Dla nauczyciela

Autor: Ewa Orlewicz

Przedmiot: Filozofia

Temat: Filozofia analityczna: wyzwania

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres rozszerzony
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
II. Elementy historii filozofii.
13. Filozofia analityczna. Uczeń:
1) przedstawia główne idee wczesnej filozofii analitycznej na przykładzie jednego z następujących autorów: George Edward Moore, Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein;
2) charakteryzuje Szkołę Lwowsko‑Warszawską na przykładzie osiągnięć jednego z jej przedstawicieli (Kazimierz Twardowski, Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz, Tadeusz Czeżowski);
3) omawia jeden z następujących kierunków filozofii XX wieku: neopozytywizm, pragmatyzm, filozofia lingwistyczna;
4) analizuje fragment jednego z następujących tekstów: Problemy filozofii Bertranda Russella, Z głównych zagadnień filozofii George’a Edwarda Moore’a, Dociekania filozoficzne Ludwiga Wittgensteina, O tak zwanych prawdach względnych Kazimierza Twardowskiego, Zagadnienia i kierunki filozofii Kazimierza Ajdukiewicza, Medytacje o życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego, O metafizyce, jej kierunkach i zagadnieniach Tadeusza Czeżowskiego.
III. Wybrane problemy filozofii.
1. Koncepcje uprawiania filozofii. Uczeń rozróżnia i charakteryzuje następujące koncepcje filozofii:
3) koncepcja analityczna – analizowanie podstawowych pojęć wiedzy naukowej i pozanaukowej;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji.

Cele operacyjne. Uczeń:

  • analizuje wyzwania, z jakimi zmierzyła się filozofia analityczna;

  • wyjaśnia program filozofii analitycznej;

  • analizuje rolę aparatury pojęciowej w rozstrzyganiu o istnieniu bytów;

  • podaje przykłady pytań zewnętrznych i wewnętrznych.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm;

  • nauczanie wyprzedzające.

Metody i techniki nauczania:

  • ćwiczeń przedmiotowych;

  • z użyciem komputera;

  • dyskusja;

  • pytania problemowe;

  • quiz.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca w parach;

  • praca w grupach;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

  • telefony z dostępem do internetu.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

  1. Uczniowie zapoznają się z treściami w sekcji „Przeczytaj”.

  2. Nauczyciel prosi wybranych uczniów o przygotowanie prezentacji na temat „Negatywny” program filozofii analitycznej.

Faza wprowadzająca:

  1. Nauczyciel loguje się na platformie i na tablicy interaktywnej lub za pomocą rzutnika wyświetla stronę tytułową e‑materiału. Następnie prosi wybraną osobę o odczytanie tematu lekcji oraz celów. Wspólne ustalenie kryteriów sukcesu.

  2. Krótka rozmowa wprowadzająca w temat lekcji: Wyjaśnij, co znaczy, zdaniem Carnapa, być rzeczywistym w sensie naukowym. Na czym polega błąd tradycyjnych filozofów w stosowaniu kategorii „bycia rzeczywistym”?

Faza realizacyjna:

  1. Pytanie problemowe. Wybrani uczniowie przystępują do prezentacji tematu przygotowanego przed lekcją. Reszta grupy indywidualnie zapisuje w zeszycie minimum dwa pytania do prezentacji. Uwaga: każde z pytań musi rozpoczynać się od słowa „dlaczego”. Następnie zadają swoje pytania dowolnie wybranej osobie z klasy i odpowiadają na nie. Nauczyciel, jeśli to potrzebne, uzupełnia informacje.

  2. Praca z multimedium. Nauczyciel wyświetla na tablicy interaktywnej lub za pomocą rzutnika multimedium w sekcji „Prezentacja multimedialna”. Uczniowie odczytują polecenie: Wyjaśnij, jak rozumiesz przedstawiony przez Carnapa podział na pytania wewnętrzne i pytania zewnętrzne i wykonują je w parach. Następnie dzielą się swoimi odpowiedziami na forum klasy. Prowadzący zapowiada uczniom, że w kolejnym kroku będą rozwiązywać polecenie 2: podają własne przykłady pytania wewnętrznego i zewnętrznego oraz wyjaśniają, co to znaczy – według Carnapa – że liczby istnieją. Uczniowie pracują w parach. Po ustalonym czasie wybrani uczniowie przedstawiają odpowiedzi, a reszta klasy wspólnie ustosunkowuje się do nich. Nauczyciel w razie potrzeby koryguje odpowiedzi, dopowiada istotne informacje, udziela uczniom informacji zwrotnej.

  3. Praca z drugim multimedium. Uczniowie zapoznają się z materiałem w sekcji „Prezentacja TED”. Każdy uczeń pracuje indywidualnie, samodzielnie przygotowując odpowiedzi do poleceń i ćwiczeń. Po wyznaczonym przez nauczyciela czasie wybrani lub chętni uczniowie odczytują swoje propozycje. Nauczyciel komentuje rozwiązania uczniów.

  4. Uczniowie w parach opracowują quiz sprawdzający wiedzę z całej lekcji. Po określonym czasie wymieniają się przygotowanymi pytaniami z inną parą uczniów. Następnie wspólnie komentują swoje odpowiedzi.

Faza podsumowująca:

  1. Nauczyciel ponownie wyświetla pytanie otwarte z e‑materiału, a uczniowie ponownie na nie odpowiadają, zapisując swoje wnioski. Nauczyciel wybiera najciekawsze odpowiedzi, porównuje je z poprzednimi i prosi ich autorów o komentarz.

  2. Wszyscy uczniowie podsumowują zajęcia, zwracając uwagę na nabyte umiejętności.

Praca domowa:

  1. Napisz pracę argumentacyjną na temat słuszności rezygnacji z filozofii tradycyjnej na rzecz filozofii analitycznej. Odnieś się do słów Ludwiga Wittgensteina: Filozofia jest walką z opętaniem naszego umysłu przez środki naszego umysłu. Swoją wypowiedź poprzyj odpowiednimi argumentami.

Materiały pomocnicze:

  • Tadeusz Szubka, Filozofia analityczna. Koncepcje, metody, ograniczenia, Wrocław 2009.

  • Peter Strawson, Różne koncepcje filozofii analitycznej, „Roczniki Filozoficzne”, XXXIV/1986, s. 83–119.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

  • Nauczyciel może wykorzystać medium w sekcji „Prezentacja multimedialna” do pracy przed lekcją. Uczniowie zapoznają się z jego treścią i przygotowują do pracy na zajęciach w ten sposób, żeby móc samodzielnie rozwiązać zadania.

Prezentacja TED