Dla nauczyciela

Autorka: Małgorzata Kosińska‑Pułka

Przedmiot: język polski

Temat: Czy to sprawiedliwe? Ojciec i jego dzieci w Przypowieści o synu marnotrawnym

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony

Cele kształcenia – wymagania ogólne
III. Tworzenie wypowiedzi.
3. Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat dzieł literackich oraz innych tekstów kultury.
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
Zakres podstawowy
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
3) rozróżnia gatunki epickie, liryczne, dramatyczne i synkretyczne, w tym: gatunki poznane w szkole podstawowej oraz epos, odę, tragedię antyczną, psalm, kronikę, satyrę, sielankę, balladę, dramat romantyczny, powieść poetycką, a także odmiany powieści i dramatu, wymienia ich podstawowe cechy gatunkowe;
9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;
11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów biblijnych i antycznych w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych;
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki;
III. Tworzenie wypowiedzi.
1. Elementy retoryki. Uczeń:
1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej i pisemnej przy użyciu odpowiednich konstrukcji składniowych;
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
6) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym, referat, szkic interpretacyjny, szkic krytyczny, definicja, hasło encyklopedyczne, notatka syntetyzująca;
12) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej.
IV. Samokształcenie.
6) wybiera z tekstu odpowiednie cytaty i stosuje je w wypowiedzi;
Zakres rozszerzony
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
1) odczytuje tekst w jego warstwie semantycznej i semiotycznej;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej;

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji.

Cele operacyjne. Uczeń:

  • na podstawie zdobytej wiedzy o relacjach rodzinnych w czasach biblijnych charakteryzuje postawy synów i ojca występujących w Przypowieści o synu marnotrawnym;

  • wyjaśnia tytuł przypowieści oraz znaczenie słów: marnotrawić, marnotrawny, miłosierdzie;

  • przedstawia proces powrotu syna marnotrawnego do domu rodzinnego;

  • analizuje znaczenie wypowiadanych dwukrotnie przez syna marnotrawnego słów: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw Bogu i względem ciebie.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • ćwiczeń przedmiotowych;

  • z użyciem komputera;

  • dyskusja;

  • burza mózgów.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/ tablica, pisak/ kreda.

Przebieg zajęć:

Faza wprowadzająca:

1. Nauczyciel inicjuje rozmowę z uczniami o tym, co czuje człowiek, gdy musi przyznać się do winy. Uczniowie na zasadzie burzy mózgów wymieniają się spostrzeżeniami. Ustalają, że mówienie o takich kwestiach jest trudne. Podają też powody nieumiejętności przyznawania się do winy. Rysują schemat.

2. Przedstawienie celu i tematu zajęć.

Faza realizacyjna:

Praca z mutlimedium i blokiem ćwiczeń

1. Uczniowie wysłuchują zamieszczonego w e‑materiale audiobooka. W pierwszej kolejności wypisują zasady panujące w rodzinach żydowskich w czasach biblijnych. Omawiają swoje spostrzeżenia na ten temat.

2. Na podstawie wysłuchanej treści Przypowieści o synu marnotrawnym, uczniowie porządkują etapy powrotu syna do domu. Podejmują się także przyporządkowania odpowiednich cytatów z przypowieści do interpretacji malarskich autorstwa B.E. Murilla. Następnie interpretują zachowanie drugiego, starszego syna.

4. Nauczyciel poleca uczniom interpretację tytułu przypowieści oraz sprawdza znajomość znaczenia słów: marnotrawny i marnotrawić.

5. Uczniowie, wykorzystując informacje ze słuchowiska w e‑materiałach oraz wyciągając wnioski z przypowieści, odpowiadają na pytanie: Dlaczego syn marnotrawny aż dwukrotnie wyraża przekonanie: Ojcze, zgrzeszyłem przeciw Bogu? Na czym ów grzech polegał?

6. Nauczyciel cytuje zdanie z e‑materiałów: Postępowanie ojca pozwala na stworzenie definicji pojęcia „miłosierdzie”. Prosi, by uczniowie napisali taką definicję własnymi słowami i zinterpretowali w jej kontekście postępowanie wybranego bohatera literackiego. Po wykonaniu zadania uczniowie porównują swoje spostrzeżenia z gotowymi definicjami w słownikach: Miłosierdzie to charakteryzujące się wybaczaniem i empatią postępowanie wobec osoby, która znalazła się w potrzebie, na przykład Witold i Benedykt Korczyńscy (Eliza Orzeszkowa, „Nad Niemnem”) oraz Cezary i Seweryn Barykowie (Stefan Żeromski „Przedwiośnie”). Nauczyciel może przygotować odpowiednie fragmenty literackie.

3. Uczniowie zapisują na tablicy w dwóch kolumnach elementy dosłowne oraz elementy przenośne w omawianej przypowieści.

Faza podsumowująca:

1. Nauczyciel rysuje nachodzące na siebie dwa pola tekstowe. Prosi, by uczniowie wpisali w odpowiednie miejsca nazwy uczuć: syna, ojca oraz odczuwanych wspólnie.

2. Inna forma tego ćwiczenia uogólniającego, to propozycja losowania z kapelusza karteczek z nazwami uczuć i komentowanie przez ucznia, kogo ono dotyczy.

3. Nauczyciel formułuje polecenie do wszystkich uczniów: Wciel się w rolę ojca, do którego syn napisał list i poinformował go, że ma zamiar wrócić do domu, ale się obawia. Ojciec nie ma sposobności odpisać, ale nie chce też biernie czekać. Co może zrobić, żeby zachęcić syna do powrotu i porzucenia obaw? Podpowiedz sposób na skuteczne rozwiązanie sytuacji.

Praca domowa:

Nauczyciel na podstawie e‑materiałów formułuje polecenie pracy domowej.

Czy sprawiedliwość wyklucza miłosierdzie? Napisz wypracowanie (liczące nie mniej niż 300 wyrazów), w którym przedstawisz swoją opinię na ten temat. Aby uzasadnić swój wybór, nawiąż do przypowieści o synu marnotrawnym i co najmniej dwóch innych tekstów kultury (film, obraz malarski, rzeźba, utwór poetycki i in.).

Materiały pomocnicze:

Ks. Kazimierz Bukowski, Biblia a literatura polska, Poznań 1988.

Joanna Maleszyńska, Biblijna przypowieść o synu marnotrawnym i jej literackie transpozycje, [w:] Miejsca wspólne, red. E. Balcerzan i S. Wysłouch, Warszawa 1985.

Scena pojednania ojca z synem w domu rodzinnym Freddiego Mercury’ego w filmie Bohemian Rapsody (reż. B. Singer, 2018).

Wskazówki metodyczne:

Audiobook może posłużyć uczniom do doskonalenia techniki notowania ze słuchu, w tym przypadku istotnych informacji o relacji ojciec‑syn oraz miejscach wspólnych w kulturze (toposach).

Sprawdź się