Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Autor: Maria Gniłka‑Somerlik

Przedmiot: Język polski

Temat: Piękno i harmonia świata w polskiej poezji renesansowej

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
1) rozumie podstawy periodyzacji literatury, sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: starożytność, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r.;
3) rozróżnia gatunki epickie, liryczne, dramatyczne i synkretyczne, w tym: gatunki poznane w szkole podstawowej oraz epos, odę, tragedię antyczną, psalm, kronikę, satyrę, sielankę, balladę, dramat romantyczny, powieść poetycką, a także odmiany powieści i dramatu, wymienia ich podstawowe cechy gatunkowe;
5) interpretuje treści alegoryczne i symboliczne utworu literackiego;
6) rozpoznaje w tekstach literackich: ironię i autoironię, komizm, tragizm, humor, patos; określa ich funkcje w tekście i rozumie wartościujący charakter;
8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe;
9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;
11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów biblijnych i antycznych w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych;
12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: trenów i pieśni Jana Kochanowskiego, bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Zemsty Aleksandra Fredry, Balladyny Juliusza Słowackiego;
15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny;
16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki;
6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki;
II. Kształcenie językowe.
1. Gramatyka języka polskiego. Uczeń:
4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu oraz określa rolę jego przekształceń w budowaniu znaczenia wypowiedzi.
2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:
5) zna, rozumie i funkcjonalnie wykorzystuje biblizmy, mitologizmy, sentencje, przysłowia i aforyzmy obecne w polskim dziedzictwie kulturowym;
4. Ortografia i interpunkcja. Uczeń:
1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji, w tym szczególnie: pisowni wielką i małą literą, pisowni łącznej i rozłącznej partykuły nie oraz partykuły -bym, -byś, -by z różnymi częściami mowy; pisowni zakończeń -ji, -ii, -i ; zapisu przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; pisowni przyimków złożonych; pisowni nosówek ( a, ę ) oraz połączeń om, on, em, en ; pisowni skrótów i skrótowców;
III. Tworzenie wypowiedzi.
1. Elementy retoryki. Uczeń:
1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej i pisemnej przy użyciu odpowiednich konstrukcji składniowych;
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki;
IV. Samokształcenie.
2. porządkuje informacje w problemowe całości poprzez ich wartościowanie; syntetyzuje poznawane treści wokół problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach;
10. gromadzi i przetwarza informacje, sporządza bazę danych;
Lektura obowiązkowa
11) Jan Kochanowski, wybrane pieśni, w tym: Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II; psalmy, w tym Psalm 13, Psalm 47; tren IX, X, XI, XIX; Odprawa posłów greckich;
Zakres rozszerzony
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
2) rozumie pojęcie tradycji literackiej i kulturowej, rozpoznaje elementy tradycji w utworach, rozumie ich rolę w budowaniu wartości uniwersalnych;
13) rozumie i określa związek wartości poznawczych, etycznych i estetycznych w utworach literackich.
Teksty polecane do samokształcenia
4) Człowiek renesansu, red. Eugenio Garin;
24) Władysław Tatarkiewicz, Historia filozofii; Dzieje sześciu pojęć; Droga przez estetykę;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

  • kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje obywatelskie;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej.

Cele operacyjne. Uczeń:

  • wskazuje epoki, które wpłynęły na rozwój estetyczny renesansu;

  • wyjaśnia, jakie znaczenie dla epoki renesansu miały kategorie piękna i harmonii;

  • analizuje obraz Boga w epoce renesansu;

  • przytacza fragmenty utworów Jana Kochanowskiego, w których afirmowane są piękno i harmonia.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • ćwiczeń przedmiotowych;

  • z użyciem komputera;

  • dyskusja;

  • rozmowa kierowana;

  • ekspozycja.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Przed lekcją

Uczniowie przed lekcją powinny znać periodyzację epoki renesansu oraz twórczość Jana Kochanowskiego.

Faza wprowadzająca

Nauczyciel w fazie wprowadzającej może zaprezentować uczniom kilka najbardziej znanych dzieł sztuki pochodzących z okresu renesansu.

Rae29IPja4qE9
Michał Anioł, Dawid, 1501–1504.
Źródło: licencja: CC BY-SA 3.0.
R4fevX5N1UQNO
Sandro Botticelli, Narodziny Wenus, 1485.
Źródło: domena publiczna.
R8t3O5aEUn113
Leonardo da Vinci, Mona Lisa, 1503–1507.
Źródło: domena publiczna.
RpQtVvclhRVeo
Leonardo da Vinci, Człowiek wirtuwiański, 1490.
Źródło: domena publiczna.

Powyższe propozycje mogą być uzupełnione przykładami z sekcji „Przeczytaj”.

Nauczyciel nawiązuje z uczniami rozmowę na temat estetyki tych dzieł:

  • Co charakteryzuje te dzieła sztuki?

  • Co w nich zachwyca?

  • W jaki sposób prowadzone są linie rysunku, rzeźby?

  • Czy w dziełach tych dominuje kontrast czy harmonia?

Po ogólnoklasowej dyskusji na temat piękna i harmonii w sztuce epoki renesansu nauczyciel informuje, że lekcja będzie poświęcona pogłębianiu tego zagadnienia, także w oparciu o teksty literackie. Następnie prezentuje „Wprowadzenie” do lekcji i jej cele oraz zapisuje temat na tablicy.

Faza realizacyjna

Uczniowie zapoznają się z treścią sekcji „Przeczytaj”, szczególną uwagę poświęcając fragmentom książki Dzieje sześciu pojęć Władysława Tatarkiewicza. Następnie nauczyciel prezentuje multimedium: dwuczęściowy film dotyczący kategorii estetycznych w epoce renesansu. Uczniowie zestawiają człowieka renesansu z przedstawicielami średniowiecza i baroku, wyjaśniają, w jaki sposób obrazowano Boga w okresie renesansu oraz interpretują utwory Jana Kochanowskiego w kontekście afrimowanych kategorii estetycznych.

Faza podsumowująca

Na zakończenie lekcji nauczyciel prosi uczniów, by rozważyli, co odróżnia człowieka współczesnego od człowieka renesansu. Które kategorie estetyczne i etyczne przetrwały w mentalności obecnego społeczeństwa. W formułowaniu refleksji może pomóc ponowy ogląd dzieł sztuki renesansowej, które nauczyciel zaprezentował na początku lekcji.

Materiały dodatkowe:

  • Władysław Tatarkiewicz, Historia estetyki, t. 1‑3, Warszawa 2009.

  • Jerzy Ziomek, Renesans, Warszawa 1996.

Wskazówki metodyczne

  • Uczniowie mogą wykorzystać multimedium „Film” do przygotowania się do lekcji powtórkowej.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida