Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Czego nasza cywilizacja produkuje najwięcej? Okazuje się, że niestety śmieci. Według danych Eurostatu, statystyczny Europejczyk wytwarza rocznie około pół tony śmieci. Tylko w ciągu jednego roku (2018 roku) masa odpadów komunalnych wytwarzana przez statystycznego mieszkańca Europy wyniosła 489 kilogramy, z czego 174 kg były to materiały opakowaniowe. Z kolei w tym samym roku przeciętny mieszkaniec Polski wyprodukował 329 kg śmieci, z których jedynie 34% poddano recyklingowi. Ilość wytwarzanych przez nas odpadów wzrasta z roku na rok. Czy niebawem zostaniemy zasypani przez góry śmieci?

Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • pojęcie: tworzywa sztuczne;

  • mechanizm reakcji polimeryzacji i polikondensacji;

  • materiały wykorzystywane do produkcji opakowań uwzględniając ich podział na materiały biodegradowalne i na materiały szczególnie uciążliwe dla środowiska.

Nauczysz się
  • klasyfikować tworzywa sztuczne w zależności od ich właściwości;

  • charakteryzować termoplasty i duroplasty;

  • zapisywać równania reakcji otrzymywania takich tworzyw, jak: PP, PVC, PS, PMMA;

  • określać zagrożenia związane ze spalaniem tworzyw sztucznych;

  • uzasadniać potrzebę zagospodarowania odpadów pochodzących z różnych opakowań;

  • opisywać różne sposoby zagospodarowania odpadów.

iMCKQxBL4T_d5e196

1. Rodzaje odpadów

OdpadyodpadyOdpady są nieodłączną częścią bytowej i gospodarczej działalności człowieka. Na tej podstawie można podzielić je na dwie główne kategorie: odpady przemysłoweodpady przemysłoweodpady przemysłowe, które w Polsce stanowią ok. 90% produkowanych śmieci, oraz odpady komunalneodpady komunalneodpady komunalne, powstałe w gospodarstwach domowych wskutek bytowania człowieka, z czego dużą część stanowią produkty opakowaniowe i odzież. W miarę rozwoju cywilizacji ciągle zwiększa się ich ilość i różnorodność. Według danych GUS w 2019 r., na terenie Polski wytworzono prawie 127 mln ton odpadów, z czego 12,8 mln ton stanowiły odpady komunalne. Od 2000 r. ilość wytwarzanych w Polsce odpadów, nie licząc odpadów komunalnych, kształtowała się w granicach 110130 mln ton rocznie. W 2019 r. statystyczny mieszkaniec naszego kraju wyrzucił do kontenera ok. 332 kg odpadów komunalnych (wzrost o 3 kg względem 2018 r.).

Podział produkowanych odpadów na różne kategorie jest niezbędny do prawidłowego nimi zarządzania. Dzięki zastosowaniu różnych kryteriów podziału, można prowadzić selektywną zbiórkę odpadów, która z kolei umożliwi optymalne wykorzystanie zawartych w nich surowców lub zminimalizowanie ich negatywnego wpływu na środowisko. Odpady można podzielić m.in. ze względu na ich skład chemiczny, pochodzenie surowca czy też wpływ na środowisko lub zdrowie.

R1QkCPmTu7DbU1
Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przykładowo, udział substancji organicznych w odpadach będzie stanowić podstawę ich klasyfikacji na odpady organiczne (powyżej 50%), organiczno‑mineralne (5%50%) oraz mineralne (gdy udział substancji organicznych w odpadach nie przekracza 5%). Z kolei pochodzenie surowca, z którego dany odpad został wykonany, umożliwia podział na odpady naturalne (surowiec pochodzenia naturalnego), odpady syntetyczne (surowiec powstały w wyniku syntezy chemicznej) oraz odpady sztuczne (surowiec nie występujące naturalnie w przyrodzie, został stworzony przez człowieka).

Polecenie 1

Na podstawie informacji zawartych na powyższej grafice, która przedstawia najważniejsze kryteria podziału odpadów, przyporządkuj podanym odpadom odpowiednie kategorie.

Na podstawie informacji zawartych w poniższej tabeli, która zestawia najważniejsze kryteria podziału odpadów, przyporządkuj podanym odpadom odpowiednie kategorie.

Najważniejsze kryteria podziału odpadów

źródło pochodzenia

komunalne/przemysłowe/rolnicze

skład chemiczny

organiczne/mineralne

stan skupienia

stałe/ciekłe

pochodzenie surowca

naturalne/sztuczne/syntetyczne

wpływ na zdrowie

toksyczne/nietoksyczne

wpływ na środowisko

biodegradowalne/nieulegające biodegradacji

możliwość ich wykorzystania

surowce wtórne/surowce, których nie można przetworzyć

strefy zasięgu

lokalne/regionalne/globalne

RatGFPGwSpoe0
Ogryzek jabłka:
  • źródło pochodzenia: komunalne/przemysłowe/rolnicze
  • skład chemiczny: organiczne/mineralne
  • stan skupienia: stałe/ciekłe
  • pochodzenie surowca: naturalne/sztuczne/syntetyczne
  • wpływ na zdrowie: toksyczne/nietoksyczne
  • wpływ na środowisko: biodegradowalne/nieulegające biodegradacji
  • możliwość ich wykorzystania: surowce wtórne/surowce, których nie można przetworzyć
  • strefy zasięgu: lokalne/regionalne/globalne
  • Plastikowa butelka po wodzie:
  • źródło pochodzenia: komunalne/przemysłowe/rolnicze
  • skład chemiczny: organiczne/mineralne
  • stan skupienia: stałe/ciekłe
  • pochodzenie surowca: naturalne/sztuczne/syntetyczne
  • wpływ na zdrowie: toksyczne/nietoksyczne
  • wpływ na środowisko: biodegradowalne/nieulegające biodegradacji
  • możliwość ich wykorzystania: surowce wtórne/surowce, których nie można przetworzyć
  • strefy zasięgu: lokalne/regionalne/globalne
  • R10wgeRIPm6or
    Plastikowa butelka po wodzie:
  • źródło pochodzenia: komunalne/przemysłowe/rolnicze
  • skład chemiczny: organiczne/mineralne
  • stan skupienia: stałe/ciekłe
  • pochodzenie surowca: naturalne/sztuczne/syntetyczne
  • wpływ na zdrowie: toksyczne/nietoksyczne
  • wpływ na środowisko: biodegradowalne/nieulegające biodegradacji
  • możliwość ich wykorzystania: surowce wtórne/surowce, których nie można przetworzyć
  • strefy zasięgu: lokalne/regionalne/globalne
  • Szczegółowa analiza rodzaju odpadów i zidentyfikowanie, które sektory gospodarki są największymi producentami odpadów danego typu, daje szansę na opracowanie strategii, umożliwiającej korzystanie z dostępnych zasobów w sposób bardziej racjonalny i przyjazny dla środowiska.

    iMCKQxBL4T_d5e229

    2. Tworzywa sztuczne

    Do najbardziej uniwersalnych i wielofunkcyjnych materiałów w światowej gospodarce należą m.in. tworzywa sztuczne. Według danych opracowanych przez Our World in Data, w 2015 r. globalna produkcja tworzyw sztucznych wyniosła 407 mln ton, z czego około 302 mln ton skończyło jako odpady. Opakowania stanowiły blisko połowę z nich, bo aż 141 mln ton. Tworzywa sztuczne stały się podstawą nowoczesnego życia, a największym obszarem ich zastosowań jest właśnie produkcja pojemników (w 2015 r. wyprodukowano 146 mln ton opakowań z tworzyw sztucznych).

    RhENNZ13IGuMs
    Zużycie tworzyw sztucznych w Europie wg segmentów zastosowań w 2019 r.
    Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
    Ciekawostka

    Tworzywami sztucznymi nazywane są potocznie materiały wykonane z  syntetycznych (powstałych w wyniku syntezy organicznej) polimerów (makrocząsteczek) bądź zmodyfikowanych polimerów, które występują naturalnie w przyrodzie. Warto jednak zaznaczyć, że w chemii za sztuczne uważa się takie materiały, których surowiec także nie występuje naturalnie w przyrodzie, tylko został stworzony w laboratorium. Prowadzi to do wniosku, że w skład tzw. tworzyw sztucznych mogą wchodzić zarówno materiały syntetyczne, jak i sztuczne.

    Do produkcji opakowań wykorzystuje się m.in. takie tworzywa sztuczne, jak polietylen (PE), polipropylen (PP), polistyren (PS), poli(chlorek winylu) (PVC), poli(metakrylan metylu) (PMMA),  poli(tereftalan etylenu) (PET). Przyjrzyjmy się bliżej każdemu z nich.

    Polietylen (PE) to polimer etenu, a właściwości uzyskanego tworzywa różnią się w zależności od warunków przeprowadzenia reakcji (temperatury, ciśnienia, katalizatora).

    RSeyiKxYIAQMs
    Równanie reakcji otrzymywania polietylenu z n cząsteczek etenu
    Źródło: Agnieszka Lipowicz, epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.

    Polietylen o niskiej gęstości (PE‑LD) jest miękki, przezroczysty, giętki, bezwonny i przepuszczalny dla gazów. Z kolei polietylen o wysokiej gęstości (PE‑HD) jest twardszy i mniej przezroczysty niż PE‑LD, ma wyższą wytrzymałość mechaniczną i odporność chemiczną oraz wykazuje mniejszą przepuszczalność dla gazów. Polietylen jest uważany za bezpieczny dla organizmu człowieka, dlatego mogą być z niego wykonywane produkty do przechowywania żywności. Wykonuje się z niego m.in. zakrętki butelek, folię spożywczą czy woreczki foliowe.

    Polipropylen (PP) to polimer propenu, który pod względem właściwości wykazuje podobieństwo do polietylenu. Obecnie jest jednym z najczęściej wykorzystywanych tworzyw sztucznych. Charakteryzuje go niska gęstość (niższa od gęstości wody) oraz duża odporność chemiczna.

    RRE19RT2jSr90
    Równanie reakcji otrzymywania polipropylenu z n cząsteczek propylenu
    Źródło: Agnieszka Lipowicz, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

    PP jest bezbarwnym, bezwonnym materiałem, który jest fizjologicznie obojętny. Łatwość przetwórstwa i odporność na działanie wody oraz kwasów i większości rozpuszczalników organicznych. Znajduje zastosowanie w produkcji m.in. pojemniki do przechowywania żywności, elementy samochodowe, a nawet meble.

    RmouoQxw2wZtX
    Model cząsteczki polipropylenu i przykładowe produkty wykonane z tego tworzywa
    Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., Frze (https://commons.wikimedia.org), Nino Barbieri (https://commons.wikimedia.org) F. Kesselring, FKuR Willich (https://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY-SA 3.0.

    Polistyren (PS) także jest tworzywem powstającym w wyniku reakcji polimeryzacji. Jest twardym, kruchym, lekkim materiałem o bardzo niewielkiej elastyczności. W czystej postaci jest bezbarwny, ale może być w łatwy sposób barwiony. PS jest odporny na działanie wody, stężone kwasy nieutleniające i zasady, ale za to jest łatwopalny.

    RZRuIFPGCwtVV
    Równanie reakcji otrzymywania polistyrenu z n cząsteczek styrenu
    Źródło: Agnieszka Lipowicz, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

    Charakteryzuje się dużą trwałością i łatwością formowania. Znalazł zastosowanie m.in. do produkcji opakowań żywności, leków czy izolacji cieplnej lub elektrycznej. Najpowszechniejszym i najlepiej kojarzonym materiałem z tego polimeru jest styropian, czyli polistyren spieniony, wykorzystywany chociażby w budownictwie do ocieplania budynków.

    RTgof0AJftfOb
    Przykłady produktów wykonanych z polistyrenu
    Źródło: TotoBaggins (https://en.wikipedia.org), Hispalois (https://commons.wikimedia.org), Luiscarlosrubino (https://en.wikipedia.org), Phyrexian (https://commons.wikimedia.org), epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
    Doświadczenie 1

    Czy istnieje sposób, by zmniejszyć ilość odpadów ze styropianu? Przeprowadź doświadczenie, w którym sprawdzisz, jak można doprowadzić do rozpadu polistyrenu. Sformułuj odpowiednie obserwacje i wnioski. Doświadczenie należy przeprowadzić pod wyciągiem.

    Uwaga! Tego doświadczenia nie wolno wykonywać w warunkach domowych.

    R15sFxlU5jvbY
    Problem badawczy:. Hipoteza:. Co będzie potrzebne: ;. Instrukcja: 1.

    Czy istnieje sposób, by zmniejszyć ilość odpadów ze styropianu? Przeprowadzono doświadczenie, w którym sprawdzono, jak można doprowadzić do rozpadu polistyrenu. Przeanalizuj przebieg doświadczenia, a następnie rozwiąż zamieszczone do niego zadania.

    Problem badawczy:

    W jaki sposób można zmniejszyć ilość odpadów ze styropianu?

    Hipoteza:

    Styropian można spalić lub roztworzyć w niektórych rozpuszczalnikach.

    Co było potrzebne:

    • próbki styropianu;

    • trójnóg;

    • palnik;

    • metalowe szczypce;

    • probówka z octanem etylu (etanianem etylu);

    • probówka z acetonem (propanonem);

    • probówka ze stężonym wodnym roztworem kwasu siarkowego(VI);

    • probówka ze stężonym wodnym roztworem wodorotlenku sodu.

    Wykonywane czynności:

    1. Próbkę styropianu umieszczono w płomieniu palnika za pomocą metalowych szczypiec. Zapaloną próbkę wyjęto z płomienia palnika i obserwowano zmiany towarzyszące spalaniu tego tworzywa. 2. Próbki styropianu wprowadzono do probówek, które zawierają kolejno: octan etylu (etanian etylu; zmywacz do paznokci), aceton (propanon; rozpuszczalnik stosowany przez kosmetyczki), stężony wodny roztwór kwasu siarkowego(VI) i stężony wodny roztwór wodorotlenku sodu. 3. Obserwowano zachodzące zmiany.

    Obserwacje:

    1. Próbka styropianu, po wprowadzeniu do palnika, nadtapia się i spala żółtym, silnie kopcącym płomieniem, który utrzymuje się również po wyjęciu próbki z palnika. Spalaniu się styropianu towarzyszy słodkawy zapach. 2. Próbka styropianu roztwarza się w zlewkach, które zawierają octan etylu i aceton. Z kolei w zlewkach ze stężonymi roztworami H2SO4NaOH nie zaobserwowano żadnych zmian.

    Wnioski:

    1. Styropian jest tworzywem łatwopalnym. Kopcący płomień świadczy o tym, że w strukturze cząsteczki znajdują się nienasycone wiązania lub pierścienie aromatyczne, a spalanie przebiega w sposób niecałkowity. Podczas spalania styropianu dochodzi do powstania mieszaniny szkodliwych związków chemicznych, dlatego ten proces nie jest bezpieczny dla zdrowia i środowiska i nie wolno go przeprowadzać w warunkach domowych. 2. Styropian roztwarza się rozpuszczalnikach organicznych, takich jak aceton i octan etylu, jest jednak odporny na działanie stężonych kwasów nieutleniających oraz stężonych zasad.

    Podsumowanie:

    Styropian nadtapia się i pali żółtym, silnie kopcącym płomieniem, a towarzyszący temu procesowi zapach jest słodkawy. Polistyren roztwarza się w octanie etylu i acetonie, natomiast nie ulega działaniu stężonego wodnego roztworu kwasu siarkowego(VI) ani stężonego wodnego roztworu wodorotlenku sodu. Ze względu na powstawanie mieszaniny substancji chemicznych. które zawierają szkodliwe substancje, styropianu nie można spalać w piecach ani roztwarzać w rozpuszczalnikach na własną rękę.

    R1QzVngUVdCcB
    Film przedstawia szereg doświadczeń chemicznych mających na celu zbadanie właściwości polistyrenu. W pierwszym doświadczeniu badana jest jego palność, w drugim rozpuszczalność w wybranych rozpuszczalnikach. Dodatkowo wskazane zostały zagrożenia związane z użyciem rozpuszczalników wykorzystywanych w doświadczeniu.
    1
    Polecenie 2
    R1GqLeBTnkVGz
    Obserwacje: (Uzupełnij). Wnioski: (Uzupełnij).
    1
    Polecenie 2
    R1JLPEocliJGf
    Odpowiedź: (Uzupełnij).

    Poli(chlorek winylu) (PVC lub PCW) to polimer otrzymywany w wyniku polimeryzacji chlorku winylu (chloroetenu).

    Rx9Bn2tU9CkeU
    Równanie reakcji otrzymywania polichlorku winylu z n cząsteczek chlorku winylu
    Źródło: Agnieszka Lipowicz, licencja: CC BY-SA 3.0.

    Ten pozbawiony smaku i zapachu polimer charakteryzuje się dużą wytrzymałością  mechaniczną i odpornością chemiczną. Jest obojętny na działanie szeregu rozpuszczalników, w tym alkoholi i olei mineralnych (mieszanin różnorodnych płynnych węglowodorów), a także na działanie stężonych kwasów i zasad. Wykorzystuje się go w produkcji m.in. stolarki okienno‑drzwiowej, rur, wykładzin, a nawet strzykawek, cewników i drenów stosowanych w medycynie.

    RywyVlltQKNnx
    Przykłady produktów wykonanych z poli(chlorku winylu)
    Źródło: Alina Zienowicz / Ala z (http://commons.wikimedia.org), Kozuch (https://commons.wikimedia.org), Paul Goyette (https://commons.wikimedia.org), Tomia (https://commons.wikimedia.org), Krzysztof Jaworski,, licencja: CC BY-SA 3.0.
    Ciekawostka

    Aby sprawdzić, czy dana substancja zawiera atom fluorowca, można przeprowadzić tzw. próbę Beilsteina. W tym celu na wyprażony drucik platynowy (lub siatkę miedzianą) nanosi się niewielkie ilości tlenku miedzi(II) oraz badanej substancji, a następnie ogrzewa się je w nieświecącym płomieniu palnika. Zielone zabarwienie płomienia będzie świadczyć o obecności fluorowca w badanej próbce. Jednak próba ta jest niespecyficzna i niektóre związki nie zawierające atomów fluorowców, lecz siarkę i azot, mogą także dać pozytywny wynik próby Beilsteina.

    Poli(metakrylan metylu) (PMMA) jest polimerem metakrylanu metylu, czyli nienasyconego estru metylowego kwasu metakrylowego. PMMA lepiej znane jest jako szkło organiczne lub akrylowe, często określane też słowem pleksiglas lub pleksi.

    RnEzifNWZyag4
    Równanie reakcji otrzymywania polimetakrylanu metylu z n cząsteczek metakrylanu metylu
    Źródło: Agnieszka Lipowicz, licencja: CC BY-SA 3.0.

    Tworzywo to charakteryzują bardzo dobre właściwości optyczne, ponieważ przepuszczalność światła widzialnego dla tego materiału wynosi ponad 90%. Poli(metakrylan metylu) jest odporny na działanie światła (w tym promieniowania UV) i wody, jest plastyczny i daje się łatwo polerować i obrabiać mechanicznie. W porównaniu do szkła jest lżejszy, ale mniej sztywny i bardziej podatny na zarysowania. Znalazł szerokie zastosowanie przede wszystkim w przemyśle motoryzacyjnym (szyby, owiewki) jako okna w samolotach i statkach, panele reklamowe, przeszklenia i szyby działowe (tzw. pleksi), soczewki, a nawet jako dekoracja i drobne przedmioty użytkowe.

    RosWgEcGHA72R
    Przykłady produktów wykonanych z poli(metakrylanu metylu)
    Źródło: Espen Klem (https://www.flickr.com), Bert Hickman (https://commons.wikimedia.org), shopman (https://commons.wikimedia.org), Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY-SA 2.0.
    1
    Polecenie 3

    Poli(metakrylan metylu) jest tworzywem, które powstaje w czasie polimeryzacji łańcuchowej czy polikondensacji? Odpowiedź krótko uzasadnij.

    Rj8UBDge3X30o
    (Uzupełnij).

    Poli(tereftalan etylenu) (PET) jest polimerem zaliczanym do grupy poliestrów powstałych w wyniku reakcji polikondensacji, która w przypadku tego tworzywa jest reakcją estryfikacji. PET jest przezroczystym materiałem przypominającym szkło, jednak znacznie od niego lżejszym.

    RVinsc9xK1qFB
    Równanie reakcji otrzymywania poli(tereftalanuetylenu) z n cząsteczek kwasu tereftalowego i glikolu etylenowego
    Źródło: Agnieszka Lipowicz, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

    Tworzywo to nie przepuszcza gazów, a także charakteryzuje się dużą elastycznością i odpornością mechaniczną. Wykorzystuje się je m.in. w produkcji butelek przeznaczonych do napojów bezalkoholowych oraz włókien syntetycznych, z których zostaną wykonane ubrania.

    R1Iue0mF9xcS3
    Opakowania z poli(tereftalanu etylenu)
    Źródło: Tomorrow Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

    Ze względu na właściwości plastyczne, tworzywa sztuczne można podzielić na dwie grupy: termoplasty oraz duroplasty.

    Termoplasty, po ogrzaniu do odpowiednio wysokiej temperatury, miękną i topią się, a po ostygnięciu twardnieją. Termoplastyczność umożliwia wielokrotne przetwarzanie i wykorzystywanie tych materiałów oraz ułatwia zagospodarowywanie odpadów. Należy podkreślić, że każdemu przetopieniu towarzyszy pogorszenie  właściwości takiego materiału, co pociąga za sobą spadek jego jakości. Powoduje to, że po pewnym czasie dalsze przetworzenie takiego tworzywa nie jest już możliwe ze względu na brak pożądanych cech użytkowych.

    Duroplasty są sztywnymi materiałami, które nie zmieniają swojego kształtu w trakcie ogrzewania. Podczas produkcji, pod wpływem ogrzewania, ulegają nieodwracalnemu utwardzeniu, dlatego czasami nazywa się je tworzywami termoutwardzalnymi. W wysokiej temperaturze nie topią się, ale ulegają rozkładowi. Nie można ich wielokrotnie przetwarzać, co uniemożliwia ich ponowne wykorzystanie. Różnice we właściwościach termoplastów i duroplastów wynikają z ich różnej budowy wewnętrznej.

    R1SpWooloMcil
    Różnice w budowie termoplastów i duroplastów
    Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
    1
    Polecenie 4

    Z jakiego tworzywa – termoplastu czy duroplastu – wykonana jest butelka na wodę, a z jakiego czajnik elektryczny?

    R1RFVnegYlgAr
    Porównanie odporności termicznej termoplastu i duroplastu
    Źródło: wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
    R1RLwWEHIJmlL
    (Uzupełnij).

    Pierwsze tworzywo sztuczne – celuloid – otrzymano w 1862 roku. Choć od tego momentu upłynęło już sporo czasu, to na każdym kroku uświadamiamy sobie, że bez tworzyw sztucznych nie potrafimy już żyć. Produkty wykonane z tworzyw sztucznych zrewolucjonizowały życie ludzi i gospodarkę. Są tanie w produkcji, łatwe do obróbki i wykazują szereg cech pożądanych dla odbiorcy. W rezultacie, światowa produkcja tworzyw sztucznych stale rośnie (w 2019 r. wyniosła 368 mln ton), podobnie jak ilość wytworzonych z nich odpadów.

    R1CR0BWPOlryu
    Wykres kołowy. Rozkład zapotrzebowania na tworzywa sztuczne według ich rodzaju (2019 rok)*. Lista elementów: PP; Wartość: 19,4; Udział procentowy: 19,4%PE-LD/PE-LLD; Wartość: 17,4; Udział procentowy: 17,4%PE-HD/PE-MD; Wartość: 12,4; Udział procentowy: 12,4%PVC; Wartość: 10; Udział procentowy: 10%PUR; Wartość: 7,9; Udział procentowy: 7,9%PET; Wartość: 7,9; Udział procentowy: 7,9%PS+EPS; Wartość: 6,2; Udział procentowy: 6,2%Inne; Wartość: 18,8; Udział procentowy: 18,8%
    *dotyczy krajów Unii Europejskiej oraz Norwegii i Szwajcarii
    PP (19,4%) – opakowania żywności, owijki na słodycze i przekąski, trwale przymocowane zamknięcia, pojemniki, które można podgrzewać w kuchenkach mikrofalowych, rury, części samochodowe, banknoty itp.
    PE-LD/PE-LLD (17,4%) – torby wielokrotnego użytku na zakupy, tacki, pojemniki, folia rolnicza, folia do pakowania żywności itp.
    PE-HD/PE-MD (12,4%) – zabawki, butelki na mleko, butelki na szampony, rury, drobny sprzęt AGD itp.
    PVC (10%) – ramy okien, profile, wykładziny podłogowe, tapety, izolacja kabli, węże ogrodowe, baseny ogrodowe itp.
    PUR (7,9%) – izolacja budynków, materace i poduszki, pianka izolacyjna do lodówek itp.
    PET (7,9%) – butelki na wodę, napoje gazowane, soki itp.
    Inne tworzywa (7,5%) – kołpaki do felg (ABS); światłowody (PTB); soczewki okularowe, płyty na pokrycia dachowe (PC); ekrany dotykowe (PMMA); osłony kabli telekomunikacyjnych (PTFE); wiele innych tworzyw stosowanych w lotnictwie, implantach medycznych, narzędziach chirurgicznych, membranach, zaworach i uszczelkach, powłokach ochronnych itp.
    PS+EPS (6,2%) – opakowania do żywności (nabiał, ryby), izolacja budynków, sprzęt elektryczny i elektroniczny, izolacja ścianek w lodówkach, oprawki okularów itp.
    Inne termoplasty (11,3%)
    Źródło: PlasticsEurope Market Reasearch Group (PEMRG) / Conversio Market & Strategy GmbH
    Źródło: plasticseurope.org, dostępny w internecie: plasticseurope.org.
    iMCKQxBL4T_d5e416

    3. Odpady – problem czy biznes w XXI w.?

    Odpady i związane z nimi zagrożenia stają się w obecnych czasach coraz bardziej zauważalnym problemem w środowisku – np. maleńka bateria z zegarka może skazić 1 m3 gleby czy też 400 litrów wody. Z drugiej strony, większość wyrzucanych śmieci można przetworzyć na energię lub pozyskać z nich nowe surowce (np. włókna – z butelek PET, cynk – z baterii cynkowych), a część nadaje się do ponownego wykorzystania (np. szkło można przetwarzać nieskończenie wiele razy). Ostateczne postępowanie z odpadami polega na ich unieszkodliwieniuunieszkodliwianie odpadówunieszkodliwieniu, czyli poddaniu procesom, dzięki którym nie będą one stwarzały zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi oraz dla środowiska. Na przestrzeni wieków gospodarka odpadami przybierała różne formy.

    R77572pjWlNxD
    Polecenie 5

    Na podstawie przedstawionej powyżej osi czasu, która chronologicznie omawia sposób, w jaki przez wieki ludzie radzili sobie z problemem odpadów, wykonaj zadanie zamieszczone poniżej.

    R1IKtNeisnXM3
    Spośród podanych stwierdzeń wybierz wszystkie te, które są prawdziwe. Możliwe odpowiedzi: 1. Śmieci produkowane przez ludzi pierwotnych nie stanowiły zagrożenia dla środowiska, ponieważ w większości były to odpady pochodzenia organicznego., 2. Pierwsze wysypiska powstały w Atenach., 3. Pierwsze sieci kanalizacyjne były budowane przez Rzymian., 4. Starożytni Rzymianie zatrudniali w miastach osobę odpowiedzialną za wywóz nieczystości na wieś, gdzie były przerabiane na nawóz., 5. Pod koniec starożytności powstały specjalne przedsiębiorstwa dbające o czystość w mieście., 6. Pierwsze kosze na śmieci powstały w średniowieczu., 7. Pierwsze zorganizowane wysypiska śmieci powstały w XVIII wieku., 8. Pierwszy na świecie system recyklingu powstał w Nowym Jorku., 9. Amerykanie są uznawani za prekursorów recyklingu., 10. W 1950 r. powstał pierwszy worek na śmieci wyprodukowany z polietylenu, co rozpoczęło masową produkcję m.in. foliowych reklamówek.

    Unieszkodliwianie odpadów komunalnych polega na składowaniu ich na wysypiskach śmieci lub spalaniu. Nowoczesne składowiska odpadów komunalnych oraz spalarnie to jedne z większych wyzwań inżynierii budowlanej. Jednak każda z tych metod przyczynia się do bezpowrotnej utraty wielu cennych surowców, które są zawarte w odpadach. W trosce o środowisko naturalne, na opakowaniach często umieszcza się piktogramy, czyli proste obrazkowe symbole ułatwiające ich charakterystykę lub informujące konsumenta, jak należy postępować z tymi opakowaniami oraz wyrobami, które się w nich znajdują.

    RKj9zvViTJZxe
    Wybrane piktogramy, które występują na opakowaniach.
    1) Symbol określający zawartość surowca wtórnego, np. to opakowanie w 65% powstało z surowców pochodzących z recyklingu. 2) Znak ułatwiający identyfikację materiału, z którego opakowanie powstało oraz informacja dotycząca recyklingu. 3) Opakowanie nadaje się do ponownego użycia po wykorzystaniu produktu. 4) Symbol przydatności materiału do recyklingu. 5) Opakowanie nadaje się do recyklingu. 6) Symbol oznaczający odpady niebezpieczne, których nie można wyrzucać do kosza. 7) Opakowanie lub produkt jest biodegradowalny i mogą być kompostowane wraz z odpadami organicznymi. 8) Oznaczenie sprzętu elektronicznego, które odsyła do zbierania go w wyznaczonych punktach. 9) Oznaczenie wskazujące, że producent produktu wsparł finansowo system odzysku odpadów (tzw. Zielony Punkt).
    Źródło: Tomorrow sp.z o.o. na podstawie: https://ekosystem.wroc.pl, https://pl.wikipedia.org, domena publiczna.
    Ciekawostka

    W Japonii, gdzie rocznie wytwarza się ok. 1000 kg odpadów na osobę, nie buduje się już tradycyjnych wysypisk śmieci. Kraj Kwitnącej Wiśni postawił na zgazowanie nieczystości. Proces ten przeprowadza się w wysokiej temperaturze (6001200°C), w obecności powietrza lub pary wodnej. Prowadzi on do otrzymania palnego gazu, który jest wykorzystywany do produkcji energii cieplnej i elektrycznej. Metoda zgazowania pozwala otrzymać więcej energii niż podczas tradycyjnego spalania śmieci. To prosty sposób na pozbycie się dużej ilości odpadów, z korzyścią dla gospodarki i środowiska.

    R1Bf2uUdIVuBi1
    Sposoby zagospodarowywania odpadów
    Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
    1
    1
    Polecenie 6

    Przyjrzyj się zamieszczonej powyżej grafice. Na jej podstawie sformułuj wypowiedź przekonującą do segregowania śmieci osobę, która dotychczas tego nie robiła. Podaj argumenty świadczące o korzyściach segregacji śmieci.

    Sformułuj wypowiedź przekonującą do segregowania śmieci osobę, która dotychczas tego nie robiła. Podaj argumenty świadczące o korzyściach segregacji śmieci.

    RhlKWi2VBjmAf
    Odpowiedź: (Uzupełnij).
    Doświadczenie 2

    Czy wiesz, jakie zagrożenia niesie ze sobą spalanie przedmiotów wykonanych z poli(chlorku winylu)? Wykonaj poniższe doświadczenie i przekonaj się, dlaczego nie wolno spalać tworzyw sztucznych w gospodarstwach domowych.

    Uwaga! Doświadczenie wykonuj pod sprawnym wyciągiem z zachowaniem reguł bezpieczeństwa. Nie wykonuj go w domu. Jeżeli nie masz możliwości wykonania doświadczenia, obejrzyj filmik zamieszczony poniżej.

    RFJsY1TIu82Bv
    Problem badawczy:. Hipoteza:. Co będzie potrzebne: ;. Instrukcja: 1.

    Czy wiesz, jakie zagrożenia niesie ze sobą spalanie przedmiotów wykonanych z poli(chlorku winylu)? Wykonano doświadczenie, w którym wykazano, dlaczego nie wolno spalać tworzyw sztucznych w gospodarstwach domowych. Przeanalizuj jego przebieg, a następnie rozwiąż zadanie umieszczone poniżej.

    Problem badawczy:

    Jakie zagrożenia niesie ze sobą spalanie przedmiotów wykonanych z PVC?

    Hipoteza:

    Podczas spalania przedmiotów wykonanych z PVC powstają toksyczne substancje chemiczne.

    Co było potrzebne:

    • sprawny wyciąg;

    • próbka z PVC;

    • szczypce metalowe;

    • palnik;

    • tryskawka z wodą destylowaną;

    • uniwersalny papierek wskaźnikowy.

    Wykonywane czynności:

    1. Próbkę poli(chlorku winylu) wprowadzono do płomienia palnika za pomocą metalowych szczypiec. 2. Po chwili próbkę wyjęto z płomienia i sprawdzono, czy nadal się pali. 3. Nad gorącą próbką, zaraz po jej zgaszeniu, umieszczono zwilżony wodą uniwersalny papierek wskaźnikowy. 4. Obserwowano zachodzące zmiany.

    Obserwacje:

    PVC powoli mięknie, trudno się zapala, a płomień przyjmuje żółtą barwę (na brzegach – zieloną). Powstaje szarobiały dym o ostrym, gryzącym zapachu. Po wyjęciu palącej się próbki z płomienia, ogień gaśnie. Wilgotny papierek wskaźnikowy, pod wpływem wydzielającego się gazu, zmienia barwę z żółtej na czerwoną.

    Wnioski:

    Zmiana zabarwienia wilgotnego papierka wskaźnikowego, pod wpływem wydzielającego się gazu na kolor czerwony, świadczy o kwasowym charakterze powstającego gazu. Próbka ulega zwęgleniu, co oznacza, że spalanie przebiega w sposób niecałkowity, a w strukturze cząsteczki znajdują się wiązania nienasycone.

    Podsumowanie:

    W produktach spalania PVC znajdują się sadza oraz toksyczny chlorowodór, który w kontakcie z wodą tworzy kwas chlorowodorowy (solny). Poza tym podczas spalania poli(chlorku winylu) wydzielają się też inne, bardzo szkodliwe substancje, m.in. tlenek węgla(II) i dioksyny. Materiałów wykonanych z tworzyw sztucznych nie wolno się pozbywać poprzez ich spalanie.

    R1dKFhkZKyqgo
    Film przedstawia doświadczenie, w którym spalana jest próbka PVC. Następnie za pomocą zwilżonego papierka wskaźnikowego sprawdzane jest pH gazów wydobywających się z rozgrzanej próbki.
    1
    Polecenie 7
    R1GqLeBTnkVGz
    Obserwacje: (Uzupełnij). Wnioski: (Uzupełnij).
    R1OvMefT9WND3
    Gaz wydzielający się podczas spalania PVC, czyli 1. zasadowym, 2. kwasowym, 3. poli(chlorku winylu), 4. poli(tereftalanem etylenu), 5. kwasem chlorowodorowym, 6. chlorowodór, 7. czerwono, 8. zielono, 9. obojętnym, 10. kwasem solnym, 11. poli(metakrylanem metylu), 12. niebiesko, barwi wilgotny uniwersalny papierek wskaźnikowy na 1. zasadowym, 2. kwasowym, 3. poli(chlorku winylu), 4. poli(tereftalanem etylenu), 5. kwasem chlorowodorowym, 6. chlorowodór, 7. czerwono, 8. zielono, 9. obojętnym, 10. kwasem solnym, 11. poli(metakrylanem metylu), 12. niebiesko, co świadczy o jego 1. zasadowym, 2. kwasowym, 3. poli(chlorku winylu), 4. poli(tereftalanem etylenu), 5. kwasem chlorowodorowym, 6. chlorowodór, 7. czerwono, 8. zielono, 9. obojętnym, 10. kwasem solnym, 11. poli(metakrylanem metylu), 12. niebiesko charakterze. Tym gazem jest 1. zasadowym, 2. kwasowym, 3. poli(chlorku winylu), 4. poli(tereftalanem etylenu), 5. kwasem chlorowodorowym, 6. chlorowodór, 7. czerwono, 8. zielono, 9. obojętnym, 10. kwasem solnym, 11. poli(metakrylanem metylu), 12. niebiesko, który w kontakcie z wodą tworzy silny kwas beztlenowy, potocznie nazywany 1. zasadowym, 2. kwasowym, 3. poli(chlorku winylu), 4. poli(tereftalanem etylenu), 5. kwasem chlorowodorowym, 6. chlorowodór, 7. czerwono, 8. zielono, 9. obojętnym, 10. kwasem solnym, 11. poli(metakrylanem metylu), 12. niebiesko.
    Ciekawostka

    Dioksyny to bardzo toksyczne substancje, które powstają w sposób naturalny w przyrodzie, a także w wyniku działalności człowieka. Tworzą się za sprawą spalania związków organicznych zawierających chlor, dlatego powstają w śladowych ilościach podczas różnych procesów chemicznych oraz samorzutnie podczas spalania drewna (także w trakcie pożarów lasów) i wszelkich związków organicznych. Wielokrotnie więcej dioksyn przedostaje się do naszych organizmów wraz z grillowanymi potrawami, a także na skutek palenia drewna w otwartych i źle wentylowanych kominkach. Przypisuje się im właściwości rakotwórcze, teratogenne (stanowiące zagrożenie dla płodu) i alergiczne. Uszkadzają ważne składniki układu hormonalnego, głównie estrogen, testosteron, insulinę i hormony tarczycy. W 90% przenikają do organizmu z pożywieniem. Ostatecznie gromadzą się w wątrobie i tkance tłuszczowej. Najgroźniejszą z dioksyn jest TCDD, 10000 razy bardziej toksyczna od cyjanku potasu.

    Alternatywą dla unieszkodliwiania śmieci jest ich recyklingrecyklingrecykling, dzięki któremu materiały tworzące odpady mogą być wielokrotnie przetwarzane i wykorzystywane, co przyczynia się do ograniczenia zużycia surowców naturalnych, prowadzi do oszczędności energii, a w konsekwencji ma wpływ na ochronę środowiska. Wyróżnia się kilka rodzajów recyklingu – surowcowy (chemiczny), materiałowy (fizyczny), organiczny i energetyczny. Punktem wyjścia do stosowania tej metody jest selektywna zbiórka odpadów, ponieważ praktycznie każdy odpad może być potencjalnym surowcem.

    1
    Polecenie 8

    Zapoznaj się z materiałem filmowym dotyczącym rodzajów recyklingu, a następnie zastanów się, jakim rodzajem recyklingu jest depolimeryzacja polietylenu. Odpowiedź krótko uzasadnij.

    R17jyiZw6hFwW
    Animacja przedstawia różne rodzaje recyklingu oraz ich cechy i ewentualne zastosowania.
    RYPw7ioknAyZC
    Odpowiedź: (Uzupełnij).
    Ciekawostka

    Miasto Meksyk to jedna z największych metropolii na świecie, dlatego śmieci stanowiły (i stanowią) tutaj niemały problem. W latach 50. XX w. legendarny król śmieci – Rafael Gutierrez Moreno – uczynił z odpadów mafijny interes. Wpadł na pomysł, aby zebrane śmieci segregować i odsprzedawać firmom do powtórnego przetworzenia. W ten sposób zarabiał na nich podwójnie i dzięki temu udało mu się zgromadzić majątek wart ok. 80 mln dolarów. Obecnie rynek odpadów komunalnych to bardzo dochodowy interes, ponieważ jego wartość szacuje się na 410430 mld dolarów.

    1
    Polecenie 9

    Obejrzyj zamieszczony poniżej film dotyczący sposobu przetwarzania odpadów z zakładzie recyklingowym. Na podstawie czynności wykonywanych przez pracowników, zastanów się, czy wypełnianie pustych opakowań śmieciami innego rodzaju jest właściwym zachowaniem (np. wypełnianie pustych plastikowych butelek papierkami po batonach, skrawkami kartek papieru, patyczkami po lodach).

    Zapoznaj się z zamieszczonym poniżej materiałem multimedialnym a następnie zastanów się, czy wypełnianie pustych opakowań śmieciami innego rodzaju jest właściwym zachowaniem (np. wypełnianie pustych plastikowych butelek papierkami po batonach, skrawkami kartek papieru, patyczkami po lodach).

    RxicLT6NBBCyk
    Film przedstawia w jaki sposób przetwarzane są odpady w zakładzie recyklingowym.

    Każda z metod zagospodarowania śmieci ma zarówno zalety, jak i wady. Racjonalna gospodarka odpadami w naszym kraju powinna znacznie zmniejszyć ilość, jak i rodzaj przedmiotów trafiających na wysypiska śmieci.

    Indeks dolny Zapoznaj się z treścią zamieszczoną w poniższej galerii interaktywnej. Indeks dolny koniec

    1
    1
    Polecenie 10
    RXYlYyO2UMsaY
    Przyporządkuj odpowiednie cechy do poszczególnych sposobów zagospodarowania odpadów. Pamiętaj, że niektóre cechy odpowiadają odpowiadają więcej niż jednej metodzie. składowanie śmieci Możliwe odpowiedzi: 1. niebezpieczne pozostałości po procesie, 2. może stanowić ognisko chorób przenoszonych przez gryzonie, owady bądź ptaki, 3. zmusza konsumenta do zmiany nawyków, 4. ochrona środowiska, 5. może ulec samozapłonowi, 6. najprostsza pod względem technicznym metoda pozbywania się odpadów, 7. zmniejszenie ilości odpadów, 8. metoda bezpieczna dla środowiska, 9. zmniejszenie ilości odpadów, 10. zmusza konsumenta do zmiany nawyków, 11. stanowi niebezpieczeństwo skażenia gleb i wód gruntowych niebezpiecznymi substancjami, 12. powstająca podczas tego procesu energia może zostać ponownie wykorzystana, 13. czasami w procesach przetwarzania odpadów stosowane są substancje szkodliwe dla zdrowia, 14. źródło nawozu do uprawy roślin, 15. proces trudny pod względem technicznym, 16. metoda kosztowna, 17. zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza, 18. wymaga dużych powierzchni spalanie Możliwe odpowiedzi: 1. niebezpieczne pozostałości po procesie, 2. może stanowić ognisko chorób przenoszonych przez gryzonie, owady bądź ptaki, 3. zmusza konsumenta do zmiany nawyków, 4. ochrona środowiska, 5. może ulec samozapłonowi, 6. najprostsza pod względem technicznym metoda pozbywania się odpadów, 7. zmniejszenie ilości odpadów, 8. metoda bezpieczna dla środowiska, 9. zmniejszenie ilości odpadów, 10. zmusza konsumenta do zmiany nawyków, 11. stanowi niebezpieczeństwo skażenia gleb i wód gruntowych niebezpiecznymi substancjami, 12. powstająca podczas tego procesu energia może zostać ponownie wykorzystana, 13. czasami w procesach przetwarzania odpadów stosowane są substancje szkodliwe dla zdrowia, 14. źródło nawozu do uprawy roślin, 15. proces trudny pod względem technicznym, 16. metoda kosztowna, 17. zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza, 18. wymaga dużych powierzchni recykling materiałowy i surowcowy Możliwe odpowiedzi: 1. niebezpieczne pozostałości po procesie, 2. może stanowić ognisko chorób przenoszonych przez gryzonie, owady bądź ptaki, 3. zmusza konsumenta do zmiany nawyków, 4. ochrona środowiska, 5. może ulec samozapłonowi, 6. najprostsza pod względem technicznym metoda pozbywania się odpadów, 7. zmniejszenie ilości odpadów, 8. metoda bezpieczna dla środowiska, 9. zmniejszenie ilości odpadów, 10. zmusza konsumenta do zmiany nawyków, 11. stanowi niebezpieczeństwo skażenia gleb i wód gruntowych niebezpiecznymi substancjami, 12. powstająca podczas tego procesu energia może zostać ponownie wykorzystana, 13. czasami w procesach przetwarzania odpadów stosowane są substancje szkodliwe dla zdrowia, 14. źródło nawozu do uprawy roślin, 15. proces trudny pod względem technicznym, 16. metoda kosztowna, 17. zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza, 18. wymaga dużych powierzchni recykling organiczny Możliwe odpowiedzi: 1. niebezpieczne pozostałości po procesie, 2. może stanowić ognisko chorób przenoszonych przez gryzonie, owady bądź ptaki, 3. zmusza konsumenta do zmiany nawyków, 4. ochrona środowiska, 5. może ulec samozapłonowi, 6. najprostsza pod względem technicznym metoda pozbywania się odpadów, 7. zmniejszenie ilości odpadów, 8. metoda bezpieczna dla środowiska, 9. zmniejszenie ilości odpadów, 10. zmusza konsumenta do zmiany nawyków, 11. stanowi niebezpieczeństwo skażenia gleb i wód gruntowych niebezpiecznymi substancjami, 12. powstająca podczas tego procesu energia może zostać ponownie wykorzystana, 13. czasami w procesach przetwarzania odpadów stosowane są substancje szkodliwe dla zdrowia, 14. źródło nawozu do uprawy roślin, 15. proces trudny pod względem technicznym, 16. metoda kosztowna, 17. zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza, 18. wymaga dużych powierzchni
    iMCKQxBL4T_d5e565

    4. Biodegradacja

    Wszechobecna w naszym życiu torba foliowa, której produkcja trwa ok. jednej sekundy, jest wykorzystywana przez człowieka średnio przez 25 min., a rozkłada się w środowisku od 100 do nawet 500 lat. Jeszcze więcej czasu potrzebuje butelka typu PET. Degradacja produktów polimerowych w środowisku naturalnym jest procesem długotrwałym. Dlatego, jeśli tylko jest to możliwe, wprowadza się tworzywa, które ulegają rozkładowi pod wpływem mikroorganizmów (grzybów i bakterii), czyli polimery biodegradowalne. Polimer można uznać za biodegradowalny, jeśli rozłoży się całkowicie w glebie lub w wodzie w ciągu sześciu miesięcy. BiodegradacjabiodegradacjaBiodegradacja może zachodzić w warunkach tlenowych lub beztlenowych, a jej produktami są przede wszystkim tlenek węgla(IV), woda i humus.

    1
    Polecenie 11

    Na podstawie poniższej grafiki uzasadnij, dlaczego skrobia i celuloza to biomateriały przyszłości.

    Skrobia i celuloza są materiałami, które poprzez odpowiednią obróbkę można wykorzystać do produkcji opakowań. Biorąc pod uwagę organiczne pochodzenie skrobi i celulozy spróbuj uzasadnić stwierdzenie, że są one biomateriałami przyszłości.

    R1WDYJLcNqkZH
    Opakowania wykonane ze skrobi lub celulozy są opakowaniami biodegradowalnymi, dzięki czemu nie stanowią zagrożenia dla środowiska naturalnego.
    Źródło: Dariusz Adryan, Derzsi Elekes Andor (https://commons.wikimedia.org), Juloml (https://commons.wikimedia.org), epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
    R9izUGMDQ4e3j
    Odpowiedź: (Uzupełnij).
    1
    Ciekawostka

    Rozwój wiedzy w dziedzinie ekologii uwidocznił, że należy rozpatrywać negatywny wpływ opakowań na środowisko nie tylko w fazie odpadów, ale w całym cyklu ich stosowania. Dlatego producenci tworzyw biodegradowalnych dążą do otrzymywania tych materiałów z surowców odnawialnych, a nie z paliw kopalnych. Przykładem może być tzw. zielony polietylen (patrz na schemat) wyprodukowany przez brazylijski koncern petrochemiczny Braskem. Podobną innowację wprowadziła firma Coca‑Cola Company, otrzymując butelki typu Plant PET, do których produkcji stosuje się kwas tereftalowy, pochodzący co prawda z przetwarzania ropy naftowej, ale glikol etylenowy otrzymuje się już z etanolu, który pozyskiwany jest na drodze fermentacji alkoholowej polisacharydów. Proces ten pozwala nie tylko ograniczyć ilość zużywanych paliw kopalnych, lecz także przyczynia się do redukcji tlenku węgla(IV).

    RXcGJdO3mObbf
    Proces wytwarzania polietylenu
    Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
    1
    iMCKQxBL4T_d5e605

    Podsumowanie

    • Odpady powstają ze zużytych oraz niepotrzebnych materiałów i przedmiotów, w wyniku bytowania i działalności gospodarczej człowieka. Te, które wytwarzamy w gospodarstwach domowych, to tzw. odpady komunalne.

    • Największy procent wśród odpadów komunalnych stanowią opakowania.

    • Do metod zagospodarowania odpadów komunalnych zalicza się składowanie odpadów na wysypiskach śmieci, spalanie, recykling (surowcowy, materiałowy, organiczny, energetyczny).

    • Kompostowanie i fermentacja to metody zagospodarowania odpadów organicznych (recykling organiczny).

    • Produkcja opakowań jednorazowych z polimerów biodegradowalnych przyczynia się do zmniejszenia liczby odpadów. Otrzymywanie tych polimerów z surowców odnawialnych pozwala ograniczyć zużycie paliw kopalnych i emisję tlenku węgla(IV).

    Praca domowa
    1
    Polecenie 12.1

    Zinterpretuj diagram przedstawiający hierarchię postępowania z odpadami.

    R16hAY5f4N3S6
    Hierarchia postępowania z odpadami
    Źródło: Tomorrow Sp.z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
    RQh1XHFPhO2L6
    Odpowiedź: (Uzupełnij).
    1
    Polecenie 12.2

    Każdy mieszkaniec Szwecji rocznie wytwarza ok. 450 kg odpadów, z czego tylko ok. 2 kg trafia na wysypisko śmieci. Polak rocznie produkuje ok. 330 kg śmieci, z czego na wysypisko odprowadza się ok. 140 kg. Podaj przyczyny tak dużej różnicy pomiędzy ilością odpadów składowanych w Szwecji i w Polsce.

    R6Y1QcJgNJ7dN
    Odpowiedź: (Uzupełnij).
    iMCKQxBL4T_d5e677

    Słownik

    biodegradacja
    biodegradacja

    biochemiczny rozkład związków organicznych na prostsze składniki chemiczne, zachodzący pod wpływem organizmów żywych

    odpady
    odpady

    niepotrzebne lub zużyte przedmioty i materiały, wytworzone w wyniku działalności przemysłowej, gospodarczej i bytowania człowieka, nieprzydatne w miejscu i w czasie, w którym powstały

    odpady komunalne
    odpady komunalne

    odpady wytwarzane w gospodarstwach domowych

    odpady przemysłowe
    odpady przemysłowe

    odpady powstające w trakcie działalności gospodarczej; można je podzielić na ciekłe (np. ciecze chemiczne, farby, zanieczyszczona woda) i stałe (np. drewno, plastik, złom)

    recykling
    recykling

    system obiegu materiałów zawartych w odpadach, które mogą być wielokrotnie przetwarzane i wykorzystywane

    unieszkodliwianie odpadów
    unieszkodliwianie odpadów

    przekształcenie odpadów w celu doprowadzenia ich do stanu, który nie stwarza zagrożeń dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska

    utylizacja odpadów
    utylizacja odpadów

    całkowite lub częściowe zniszczenie odpadów w wyniku celowej działalności człowieka

    iMCKQxBL4T_d5e796

    Ćwiczenia

    1
    Pokaż ćwiczenia:
    Rir48Izfet1a91
    Ćwiczenie 1
    Połącz w pary odpowiednie skrótowce wraz z ich pełnymi nazwami. PE Możliwe odpowiedzi: 1. poli(tereftalan etylenu), 2. polietylen, 3. polistyren, 4. poli(metakrylan metylu), 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PP Możliwe odpowiedzi: 1. poli(tereftalan etylenu), 2. polietylen, 3. polistyren, 4. poli(metakrylan metylu), 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PET Możliwe odpowiedzi: 1. poli(tereftalan etylenu), 2. polietylen, 3. polistyren, 4. poli(metakrylan metylu), 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PMMA Możliwe odpowiedzi: 1. poli(tereftalan etylenu), 2. polietylen, 3. polistyren, 4. poli(metakrylan metylu), 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PVC Możliwe odpowiedzi: 1. poli(tereftalan etylenu), 2. polietylen, 3. polistyren, 4. poli(metakrylan metylu), 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PS Możliwe odpowiedzi: 1. poli(tereftalan etylenu), 2. polietylen, 3. polistyren, 4. poli(metakrylan metylu), 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu)
    1
    Ćwiczenie 2
    Rj0O3pEGDxJP8
    zadanie interaktywne
    Źródło: Grażyna Makles.
    RSDTywIAjlfeC1
    Ćwiczenie 3
    Połącz w pary piktogramy i odpowiednie informacje.
    Źródło: GroMar Sp. z o.o. na podstawie: https://ekosystem.wroc.pl, https://pl.wikipedia.org, domena publiczna.
    R11G5DM0iVFp5
    Ćwiczenie 3
    Nieskomplikowane symbole wytłaczane na opakowaniach wykonanych z tworzyw sztucznych informują o: Możliwe odpowiedzi: 1. rodzaju tworzywa, z jakiego jest wykonane dane opakowanie;, 2. pojemności opakowania;, 3. barwie opakowania;, 4. zagrożeniach wynikających z użytkowania produktu.
    2
    Ćwiczenie 4
    R1PbVbh2yDamI
    zadanie interaktywne
    Źródło: Grażyna Makles, licencja: CC BY-SA 3.0.
    2
    Ćwiczenie 5
    R1V0qyxMVyb2p
    zadanie interaktywne
    Źródło: Grażyna Makles, licencja: CC BY-SA 3.0.
    R11w1eabN2xA42
    Ćwiczenie 6
    Wskaż poprawne sformułowanie odnośnie do cech budowy cząsteczki polimeru, dzięki której nabywają właściwości, które pozwalają na ich podział na termoplasty i duroplasty. Możliwe odpowiedzi: 1. łańcuch węglowy zawsze świadczy o przynależności polimeru do termoplastów, 2. rozgałęzienie łańcucha polimeru: nierozgałęzione, niepołączone ze sobą cząsteczki polimeru wpływają na termoplastyczne właściwości materiału, z kolei materiały termoutwardzalne charakteryzują rozgałęzione łańcuchy, połączone między sobą, 3. obecność wyłącznie wiązań pojedynczych w cząsteczce polimeru, która świadczy o jego cechach termoplastycznych, natomiast obecność wiązań wielokrotnych sprawia, że materiał jest termoutwardzalny, 4. obecność pierścieni aromatycznych w łańcuchach polimerów świadczy o ich przynależności do duroplastów
    R1Vh0KlgI07xx3
    Ćwiczenie 7
    Połącz w pary metody recyklingu wraz z odpowiadającymi im opisami. surowcowy (chemiczny) Możliwe odpowiedzi: 1. proces polegający na odzyskaniu części energii zużytej na wyprodukowanie danego materiału, 2. odpady zostają przetworzone do produktów, z których powstały, 3. odpady zostają przetworzone do surowców o innych właściwościach fizykochemicznych, 4. proces wykorzystujący mikroorganizmy, w wyniku którego powstaje kompost lub metan materiałowy (fizyczny) Możliwe odpowiedzi: 1. proces polegający na odzyskaniu części energii zużytej na wyprodukowanie danego materiału, 2. odpady zostają przetworzone do produktów, z których powstały, 3. odpady zostają przetworzone do surowców o innych właściwościach fizykochemicznych, 4. proces wykorzystujący mikroorganizmy, w wyniku którego powstaje kompost lub metan organiczny Możliwe odpowiedzi: 1. proces polegający na odzyskaniu części energii zużytej na wyprodukowanie danego materiału, 2. odpady zostają przetworzone do produktów, z których powstały, 3. odpady zostają przetworzone do surowców o innych właściwościach fizykochemicznych, 4. proces wykorzystujący mikroorganizmy, w wyniku którego powstaje kompost lub metan energetyczny Możliwe odpowiedzi: 1. proces polegający na odzyskaniu części energii zużytej na wyprodukowanie danego materiału, 2. odpady zostają przetworzone do produktów, z których powstały, 3. odpady zostają przetworzone do surowców o innych właściwościach fizykochemicznych, 4. proces wykorzystujący mikroorganizmy, w wyniku którego powstaje kompost lub metan
    3
    Ćwiczenie 8

    Przeanalizuj wykres wskazujący na ścieżki przedostawania się plastikowych śmieci do oceanu, a następnie wskaż, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe.

    R1O2LFH3GJavd
    Źródło: ourworldindata.org, licencja: CC BY-SA 3.0.

    Przeanalizuj informacje zawarte w poniższym tekście na temat produkcji tworzyw sztucznych i zanieczyszczenia nimi oceanów w 2010 r., a następnie wskaż, które stwierdzenia są prawdziwe, a które fałszywe.

    In 2010 global primary production of plastic was 270 million tonnes and global plastic waste was 275 million tonnes – it did exceed annual primary production through wastage of plastic from previous years. Plastic waste generated in coastal regions is most at risk of entering the oceans; in 2010 coastal plastic waste – generated within 50 kilometres of the coastline – amounted to 99.5 million tonnes. Only plastic waste which is improperly managed is at significant risk of leakage to the environment; in 2010 this amounted to 31.9 million tonnes. 8 million tonnes of this – 3% of global annual plastics waste – entered the ocean (through multiple outlets, including rivers). Plastics in the oceans’ surface waters is several orders of magnitude lower than annual ocean plastic inputs. This discrepancy is known as the ‘missing plastic problem’. The amount of plastic in surface waters is not very well known: estimates range from 10,000s to 100,000s tonnes.

    Indeks dolny Źródło: Plastic Pollution, ourworldindata.org, 09.2018 [dostęp: 17.09.2021]. Indeks dolny koniec

    Rvx6oWhFawRUJ
    Łączenie par. . Masa odpadów wytworzonych danego roku nie może być wyższa, niż masa nowych produktów z tych materiałów wyprodukowanych w tym samym okresie.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Ludzie mieszkający w odległości do 50 km od wybrzeża każdego roku są odpowiedzialni za produkcję 99,5 mln śmieci wykonanych z tworzyw sztucznych.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Dokładna masa plastikowych odpadów zgromadzonych w oceanach nie jest znana.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
    Glossary

    Bibliografia

    Pielichowski J., Puszyński A., Chemia polimerów, Kraków 2004.

    Munipical waste statistic 2021, online: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Municipal_waste_statistics#Municipal_waste_generation, dostęp: 13.09.2021.

    Ochrona śroswiska 2021, Główny Urząd Statystyczny, online: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2020,1,21.html, dostęp: 13.09.2021.

    Packaging waste statistic 2021, online: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Packaging_waste_statistics#Waste_generation_by_packaging_material, dostęp: 13.09.2021.

    bg‑gray3

    Notatnik

    R6uk2dYiVjREv
    (Uzupełnij).
    Aplikacje dostępne w
    Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida