Dla nauczyciela
Autor: Alicja Kasińska
Przedmiot: biologia
Temat: Transport gazów oddechowych w organizmie człowieka
Grupa docelowa: uczniowie III etapu edukacyjnego – kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym
Podstawa programowa:
Kształtowane kompetencje kluczowe:
kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;
kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii;
kompetencje cyfrowe;
kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.
Cele operacyjne:
Uczeń:
określa nośniki tlenu i dwutlenku węgla w organizmie człowieka;
wykazuje związek budowy hemoglobiny z rolą transportową gazów oddechowych;
opisuje mechanizm transportu gazów oddechowych między erytrocytami, osoczem i komórkami ciała w płucach i tkankach.
Strategie nauczania:
konstruktywizm;
konektywizm;
problemowa.
Metody i techniki nauczania:
rozmowa;
analiza tekstu źródłowego;
quiz;
opracowanie schematu.
Formy pracy:
praca indywidualna;
praca w parach;
praca w grupach;
praca całego zespołu klasowego.
Środki dydaktyczne:
komputery z dostępem do internetu;
zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;
grafika interaktywna;
ćwiczenia interaktywne;
arkusze papieru, pisaki.
Przebieg zajęć
Faza wstępna:
Nauczyciel zadaje pytania kluczowe:
Jaką rolę pełni tlen w organizmie człowieka?
Ile tlenu potrzebuje nasz organizm?
Jaki gaz powstaje w procesie oddychania?
Uczniowie wspólnie zastanawiają się nad odpowiedzią na pytania. Na zakończenie rozmowy czytają wstęp do e‑materiału jako wprowadzenie do tematu lekcji.
Nauczyciel prosi uczniów o przeczytanie celów i wspólne sformułowanie tematu lekcji.
Faza realizacyjna:
Uczniowie zapoznają się z tekstem w sekcji „Przeczytaj” e‑materiału. Następnie, pracując w parach, wykonują polecenia:
Określ, w jakiej postaci transportowane są tlen i dwutlenek węgla w organizmie.
Opisz przystosowania budowy hemoglobiny do transportu tlenu i dwutlenku węgla (ćwiczenie nr 5 w e‑materiale).
Chętni uczniowie prezentują swoje odpowiedzi.
Uczniowie, korzystając z e‑materiału, zapoznają się z przebiegiem procesu wiązania się tlenu z hemoglobiną oraz analizują tekst i wykres „Krzywa dysocjacji hemoglobiny”.
Uczniowie rozmawiają zainspirowani pytaniem aktywizującym: „Zastanów się i określ miejsca w organizmie człowieka, w których procentowe wysycenie hemoglobiny tlenem we krwi jest najniższe. Jak sądzisz, jakie stężenie dwutlenku węgla jest dla nich charakterystyczne?”. Wymieniają przykłady narządów i tkanek o niskim wysyceniu tlenem i dużej zawartości dwutlenku węgla, poddając swoje odpowiedzi ocenie koleżeńskiej.
Nauczyciel dzieli uczniów na czteroosobowe zespoły. Prosi uczniów o przeanalizowanie ilustracji z sekcji „Przeczytaj” e‑materiału „Mechanizm transportu gazów oddechowych we krwi”. Każdy zespół opracowuje jedno z dwóch zagadnień:
I zagadnienie: transport dwutlenku węgla z komórek do krwi;
II zagadnienie: transport dwutlenku węgla z krwi do płuc.
Po opracowaniu zagadnień nauczyciel tworzy nowe grupy i miesza uczniów tak, aby w każdej z nowych grup było przynajmniej dwóch przedstawicieli z pierwotnej grupy. Uczniowie w nowych zespołach wykonują wspólny schemat dotyczący form transportu dwutlenku węgla.
Nauczyciel czuwa nad przebiegiem wykonywanego zadania. Wyjaśnia wątpliwości uczniów.
Na zakończenie nauczyciel w formie krótkiego quizu wyświetla na ekranie pojęcia związane z transportem gazów oddechowych i prosi uczniów o ich wyjaśnienie: oksyhemoglobina, karbaminohemoglobina, hemoglobina, karboksyhemoglobina.
Faza podsumowująca:
Uczniowie wykonują polecenia nr 1 i 2 do grafiki interaktywnej.
Uczniowie wykonują ćwiczenia nr 7 i 8. Odpowiedzi omawiają z nauczycielem.
Na zakończenie zajęć uczniowie formułują dokończenia zdania: „Po dzisiejszej lekcji chcę zapamiętać…”.
Nauczyciel podsumowuje zajęcia, ocenia pracę uczniów.
Praca domowa:
Wykonaj ćwiczenia od 1 do 4 oraz polecenie nr 3 zawarte w e‑materiale.
Materiały pomocnicze:
Neil A. Campbell i in., „Biologia Campbella”, tłum. K. Stobrawa i in., Rebis, Poznań 2019.
„Encyklopedia szkolna. Biologia”, red. Marta Stęplewska, Robert Mitoraj, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006.
Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania grafiki interaktywnej:
Grafika interaktywna może zostać wykorzystana w fazie podsumowującej lekcji. Ostatnie polecenie można zaproponować uczniom zainteresowanym do wykonania w domu i zaprezentowania na kolejnej lekcji.
Grafika może być również użyta podczas lekcji:
421. Czynniki wpływające na aktywność układu oddechowego człowieka;
422. Mechanizm wentylacji płuc człowieka;
424. Regulacja akcji oddechowej u człowieka.