Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał
RiuQiK8nhA35l1

Deklinacja I

Ważne daty

440 r p.n.e. – W Grecji powstanie terakotowego krateru dzwonowego (służącego do mieszania wina i wody);

430 r p.n.e. – Na Sycylii w Dolinie Świątyń budowanie świątyni Concordii w Agrigento.

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RZ1CIbm50vHHZ

Pobierz załącznik

Scenariusz zajęć do pobrania
Plik PDF o rozmiarze 68.53 KB w języku polskim
1

I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:

1. zna i rozpoznaje następujące formy morfologiczne z zakresu gramatyki języka łacińskiego:

1) formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I–V;

3) formy fleksyjne przymiotników deklinacji I–III;

7) zasady tworzenia i stopniowania przysłówków pochodzących od przymiotników deklinacji I–III;

8. dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie morfologii:

1) odmienia rzeczowniki regularne deklinacji I–V;

3) odmienia przymiotniki deklinacji I–III;

7) tworzy i stopniuje przysłówki pochodzące od przymiotników deklinacji I–III.

Nauczysz się

czytać ze zrozumieniem krótki tekst łaciński;

odmieniać rzeczowniki według deklinacji Deklinacjadeklinacji I;

rozpoznawać wyjątki deklinacji I;

tłumaczyć formy rzeczowników deklinacji I  języka łacińskiego na polski.

Schemat odmiany deklinacji I

Świątynia Concordii. Najlepiej zachowana świątynia dorycka z 430 r p.n.e.

Rfs1SggM3oBku
Ilustracja interaktywna przedstawia Świątynię Concordii z 430 r. p.n.e. – duży budynek oparty o szereg kolumn, które stoją na czterech schodach. Świątynia jest wykonana z brązowego kamienia i posiada dwuspadowy dach. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Świątynia Concordii, to starożytną grecka świątynia w Dolinie Świątyń w Agrigento na Sycylii. Jest największą i najlepiej zachowaną dorycką świątynią na Sycylii. Należy do najlepiej zachowanych greckich świątyń na świecie., 2. Świątynia została zbudowana w 440-430 r. p.n.e. Nazwa Concordia, pochodzi od łacińskiej inskrypcji. Inskrypcja została znaleziona w pobliżu budowli i nie ma związku ze świątynią. W VI w. Concordia została przekształcona na kościół chrześcijański pod wezwaniem apostołów Piotra i Pawła. Jednak podczas odrestaurowywania budowli w 1785 roku przywrócono jej przedchrześcijański wygląd.
Świątynia Concrodii w Agrigento, Włochy, wikimedai.org, domena publiczna

Według deklinacji I odmieniają się rzeczowniki i przymiotniki rodzaju żeńskiego zakończone w Nom. sg. na -a, a Gen. sg. -ae.

Schemat deklinacji I

Cāsus

Singulāris

Plūrālis

Nōminātīvusm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000003Nōminātīvus

Puellam3fd2e7b3a43fbafd_0000000000004Puella

Puellaem3fd2e7b3a43fbafd_0000000000005Puellae

Genetīvusm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000006Genetīvus

Puellaem3fd2e7b3a43fbafd_0000000000005Puellae

Puellārumm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000008Puellārum

Dativusm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000009Dativus

Puellaem3fd2e7b3a43fbafd_0000000000010Puellae

Puellīsm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000011Puellīs

Accūsātīvusm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000012Accūsātīvus

Puellamm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000013Puellam

Puellāsm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000014Puellās

Ablātīvusm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000015Ablātīvus

Puellām3fd2e7b3a43fbafd_0000000000016Puellā

Puellīsm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000011Puellīs

Vocātīvus

Puella

Puellae

m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000003
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000004
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000005
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000006
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000005
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000008
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000009
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000010
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000011
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000012
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000013
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000014
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000015
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000016
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000011

Wyjątki deklinacji I

R1ES8HCtWJHbV1
Ilustracja przedstawia schemat wyjątków deklinacji I – składa się z napisu: Masculinum declinationis primae, nad którym znajduje się półkole z punktami z których wychodzą okręgi. W pierwszym od lewej znajduje się postać stojąca na baczność, a nad nim widoczny jest napis: Nauta. Drugi od lewej widoczna jest postać z długopisem, nad którą znajduje się napis Scriba. Trzecia od lewej jest postać stojąca z widłami, nad nią widnieje napis Agricola. Czwarta postać, to twarz brodatego mężczyzny z koroną z gałązek oliwnych. Nad tą postacią widnieje napis: Poeta. Ostatni obrazek, to symbol domu z ludźmi. Nad nim widnieje napis Incola.
schemat wyjątków deklinacji I, onlie-skills, CC by 3.0

Zadania

RcplHO2vrViFW
Ćwiczenie 1
Przeczytaj uważnie poniższe wyrazy i pogrupuj je na rzeczowniki i czasowniki. Rzeczowniki Możliwe odpowiedzi: 1. amāmus, 2. puellās, 3. putās, 4. ālae, 5. amātis, 6. fēmina, 7. puellārum, 8. amā, 9. rosֿis Czasowniki Możliwe odpowiedzi: 1. amāmus, 2. puellās, 3. putās, 4. ālae, 5. amātis, 6. fēmina, 7. puellārum, 8. amā, 9. rosֿis
RhrOAuIWEytw2
Ćwiczenie 2
Połącz w pary fomy rzeczowników tak, by składały się na nie formy liczby pojedynczej i mnogiej tego samego przypadka np. puella – puellae (Nōminātīvus). linguae Możliwe odpowiedzi: 1. linguārum (Genetīvus), 2. linguīs (Ablātīvus), 3. linguae, 4. linguās (Accūsātīvus) linguā Możliwe odpowiedzi: 1. linguārum (Genetīvus), 2. linguīs (Ablātīvus), 3. linguae, 4. linguās (Accūsātīvus) linguam Możliwe odpowiedzi: 1. linguārum (Genetīvus), 2. linguīs (Ablātīvus), 3. linguae, 4. linguās (Accūsātīvus) lingua Możliwe odpowiedzi: 1. linguārum (Genetīvus), 2. linguīs (Ablātīvus), 3. linguae, 4. linguās (Accūsātīvus)

Iūliam3fd2e7b3a43fbafd_0000000000020Iūlia sum. Prope Posnāniam in vīllā habitōm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000021habitō. Vīlla mea magnam3fd2e7b3a43fbafd_0000000000022magna est, sed familia mea parvam3fd2e7b3a43fbafd_0000000000023parva est. Propem3fd2e7b3a43fbafd_0000000000024Prope vīllam meam multae rosae albaem3fd2e7b3a43fbafd_0000000000025rosae albae sunt. Prope vīllam quoquem3fd2e7b3a43fbafd_0000000000026quoque caprāsm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000027caprās habēmus. Rosās cum familiā meā cūstōdiōm3fd2e7b3a43fbafd_0000000000028cūstōdiō, quia caprae rosās edunt. Mihi rōsae placent, sed caprae rosās gustant.

Na podstawie: H. Ørberg, Lingua Latina per se illustrata. Pars I: Familia Romana, Grenaa 2003.

Tłumaczeniem3fd2e7b3a43fbafd_0000000000029Tłumaczenie

m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000020
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000021
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000022
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000023
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000024
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000025
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000026
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000027
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000028
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000029
R18Y7MPiM21lQ
Ćwiczenie 3
Przeczytaj ze zrozumieniem powyższy tekst: Po przeczytaniu tekstu przyporządkuj właściwe odpowiedzi do zadanych pytań Quod nōmen puellae est? Możliwe odpowiedzi: 1. Quia caprae rosās edunt., 2. Iūlia., 3. Albae sunt., 4. Prope Posnāniam., 5. Parva est. Ubi Iūlia habitat? Możliwe odpowiedzi: 1. Quia caprae rosās edunt., 2. Iūlia., 3. Albae sunt., 4. Prope Posnāniam., 5. Parva est. Estne familia Iūliae parva vel magna? Możliwe odpowiedzi: 1. Quia caprae rosās edunt., 2. Iūlia., 3. Albae sunt., 4. Prope Posnāniam., 5. Parva est. Quō colōre rosae prope vīllam Iūliae sunt? Możliwe odpowiedzi: 1. Quia caprae rosās edunt., 2. Iūlia., 3. Albae sunt., 4. Prope Posnāniam., 5. Parva est. Cūr Iūlia rosās cūstōdit? Możliwe odpowiedzi: 1. Quia caprae rosās edunt., 2. Iūlia., 3. Albae sunt., 4. Prope Posnāniam., 5. Parva est.
R1FYqw1GDwDcJ
Ćwiczenie 4
W zadaniu nr 3 przeczytałeś tekst w języku łacińskim. Jaki był główny temat tego tekstu? Możliwe odpowiedzi: 1. Dē rosīs, 2. Dē vītā Iūliae, 3. Dē caprīs
R1MjtEWkwU4SH
Ćwiczenie 5
Podaj formy deklinacji słowa Amīcam.
Rnj7s0JvhIfGY
Ćwiczenie 6
Co jest cechą charakterystyczną wymienionych niżej wyrazów: Nauta, nautae; Belgā, Belgae; incola, incolae? Możliwe odpowiedzi: 1. Są to wyjątki rodzaju męskiego odmieniające się wg deklinacji I., 2. Są to nazwy zawodów i narodowości, które odmieniają się tylko w liczbie pojedynczej., 3. Są to wyrazy pochodzenia greckiego mające odmianę inną niż pozostałe rzeczowniki I deklinacji.
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000300
R148j4vXvOqXT1
Ćwiczenie 7
Połącz sentencje łacińskie, z ich polskimi znaczeniami. Ubi concordia Ibi victoria. Możliwe odpowiedzi: 1. Gdzie zgoda, tam zwycięstwo. 2. Pierwsza droga jest stroma. 3. Historia nauczycielką życia. 4. Słowo uczy, słowo szkodzi. Ardua prima via est. Możliwe odpowiedzi: 1. Gdzie zgoda, tam zwycięstwo. 2. Pierwsza droga jest stroma. 3. Historia nauczycielką życia. 4. Słowo uczy, słowo szkodzi. Historia magistra vitae. Możliwe odpowiedzi: 1. Gdzie zgoda, tam zwycięstwo. 2. Pierwsza droga jest stroma. 3. Historia nauczycielką życia. 4. Słowo uczy, słowo szkodzi. Littera docet, littera nocet. Możliwe odpowiedzi: 1. Gdzie zgoda, tam zwycięstwo. 2. Pierwsza droga jest stroma. 3. Historia nauczycielką życia. 4. Słowo uczy, słowo szkodzi.

Słowniki

Słownik pojęć

Deklinacja
Deklinacja

Słowo „deklinacja” ma dwa znaczenia:
1) odmiana wyrazów przez przypadki, liczby i rodzaje. Pochodzi od czasownika declinare oznaczającego „odchylać”, „wyginać”, ponieważ odmiana wyrazu polega na zmianie jego formy.
2) grupa wyrazów, które odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje w podobny sposób, to znaczy przybierają takie same końcówki. W języku łacińskim jest pięć takich grup, które nazywają się: deklinacja I, deklinacja II, deklinacja III, deklinacja IV i deklinacja V.

Concordia
Concordia

rzymska bogini zgody i harmonii w państwie i w rodzinie. Przedstawiano ją jako dojrzałą kobietę z rogiem obfitości w jednej ręce, a gałązką oliwną lub wagą w drugiej.

Słownik łacińsko‑polski

RgL0KfzwUg8jIm3fd2e7b3a43fbafd_00000000000331
Słownik łacińsko-polski.
Źródło: online skills, licencja: CC0.
m3fd2e7b3a43fbafd_0000000000033

Galeria dzieł sztuki

Bibliografia

Cambridge Latin Course, Book I, Cambridge 2002.

Jan Wikarjak, Gramatyka opisowa języka łacińskiego, Warszawa 1978.

Lidia Winniczuk, Lingua Latina; Łacina bez pomocy Orbiliusza, Warszawa 1975.

Nowa Encyklopedia Powszechna, Warszawa 1995.

Słownik pisarzy antycznych, pod redakcję Anny Świderkówny, Warszawa 1990.