty itd. Głos tych obywateli był bardzo cenny w czasie corocznych wyborów. Rzym dbał o ich, kontrolując ceny zboża i organizując rozrywki publiczne: walki gladiatorów, wyścigi w cyrku i przedstawienia teatralne. Wielu z nich mogło także poprawić swój los, tworząc wielką rzeszę klientów działających na rzecz wpływowych patronów, którzy otaczali ich swoją opieką.

De Tiberio Graccho
Tiberius Gracchus ante populum gravia verba fecit: Nonne mavultis agrum publicum in omnium civium manibus esse? Nonne existimatis liberos homines meliore ratione humum culturos esse quam servos, barbaros aut barbarorum filios? Nonne fortiore modo defendent cives, etiam humiles, si bonorum publicorum partem pro beneficiis acceperint?
Animalia domos habent; hominibus vero, qui in Italia pugnantes tam saepe victores fuerunt, bona non sunt, nisi caelum, ventus et sol. Sine domibus, sine coniugibus ac liberis per patriam errant miseri. Milites nostri omnium populorum domini sunt; eis tamen ne ager quidem est.
Pro divitum ac nobilium luxu pauperes pugnant et pereunt. Imperatores ante proelia iubent milites pro sacris templis et sepulcris maiorum pugnare. Sed paucissimi domesticam aram aut monumentum maiorum habent. Nonne, Patres, plebem tandem audituri estis? Num creditis pauperes pro vobis perituros esse?
Eo die plebs Tiberium domum duxit velut patrem non civitatis tantum, sed etiam omnium Italiae populorum.
Źródło: [w:] Stefan Staszczyk, Jadwiga Daabowa, Zbigniew Sabiłło, Lingua Latina, Warszawa 1959
Tłumaczenie:Tłumaczenie:
Połącz w pary.
[słuchać ludu], [błąkać się po ojczyźnie], [posiadać ołtarz], [wygłaszać słowa], [uprawiać ziemię], [walczyć o zbytek], [odprowadzić do domu]
| verba facere | |
| humum colere | |
| pro luxu pugnare | |
| aram habere | |
| plebem audire | |
| domum ducere | |
| per patriam errare |
Zaznacz zdania zgodne z treścią tekstu.
- Humiles nihil nisi sol et ventus habent.
- Plurimis eorum ara aut monumentum maiorum est.
- Milites Romani ne agrum quidem habent.
- Tantum paucissimis monumenta maiorum sunt.
Zaznacz każde z wyrażeń, które opisuje scenę przedstawioną na ilustracji.
- ara domestica
- deos colere
- humum colere
- civitatis pater
- verba facere
- bona accipere
- animalia habere
- oratorem audire
- patriam defendere
- pro civibus perire
- domum ducere
- pro patria pugnare
- patriam defendere
- bona publica accipere
- pro patria pugnare
- pro luxu pugnare
Zaznacz zdania prawdziwe.
- Kornelia, matka Grakchów, była córką Scypiona Afrykańskiego Starszego.
- Obaj jej synowie, Tyberiusz i Gajusz, piastowali urząd trybuna ludowego.
- Ustawa Licyniusza i Sekscjusza regulowała problem dostępu do ager publicus.
- Tyberiusz Grakchus zginął w czasie zamieszek w Rzymie w 121 r. p.n.e.
- Limit użytkowania ager publicus wynosił 2 ha.
- Proletariusze nie mieli obowiązku służby w armii rzymskiej.
Słowniki
Słownik pojęć
grunt państwowy, na który składały się tereny odebrane wrogom, zbuntowanym sprzymierzeńcom, opuszczone w czasie wojen, konfiskowane, zdobywane na mocy testamentów
wielki majątek ziemski uprawiany przy pomocy dzierżawców
wielki majątek ziemski uprawiany przy pomocy dzierżawców
ubodzy obywatele wolni od płacenia podatków i służby wojskowej
początkowo urzędnik plebsu, potem urzędnik państwowy; powołany dla obrony interesów plebejusz
Słownik łacińsko‑polski
Galeria dzieł sztuki
Bibliografia
A. Ziółkowski, Starożytność, Warszawa 2009.
Człowiek Rzymu, red. A. Giardina, Warszawa 2000.
K. Kumaniecki, Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1965.
M. Jaczynowska (red.), D. Musiał, M. Stępień, Historia starożytna, Warszawa 2004.
M. Crawford, Rzym w okresie republiki, Warszawa 2000.
Rzym i my. Wprowadzenie do literatury i kultury łacińskiej, tł. I. Lewandowski, W.M. Malinowski, Poznań 2009.
Słownik kultury antycznej, red. R. Kulesza, Warszawa 2012.




