Autorka: Małgorzata Krzeszowska

Przedmiot: wiedza o społeczeństwie

Temat: Transformacja ustrojowa

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum, technikum, zakres rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres rozszerzony

V. Państwo, myśl polityczna i demokratyzacja.

Uczeń:

15) przedstawia niedemokratyczny charakter polskich rozwiązań polityczno‑ustrojowych z okresu tzw. Polski Ludowej (monizm, kierownicza rola gremiów decyzyjnych PZPR, system fikcji ustrojowych);

16) przedstawia – na wybranych przykładach – różne modele demokratyzacji; rozważa, na ile polska demokratyzacja przełomu lat 80. i 90. XX wieku miała charakter reformy, a na ile – rewolucji.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje obywatelskie.

Cele operacyjne:

Uczeń:

  • przedstawia wydarzenia związane z transformacją ustrojową w Polsce;

  • ocenia charakter polskiej transformacji;

  • analizuje przyczyny transformacji ustrojowej w krajach Europy Środkowej.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • burza mózgów;

  • linia chronologiczna;

  • dyskusja;

  • rozmowa nauczająca.

Formy zajęć:

  • praca indywidualna;

  • praca w parach;

  • praca w grupach;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami i dostępem do internetu, słuchawki;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

  • kartki formatu A4, pisaki.

Przebieg zajęć:

Faza wstępna

1. Podanie tematu i celów zajęć.

2. Uczniowie na tablicy metodą burzy mózgów wypisują skojarzenia związane z pojęciem transformacja ustrojowa. Następnie rozmawiają i wybierają/podkreślają te, które dotyczą wydarzeń w Europie Środkowej w 1989 r. oraz ich skutków.

Faza realizacyjna

1. Klasa dzieli się na kilkuosobowe grupy, które zapoznają się z pierwszym filmem (transformacja w Polsce). Na jego podstawie tworzą linię chronologiczną wydarzeń w Polsce dotyczących transformacji ustrojowej i rynkowej. Następnie przedstawiają efekty pracy na forum klasy.

2. Na podstawie omówionego wyżej ćwiczenia uczniowie przechodzą do dyskusji i rozważają, na ile polska demokratyzacja przełomu lat 80. i 90. XX wieku miała charakter reformy, a na ile rewolucji. Na koniec jedna z osób podsumowuje dyskusję.

3. Uczniowie zapoznają się z drugim filmem. Następnie odpowiadają na dwa pytania:

  • Jak wyglądała sytuacja polityczno‑społeczno‑gospodarcza w państwach komunistycznych w okresie 1945–1989?

  • Jak powinna wyglądać sytuacja polityczno‑społeczno‑gospodarcza w państwach komunistycznych w latach 1945–1989 według ideologów komunizmu?

Następnie wypunktowują przyczyny, dla których w krajach Europy Środkowej doszło do transformacji ustrojowej. Porównują też transformację w Polsce i jednym z wybranych krajów. Wybrana osoba podsumowuje rozmowę.

4. Uczniowie wykonują ćwiczenie 3 z sekcji „Film 2”. Następnie omawiają stosunek Polaków do transformacji ustrojowej. Oceniają zasadność transformacji.

Faza podsumowująca

1. Wybrana/chętna osoba ponownie odczytuje temat lekcji, następnie podsumowuje zajęcia, wskazując, czego się dowiedziała.

2. Uczniowie dokonują samooceny swojej pracy na zajęciach. Nauczyciel wpisuje wybranym osobom oceny.

Praca domowa:

Uczniowie wykonują pozostałe e‑ćwiczenia.

Materiały pomocnicze:

Jacek Kopciński, Transformacja. Dramat polski po 1989 roku, Warszawa 2013.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Uczniowie po zapoznaniu się z filmami mogą przygotować referaty na temat wydarzeń w poszczególnych krajach Europy Środkowej w latach 1989–1991.