Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Autor: Bożena Święch

Przedmiot: Język polski

Temat: Chłopomania i jej typowy przedstawiciel – Pan Młody z Wesela Stanisława Wyspiańskiego

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
4) rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego poznane w szkole podstawowej oraz środki znaczeniowe: oksymoron, peryfrazę, eufonię, hiperbolę; leksykalne, w tym frazeologizmy; składniowe: antytezę, paralelizm, wyliczenie, epiforę, elipsę; wersyfikacyjne, w tym przerzutnię; określa ich funkcje;
8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe;
9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;
11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów biblijnych i antycznych w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych;
II. Kształcenie językowe.
2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:
6) rozpoznaje rodzaje stylizacji (archaizacja, dialektyzacja, kolokwializacja, stylizacja środowiskowa, biblijna, mitologiczna itp.) oraz określa ich funkcje w tekście;
7) rozpoznaje słownictwo o charakterze wartościującym; odróżnia słownictwo neutralne od słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym, oficjalne od potocznego.
III. Tworzenie wypowiedzi.
1. Elementy retoryki. Uczeń:
1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej i pisemnej przy użyciu odpowiednich konstrukcji składniowych;
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
10) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów;
11) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe;
12) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej.
Lektura obowiązkowa
29) Stanisław Wyspiański, Wesele;
Zakres rozszerzony
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
4) porównuje teksty kultury, uwzględniając różnorodne konteksty;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

  • kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje obywatelskie;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej.

Cele operacyjne

Uczeń:

  • określa funkcjonalność ludowych motywów w twórczości Stanisława Wyspiańskiego;

  • definiuje chłopomanię na podstawie e‑materiału i dramatu Wesele;

  • rozpoznaje cechy chłopomanii w zachowaniu bohaterów Wesela;

  • formułuje pytania do eksperta dotyczące chłopomanii;

  • redaguje wypowiedź argumentacyjną związaną z tematem lekcji.

Strategie nauczania

  • konstruktywizm.

Metody i techniki nauczania

  • metoda poglądowa;

  • rozmowa kontrolowana;

  • metoda ćwiczeń przedmiotowych;

  • praca z tekstem dramatu Wesele;

  • praca w grupie eksperckiej.

Formy zajęć

  • praca indywidualna;

  • praca w grupach;

  • praca całego zespołu klasowego;

  • analizowanie tekstów;

  • samokształcenie.

Środki dydaktyczne

  • komputery z głośnikami i dostępem do internetu, słuchawki;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica/kartka papieru, pisak/kreda;

  • słowniki w wersji tradycyjnej i on‑line;

  • tekst Wesela.

Przebieg zajęć

Faza wprowadzająca

1. Nauczyciel proponuje, aby uczniowie, korzystając z burzy mózgów, wymienili swoje skojarzenia związane ze słowem mania i podali jego synonimy.

2. Uczniowie wymieniają/wyliczają swoje propozycje, a następnie konfrontują podane przez siebie określenia z zapisami Słownika języka polskiego. Przykładowo:

  • mocne zamiłowanie do czegoś,

  • trudny do opanowania pociąg do wykonywania określonych czynności,

  • skłonność do robienia czegoś.

Mania: pasja, obsesja, szał, amok.

3. Nauczyciel podsumowuje uczniowskie wypowiedzi, objaśnia cel zajęć i podaje temat.

Faza realizacyjna

1. Nauczyciel prosi, aby uczniowie na podstawie e‑materiału Chłopomania i jej typowy przedstawiciel - Pan Młody opracowali ustną wypowiedź na temat: Folklor i chłopomania w Młodej Polsce.

2. Wybrani/chętni uczniowie wygłaszają swoją prezentację zjawisk zapisanych w temacie zadania. Wypowiedzi podlegają ocenie koleżeńskiej, słuchający dopowiadają to, czego zabrakło w wystąpieniach koleżanek/kolegów.

3. Nauczyciel proponuje, aby uczniowie zapoznali się z treścią sceny 9 z Aktu I Wesela i wytypowali koleżankę i kolegę do głośnego odczytania sceny.

4. Podczas głośnej interpretacji tekstu słuchający uczniowie podkreślają w tekście środki artystycznego wyrazu, które służą pokazaniu postawy bohatera wobec wsi i jej mieszkańców. Wypełniają tabelę, która porządkuje ich pracę z tekstem. Nauczyciel może ją zmodyfikować: podać już część wypełnioną lub uzupełnienie wszystkich kolumn zaproponować uczniom.

Przykładowo:

Cytat/przykład

Nazwa zabiegu artystycznego

Funkcja w tekście

powtórzenie

zaznaczenie emocjonalnego charakteru wypowiedzi

wyliczenie

wymienienie elementów życia na wsi i składowych wiejskiego pejzażu

porównanie

kontrast

zaznaczenie różnic między życiem w mieście i życiem na wsi, pokazanie ,ze czas dzieli się dla Pana Młodego na kiedyś/w mieście i teraz/ na wsi

idealizacja

podkreślenie zafascynowania

forma ja

zaznaczenie osobistego zaangażowania

5. Uczniowie zapoznają się z prezentacją TED i redagują pytania do eksperta, które wynikają z zamieszczonego materiału oraz toku lekcji. Przykładowo:

  • Czy każde nawiązanie do folkloru w literaturze młodopolskiej jest przejawem chłopomanii?

  • W twórczości których młodopolskich artystów chłopomania była najbardziej widoczna?

  • Jak rozpoznać chłopomanię?

  • Czy można poznać, kiedy zaczyna się szczere zainteresowanie i kończy się mania?

  • Zaangażowanie Lucjana Rydla w popularyzowanie wiedzy o wsi miało cechy manii czy było konsekwencją jego pasji?

Faza podsumowująca

1. Nauczyciel proponuje, aby uczniowie zredagowali definicję chłopomanii. W celu zilustrowania zjawiska powinni odwołać się do postaci Pana Młodego w Weselu.

2. Odczytanie zredagowanych przez uczniów definicji stanowi formę ewaluacji lekcji.

Zadanie domowe

Nauczyciel formułuje na podstawie e‑materiałów polecenie pracy domowej do wyboru:

1. Przeczytaj Plotkę o Weselu Wyspiańskiego autorstwa Tadeusza Boy‑Żeleńskiego i na jej podstawie oraz materiału z e‑podręcznika i dramatu Wesele porównaj postać wykreowaną przez Stanisława Wyspiańskiego z jej pierwowzorem - Lucjanem Rydlem.

2. Zredaguj wypowiedź argumentacyjną, w której rozważysz, czy Lucjan Rydel miał powody, aby obrazić się na Stanisława Wyspiańskiego za kreację Pana Młodego w Weselu.

Materiały pomocnicze:

Tadeusz Boy‑Żeleński, Plotka o Weselu Wyspiańskiego, wolnelektury.pl

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Po wysłuchaniu wypowiedzi eksperta uczniowie mogą opracować własne pytania, które nauczyciel może wykorzystać w fazie realizacyjnej lekcji. Multimedium można też wykorzystać w czasie lekcji powtórzeniowych np. dotyczących inspiracji folklorem w dorobku twórców różnych epok.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida