Ekspansja Normanów

Normanowie (Skandynawowie) byli nie tylko łupieżcami, ale również doskonałymi kupcami, odkrywcami, pracowitymi osadnikami oraz zdolnymi politykami. W VIII w. pierwsi wojownicy normańscy zaczęli najeżdżać wybrzeża frankijskie. Społeczności zarówno skandynawskie, jak i terenów Europy Zachodniej, Północnej i Wschodniej stanęły u progu zmian i wyzwań. Ekspansja Normanów na chrześcijańską Europę w wiekach VIII–XI nałożyła się na najazdy Arabów i Węgrów. Miała jednak wyjątkowy charakter: nie był to kilkudziesięcioletni epizod, ale długofalowy, masowy ruch o dalekosiężnych skutkach. Ruch ten swój początek wziął z pojedynczych grabieżczych wypraw małych grup wojowników, a zakończył się podbojami i osadnictwem.

Normanowie

Normanowie należą do ludów germańskich. Wśród Normanów wyróżniamy Swinów (Szwedzi, Waregowie, Goci), mających siedziby na wschodzie Półwyspu Skandynawskiego, na południe od nich Duńczyków, którzy zajęli Półwysep Jutlandzki, oraz Norwegów – plemiona zajmujące zachodnie zbocze Gór Skandynawskich. Normanowie nazywani są również wikingami. Obie te nazwy zaczęto stosować na określenie wszystkich ludów Skandynawii. W wiekach V–VIII kontakty ludów Skandynawii ze światem kontynentalnej Europy były ograniczone. Ich kultura rozwijała się zatem w izolacji i stała się stosunkowo jednolita. Posługiwali się jednym językiem – staronordyckim – używali pisma runicznego. Posiadali zbliżony do jednorodnego system wierzeń, podobną strukturę społeczną, obyczajowość, mentalność oraz sztukę.

Rfs3r4WUTmSgE

Ilustracja przedstawia wielki głaz o nieregularnym kształcie. Na jego powierzchni widoczne są wyryte, liczne symbole.

Rjo2ZsIpHREoZ

Ilustracja przedstawia nieforemny głaz. Z lewej strony widoczne są zdobienia przypominające elementy roślinne. Na powierzchni głazu wyryto liczne symbole.

RFUxfMRoEIU0i

Ilustracja przedstawia cmentarz. Groby oznaczone są kamieniami, które ułożone są w kształtach owalnych, na łące. W tle widoczne są drzewa i promienie słoneczne nad ich koronami.

Rs53HnAiJqLYT1

Ilustracja przedstawia mężczyznę wojownika. Ubrany jest w tunikę i długie spodnie. Na plecach zwisa mu peleryna. Na pasie ma przypięty miecz. W lewej ręce trzyma okrągłą tarczę, w prawej długą włócznię. Wojownik ma hełm, który chroni nie tylko jego głowę, ale też oczy.

Najstarsze centrum kulturowe ukształtowało się w okresie rzymskim w kraju Szwedów, w okolicach Uppsali. Władzę w powstających państwach plemiennych sprawowali konungowie, ale ich władza była ograniczona przez wiece. Należeli oni wraz z jarlami i ich zbrojnym otoczeniem do elity. Przewagę w społeczeństwie ludów skandynawskich stanowili chłopi‑wojownicy.

Wikingowie utrzymywali się z hodowli i rybołówstwa, a w południowej Skandynawii z uprawy roli (żyta, owsa, jęczmienia). Normanowie zajmowali się także grabieżą. Włączyli się aktywnie w proces ożywienia w handlu i w żegludze, który zapoczątkowali Fryzowie. Udoskonalili przejęte od Fryzów statki żaglowe (żaglowanie na wiatr), które nazywano langskipami („długie łodzie”). Statki Normanów były długie i wąskie, budowane z drewna dębowego techniką klinkierową (na zakładkę), poruszane siłą wioseł i kwadratowego żagla; okręty wojenne były smuklejsze i dłuższe niż statki kupieckie. Rozróżnia się trzy zasadnicze klasy w zależności od wielkości i przeznaczenia: sneki, skeidy, drakkary. Występowały też małe karli i byrdingi.

R37O6EEZ1Z7B2

Ilustracja przedstawia łódź. Ma ona podłużny kształt. Po środku łodzi znajduje się wysoki maszt, do którego przymocowane są liny. Liny te utrzymują maszt w pionie. Do masztu przymocowano szeroki żagiel, który jest zwinięty. Żagiel położony jest na widełkach do zakładania relu i żagla. Pod pokładem znajduje się mechanizm umożliiwiwajcy sterowanie łodzią, to kill i wręga. Przednia część kadłuba unosi się lekko do góry, a jego zakończenie jest ozdobie wywinięte. To dziobnica. W tylnej części łodzi jest to stewa tylna. Wzdłuż krawędzi łodzi rozmieszczone są otwory na wiosła. Z prawej strony, w tylnej części łodzi znajduje się duże wiosło. Boki łodzi to burty. Burta łodzi zbudowana jest z dębowych desek.

W okresie najazdów normańskich żaden lud nie przewyższał Normanów w sztuce szkutniczej. Byli nie tylko grabieżcami, chłopami‑wojownikami, ale okazali się również wytrawnymi kupcami. Podróżowali daleko poza Skandynawię, mieszkańcom innych krain oferowali drewno, żelazo, skóry fok i wielorybów oraz futra zwierząt. Swoje towary wikingowie przewozili na znaczne odległości statkami handlowymi nazywanymi byrdingami.

RJUOZFHQN5HU2

Zdjęcie przedstawia duży, drewniany budynek z wysokim dachem. Budynek zbudowany jest głównie z pionowych desek.

Przyczyny najazdów

RatEFxTYLz0uk1

Ilustracja przedstawia stronę książki. Znajduje się na niej kolorowy rysunek i tekst zamieszczony ozdobną czcionką. Na rysunku widoczna jest łódź wraz z ludźmi. Są to kobiety i mężczyźni. Widoczni są również żołnierze. Łódź ma 3 żagle i jest przyozdobiona flagami i herbami. Na szczycie masztu znajduje się kosz, a tuż nad nim powiewająca, długa flaga. Na przodzie statku widoczny jest mężczyzna dmący w trąbkę.

Trudno jednoznacznie określić przyczyny najazdów. Wskazywane przez kronikarzy okresu średniowiecza przeludnienie zostało zakwestionowane jako przyczyna ekspansji przez współczesnych archeologów. Pierwsze wyprawy (pod koniec VIII w.) miały charakter typowo grabieżczy, atakowano ważniejsze ośrodki polityczne, gospodarcze i kulturowe. Normanowie wyprawiali się po łupy i wracali do swoich siedzib na zimę. To działanie wskazuje się obecnie jako jedną z głównych przyczyn. Kolejne wyprawy miały nadal charakter rabunkowy, z tym że prowadzono je na szerszą skalę. Trzeba także przyjąć, że nie bez znaczenia był sposób życia tego ludu i wyznawane wartości, jak np. żądza władzy. Za przyczyny podaje się również ciekawość świata i zamiłowanie do podróży. W późniejszych okresach wpływ na wyprawy miały także czynniki polityczne, np. brali w nich udział wygnani kandydaci do tronu.

Charakter najazdów

Normanowie nie przewyższali bronią ani taktyką ludów, które napadali. Ich przewaga polegała na szybkim przemieszczaniu się, posiadaniu mobilnej floty, znajomości żeglugi oraz sianiu postrachu i spustoszenia. Postrzegani byli jako dzicy wojownicy z nieznanej odległej krainy. Atakowali nagle i niespodziewanie. W najazdach na wschód kontynentu wykorzystywali rozwiniętą sieć rzeczną (Newa, Dźwina, Dniepr) i dotarli do Morza Czarnego, do Bizancjum oraz do Morza Kaspijskiego i do Bułgarów nad Wołgą. Sprzyjała im też w tym słabość państw, które najeżdżali, co przejawiało się w wewnętrznych konfliktach politycznych, niewystarczającej flocie, braku lub niedostatku systemu obrony wybrzeży.

RSJED12XU2GMN

Ilustracja przedstawia kanał wodny i miasto. Na wodzie znajduje się mnóstwo łodzi z żołnierzami, którzy płyną do miasta. Mijają bramy, okrągłe wieże. W tle widoczne są gęste zabudowania miejskie.

Najazdy i wyprawy

R10ZQz695vmqH1

Ilustracja przedstawia najazd żołnierzy w łodziach na tereny ziemskie. Na wodzie znajduje się mnóstwo łodzi z żołnierzami. Mają kolorowe stroje, podłużne tarcze i włócznie. W tle wody widoczne są ryby.

W początkowym etapie ekspansji na zachód Normanowie skierowali się na Wyspy Brytyjskie, Irlandię oraz państwo Franków. Pierwszym atakiem Normanów, o którym dowiedziała się szersza społeczność, był atak z Hordalandu (zachodnia Norwegia) na klasztor w Lindisfarne (wyspa u północno‑wschodnich wybrzeży Anglii) w 793 roku. Uznaje się, że atak ten otworzył tzw. epokę wikingów. Charakter ich najazdów powodował, że stosunkowo łatwo zdobywali łupy, zwiększała się więc również liczba wojowników biorących udział w napadach. To skłoniło Normanów do rozszerzania tej formy działalności. W drugiej połowie IX w. zaczęli zakładać stałe bazy wypadowe do dalszych najazdów zarówno na terenach Skandynawii (wybrzeża Morza Północnego i Morza Bałtyckiego), jak i w Europie. Powstały one m.in. w Dublinie, Akwitanii, u ujścia Sekwany, w Kent. W tych bazach zimowali, a wiosną wyruszali na wyprawy. Od władców najechanych państw Normanowie ściągali trybuty. W kolejnych etapach wypraw w IX w. zaczęli przesuwać się na południe Europy, dotarli do doliny Rodanu, Sewilli, Afryki Północnej, Italii, na Sycylię. Wspomniane bazy, które zakładali na opanowanych terenach, stały się następnie zalążkiem trwalszego osadnictwa. Objęło ono dużą część terytorium Wysp Brytyjskich i część Irlandii. Normanowie dotarli kolejno na Wyspy Owcze, północne wybrzeże Szkocji, Hebrydy, Szetlandy, Islandię, wybrzeża Grenlandii i Kanady.

R1BT82KBNM64C

Ilustracja przedstawia kwadratową wieżę wraz z fragmentem muru. Na szczycie kamiennej wieży znajdują się pozostałości murku. Na ścianie budowli widocznych jest kilka okien o kształcie łukowatym.

Normanowie (głównie Szwedzi i Goci) kierowali swoje podboje również na wschód kontynentu, na obszary Rusi i dzisiejszej Finlandii oraz ziemie pruskie i słowiańskie. Na wschodzie kontynentu nazywano ich Waregami. Prawdopodobnie już w VIII w. założyli królestwo w pobliżu dzisiejszego Nowogrodu. Inna grupa osiedliła się w późniejszym Kijowie nad Dnieprem. Ludność terenów zależnych od Waregów została zmuszona do płacenia im daniny, tak jak i na Zachodzie Europy. Wydarzenia te zapoczątkowały proces kształtowania się wielkiego księstwa kijowskiego – Rusi Kijowskiej.

W Europie Zachodniej wodzowie normańscy wchodzili także w polityczne kontakty z władcami państwa Franków. Rollon, wódz Normanów strzegących północnych wybrzeży Francji, zawarł w 911 r. układ z królem Francji (Karolem Prostakiem), na mocy którego, za cenę chrztu, otrzymał dziedziczne księstwo nazwane od imienia zdobywców Normandią.

R18cpAtmhCGjT

Mapa przedstawia Księstwo Normandii w 10 i 11 wieku. Na mapie oznaczone są nordyckie osady Cherbourg, Caen i Rouen na północnym wybrzeżu Francji. Ziemie ofiarowane Rollonowi w 911 roku to tereny wschodniej części północnego wybrzeża Francji. Księstwo Normandii w 933 roku obejmowało większość północnych terenów Francji. Zdobyte tereny do roku 1050 nieznacznie powiększyły ten obszar.

Anglia Wilhelma Zdobywcy

Ciekawostka

Podczas walk z wikingami utrwaliła się dominacja państwa zachodniosaskiego, czyli Wesseksu, który był jednym z siedmiu królestw germańskich. Jego władca, Alfred Wielki, zjednoczył obszary niepodbite przez Normanów, dając tym samym początek Królestwu Anglii. Obejmowało ono anglosaską część wyspy.

R1L46RDZKZUBS

Mapa przedstawia Brytanię we wczesnym średniowieczu. Ważiejsze klasztory znajdowały się w Loanie, Lundisfarne i Armagh. Arcybiskupstwa powstały w 597 roku w Canterbury, w 625 w Yorku, w szesnastym wieku w Ardagh oraz w piątym wieku w Armagh. Danelang czyli ziemie kontrolowane przez Wikingów od 866 do 917 rku zajmowały obszar Essexu, Wschodniej Anglii, Południowej Nortumbrii oraz zachodniej Mercji. Wessex, Kornwalia później do niego włączona, Sussex oraz Kent nie znajdowały się pod kontrolą wikingów. Północne tereny Wielkiej Brytanii były zamieszkiwane prze Szkotów i Piktów.

Zagrożenie skandynawskie doprowadziło również do zjednoczenia Szkocji: w połowie IX w. Kenneth Mac Alpin został królem miejscowego ludu Piktów oraz osiadłych tu Celtów z Irlandii, zwanych Szkotami lub Iroszkotami.

R1K48P2URCDUT

Obraz przedstawia skradającego się mężczyznę. Ma on długą przyciętą brodę, wąsa i długie włosy na których osadzoną ma koronę z gałązek oliwnych. Jest ubrany w srebrną zbroję, kolorowe szaty i różowe rajtuzy. DO pasa ma przypiętą szablę. Na stole przy, którym stoi leży słota korona. Na nim na ścianie znajduje się lustro, w którym odpija się nieprzytomny brodaty mężczyzna leżący w łóżku. Obok niego stoi postać, która gra na rogu sygnalizacyjnym. W pokoju panuje półmrok.

Na przełomie X i XI w. napady normańskie na Brytanię zmieniły swój charakter. Władcy państw założonych przez Normanów zaczęli dążyć do opanowania Królestwa Anglii. W latach 1014–1016 król Danii Kanut Wielki zdobył koronę angielską i panował na wyspie do swojej śmierci w 1035 r. Po rychłym zgonie synów Kanuta władzę w Anglii objął Edward Wyznawca z dynastii anglosaskiej, pochodzącej od Alfreda Wielkiego.

RELVTSAU8OXRB1

Ilustracja przedstawia portret mężczyzny, króla. Mężczyzna w średnim wieku. Ma charakterystyczną bródkę w przedziałkiem, duży wystający nos i małe oczy. Na głowie ma koronę. W prawej dłoni trzyma miecz. Ubrany jest w szaty królewskie.

W połowie XI w. silną władzę książęcą ugruntował w Normandii Wilhelm I. W drugiej połowie XI w. podjął starania o tron anglosaski, uzasadniając swoje prawo do niego obietnicą sukcesji daną mu przez zmarłego króla Anglii Edwarda Wyznawcę. Możni angielscy nie ulegli żądaniom Wilhelma I i wybrali na króla Harolda Godwinsona (Harold II) . W odpowiedzi Wilhelm I zorganizował wyprawę wojenną do Anglii i w 1066 r. w bitwie pod Hastings pokonał siły Harolda II.

W grudniu 1066 r. Wilhelm został koronowany na króla Anglii w opactwie Westminster, które od tego czasu stało się miejscem koronacji królów Anglii, później Wielkiej Brytanii. Wilhelm przyjął przydomek Zdobywca.

Ciekawostka

Tkanina z Bayeux jest zabytkiem niezwykłym. Na tym pasie płótna o szerokości pół metra i długości ponad 70 metrów wyhaftowano czyny Wilhelma Zdobywcy i jego przyrodniego brata, Odona, biskupa Bayeux w Normandii. Tkanina powstała na przełomie XI i XII w., prawdopodobnie właśnie na zamówienie Odona, i służyła jako ozdoba jego katedry.

R18RnbWTFSw8a

Ilustracja przedstawia króla siedzącego na tronie. Jest on ubrany w zielone szaty. W prawej ręce trzyma berło, a w lewej królestwie jabłko. Po prawej stoi mężczyzna ubrany w szaty, który rozkłada ręce i patrzy w niebo. Po lewej stoją dwaj wojownicy wyciągający ręce w stronę króla. Jeden z nich ma miecz. Wokół postaci znajdują się wzory i ilustracje przedstawiające zamek.

Rmd0PaGPEsDpB

Ilustracja przedstawia mężczyzn biesiadujących przy okrągłym stole, na którym znajdują się liczne potrawy. Wokół stołu chodzą służący z naczyniami. Mężczyźni dyskutują.

R5v0KzPW8jGPP

Ilustracja przedstawia wojowników jadących na koniach. Są uzbrojeni we włócznie i tarcze. Na sobie mają ciężkie zbroje i hełmy. Wokół nich w tym samym kierunku biegną łucznicy, którzy strzelają do wroga. Nad i pod wojownikami znajdują się liczne ilustracje zwierząt i wzory.

R13XIqYBQKzWH

Ilustracja przedstawia walczących żołnierzy. Są uzbrojeni w miecze, tarcze i topory. Jeden z nich jedzie na koniu. Nad i pod nimi znajdują się liczne małe rysunki postaci i zwierząt.

R77XSUERTO6D3

Ilustracja przedstawia plan bitwy. Walczą ze sobą Anglosasi i armia księcia Wilhelma. Na północy po stronie Anglosasów są: król Harold, straż przyboczna Harolda oraz pospolite ruszenie. Na południu po stronie księcia Wilhelma są: Bretończycy, Normanowie, Francuzi, łucznicy i kusznicy. Bitwa odbywa się przy drodze, która w kierunku północnym prowadzi do Londynu, a w kierunku wschodnim prowadzi do Hastings. Teren to wzgórza o wysokości powyżej 70 metrów. Obok płynie potok i znajdują się bagna.

Rządy Wilhelma Zdobywcy oznaczały początek nowej epoki w dziejach Anglii. Wprowadzono system feudalny, w którym – inaczej niż na kontynencie – obowiązywała zasada „wasal mojego wasala jest moim wasalem”. Wszyscy więc stali się wasalami króla – w ten sposób Normanowie zapewnili sobie bezpieczeństwo wobec przewagi Anglosasów. Wilhelm budował na terenie całego kraju zamki, m.in. twierdzę Tower w Londynie (Tower of London). Za jego panowania rozpoczęła się wśród klas wyższych dominacja języka i kultury francuskiej, która utrzymała się aż do XIV w. Wilhelm dokonał także przeglądu anglosaskiego prawa i wzbogacił je normandzkimi elementami. Wzmocnił też pozycję władcy i administrację państwową.

R1R9iKONzOwgo

Ilustracja przedstawia zamek z wieżami. Budowla jest wysoka, zbudowana z jasnego kamienia. Szczyt budynku przyozdobione są białym kamieniem. Na szczycie budynku znajduje się wieża o kształcie kwadratowym oraz okrągłym z kopułą. Na szczycie dachów wież widoczne są ozdobnie wiatrowskazy. Przed budynkiem znajdują się trawniki i drzewa.

Kres najazdów normańskich

Równolegle do ekspansji Normanów w Europie trwał w Skandynawii proces prowadzący do konsolidacji monarchii duńskiej, norweskiej i szwedzkiej. Realne zjednoczenie poszczególnych organizmów państwowych Skandynawii dokonało się ok. połowy XI w., wtedy też ugruntowała się pozycja religii chrześcijańskiej, wprowadzonej odgórnie przez władców na przełomie wieków X i XI, chociaż istniało jeszcze przywiązanie do dawnych kultów pogańskich. Umocnienie się królestw skandynawskich w XI w. spowodowało zamknięcie epoki wypraw wikingów i faktyczne zakończenie ekspansji Normanów.

R1BEKFVORXXHO

Ilustracja przedstawia scenę z życia wikingów. Widoczny jest brzeg nad wodą. Do brzegu przycumowane są łodzie. Na zielonym pastwisku widoczna jest krowa, pasterze, owce, kozy i konie. Jedna z kobiet doi krowę. W tle widoczna jest kobieta z dwoma wiadrami zmierzająca do brzegu. Na pierwszym planie widać mężczyznę, który ma na plecach kosz wypełniony rybami. Nieopodal siedzi żołnierz, ma hełm i miecz. Na nogach widoczne jest obuwie wiązane w charakterystyczny sposób, na krzyż aż do wysokości kolana.

Ciekawostka

W drugiej połowie IX w. król Harald Pięknowłosy zjednoczył Normanów mieszkających na zachodzie Półwyspu Skandynawskiego i stworzył Norwegię. Jego przeciwnicy musieli opuścić ojczyznę – osiedlili się na Islandii. W 995 r. król Norwegii Olaf Tryggvason przyjął chrzest. W 1000 r. analogiczną decyzję podjął wiec Islandczyków.

Około 900 r. król Gorm Stary zjednoczył Danię. Duńczycy zaczęli podejmować najazdy na ziemie wschodnich Franków. Syn Gorma, Harald Sinozęby, został pokonany przez cesarza Ottona I i zmuszony do przyjęcia chrztu w 965 roku. Wczesnośredniowieczne królestwo duńskie przeżyło okres swej największej potęgi za panowania Kanuta Wielkiego, który połączył w swoim ręku władanie nad Danią, Anglią oraz Norwegią. Jedność trzech królestw nie przetrwała jednak śmierci Kanuta w 1035 roku.

R1M65RKRKSZZT

Ilustracja przedstawia liczne postacie świętych, władcę i anioły zgromadzone wokół złotego krzyża stojącego na ołtarzu.

W IX w. na południu środkowej części Półwyspu Skandynawskiego ważnym ośrodkiem politycznym była Uppsala, stare centrum kultu pogańskiego. W X w. król Eryk Zwycięski stworzył Królestwo Szwecji, a jego syn Olaf Skötkonung, cioteczny brat Bolesława Chrobrego panujący w latach 995–1022, wprowadził chrześcijaństwo.

Ocena najazdów Normanów

Ocena wpływu ekspansji Normanów w VIII–XI w. na dzieje średniowiecznej Europy nigdy nie była – i z pewnością nie będzie – jednoznaczna. Normanowie postrzegani są z jednej strony jako bezwzględni niszczyciele i rozbójnicy, żądni władzy przywódcy, zabiegający o chwałę wojownicy, agresywni kupcy, a z drugiej jako nieustraszeni żeglarze i odkrywcy, pionierscy osadnicy, znający swój fach kupcy, budowniczy osad, miast i państw, łącznicy różnych kręgów kulturowych, którzy wpłynęli na rozwój cywilizacji średniowiecznej Europy.

Ciekawostka

R18yebGwJDD7e1

Ilustracja przedstawia łódź na wodzie. W tle widoczne są zielone wzniesienia i osada. Łodzie mają kolorowe żagle i liczne herby przymocowany do burty. Część pokładu jest nakryta białym płótnem. Widoczni są żołnierze wyglądający za burtę. Na szczycie pierwszej łodzi widoczna jest drewniana ozdoba w kształcie głowy smoka z grzywą.

Normanowie na ziemiach polskich

Analizując historię Polski u jej zarania, nie można pominąć procesów zachodzących w średniowiecznej Skandynawii. Były one bowiem odzwierciedleniem zjawisk, które zachodziły w Europie, kształtując stosunkowo stabilny układ państw terytorialnych. W Europie Północnej i Środkowej zachodził ten proces później niż w Europie Zachodniej czy Południowo‑Wschodniej, ale we wzajemnym powiązaniu. Tereny te są więc nazywane często Młodszą Europą. Obecność wikingów na ziemiach słowiańskich od połowy IX w.  do połowy XI w. mogła przyśpieszyć przejście plemion słowiańskich w krótkim okresie drugiej połowy X w. z organizacji plemiennej na poziom struktur państwowych. Można powiedzieć, że wikingowie przyczynili się do zbudowania pomostu cywilizacyjnego łączącego powstałe na bazie nowych struktur państwa, jak Ruś, Polska i Pomorze, z Europą chrześcijańską. Znajdujemy świadectwa o współpracy lub kontaktach Słowian, w tym plemion polskich, z Normanami. Dowodzą tego m.in. założone na Połabie i Pomorzu emporia handlowe, np.: Menzlin, Ralswiek, Jomsborg (Wolin) i Bardy (Kołobrzeg), Truso (okolice Elbląga), wydobyta z Jeziora Lednickiego kolekcja broni skandynawskiej z X–XI w. oraz odkryte w Łubowie (okolice Jeziora Lednickiego) cmentarzysko szkieletowe, na którym pochowani byli wojownicy pochodzenia skandynawskiego. Wikingowie mieli zatem stosunkowo duży wpływ na kształtujące się państwo polskie. Zakładali osady handlowe, wprowadzili na Pomorzu obrządek szkieletowego grzebania zwłok. Udział najemników wikińskich miał zapewne wpływ na sukcesy militarne pierwszych władców polskich.

Zapoznaj się z mapą interaktywną, a następnie wykonaj kolejne polecenia

Trenuj i ćwicz

11

Ćwiczenie 5

Przeczytaj tekst, przyjrzyj się materiałowi źródłowemu i odpowiedz na pytania.

Ilustracja A

RwwFuJu4gXShI

Ilustracja

Ilustracja B

RG4WPBk3mR7A0

Ilustracja

Tekst

Tkanina z Bayeux powstała po zwycięstwie Wilhelma Zdobywcy w bitwie pod Hastings w 1066 r. Stanowi jedno z najcenniejszych dzieł sztuki średniowiecza. Tkanina licząca ponad 70 metrów przedstawia nie tylko potyczkę Normanów z wojskami angielskimi. Jest też znakomitym źródłem, mówiącym o życiu codziennym ówczesnych mieszkańców Anglii i Normandii.

R1Q0r0TzWmo9I

Jakie wydarzenie przedstawia ilustracja 1. Odpowiedź uzasadnij. (Uzupełnij). Na podstawie ilustracji 2. rozstrzygnij, do jakiego wydarzenia nawiązuje przedstawiony fragment Tkaniny z Bayeux. (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Przyjrzyj się szczegółom ilustracji i dokonaj ich analizy. Zwróć uwagę na elementy tekstowe tkaniny.

Dux - książę

Navigio - statek

Stella - gwiazda

Pokaż odpowiedź

Opisz, jakie wydarzenie przedstawia ilustracja A. Uzasadnij odpowiedź.

Ilustracja przedstawia wojska Wilhelma Zdobywcy przybywające do Anglii. Świadczą o tym charakterystyczne łodzie Normanów, a także adnotacja na fragmencie tkaniny: Willelm Dux Inmagno Navigio.

Na podstawie ilustracji B rozstrzygnij, do jakiego wydarzenia nawiązuje przedstawiony fragment tkaniny z Bayeux.

Przed wyprawą Wilhelma do Anglii na skandynawskim niebie pojawiła się kometa Halleya, co miało zwiastować zwycięstwo Normanów.

Ćwiczenie 5

RgGXwaU3YH6MZ

(Uzupełnij).

Ćwiczenie 6

Do poniższej ilustracji dopasuj odpowiednią notkę biograficzną.

R1MmUzww6vkGI

Ilustracja

Dopasuj odpowiednią notę biograficzną do postaci, która nazywa się Knut Wielki.

RuRInmGCG8qhH

Możliwe odpowiedzi: 1. Ostatni anglosaski król Anglii. U boku Wilhelma II brał udział w wyprawie przeciwko księciu Bretanii. W jej trakcie uratował dwóch żołnierzy Wilhelma z ruchomych piasków. W zamian za to Wilhelm pasował go na rycerza. Zmarł w roku 1066., 2. Był synem Swena Widłobrodego. Miał starszego brata, Haralda. W 1013/14 r. towarzyszył ojcu w wyprawie na Anglię, najechał ją ponownie w roku 1015/16. Po śmierci brata objął tron duński. Rozwijał kontakty z Kościołem. W 1027 r. odbył pielgrzymkę do Rzymu i uczestniczył w koronacji cesarza Konrada II. Zmarł w roku 1035., 3. Król Danii od ok. 936 r., w której ok. 960 r. wprowadził chrześcijaństwo, przyjąwszy chrzest. 10 lat później narzucił zwierzchnictwo Norwegii. Zmarł w roku 987. Legenda mówi, że gdy wahał się, kto jest silniejszym bogiem, Odyn czy Chrystus, przekonał go kapłan niemiecki Poppo, demonstrując przeniesienie rozpalonego do białości kawałka żelaza gołą ręką.

Słownik