Świat po II wojnie światowej 1945 - 1956
Europa i świat po II wojnie światowej. Początek „Zimnej wojny”.
Straty gospodarcze i demograficzne, które spowodowała II wojna światowa, są nieporównywalne ze stratami poniesionymi w jakimkolwiek innym konflikcie w dziejach ludzkości. Bezprecedensowe zniszczenia wynikały z totalnego charakteru konfliktu, prowadzenia działań wojennych na skalę globalną oraz coraz doskonalszej broni. II wojna nie oszczędziła cywilów, których zginęło 41–49 mln, chociaż niektóre obliczenia mówią o 60, a nawet 80 mln zmarłych.
Według szacunkowych danych wojna kosztowała życie 15–19 mln żołnierzy. 3 mln jej uczestników uznano za zaginionych. Około 35 mln osób odniosło rany lub stało się inwalidami. Olbrzymia liczba ofiar oraz skala zniszczeń odcisnęły głębokie piętno na procesach demograficznych, gospodarczych, społecznych i politycznych powojennego świata.
Wskażesz różnorodne skutki drugiej wojny światowej: demograficzne, gospodarcze, społeczne i polityczne.
Rozstrzygniesz, czy bycie ofiarą usprawiedliwia bycie katem wobec dawnych prześladowców.
Wyjaśnisz, dla których państw – i dlaczego właśnie tych – wojna stanowiła szczególnie trudne doświadczenie.
Ocenisz z różnych punktów widzenia skutki wojny.
Wyjaśnisz znaczenie terminu „żelazna kurtyna” i przeanalizujesz przebieg „zimnej wojny”.
Oprócz strat ludzkich II wojna światowa spowodowała ogromne szkody materialne. W samym ZSRS działania wojenne doprowadziły do zniszczenia ok. 1,7 tys. miast, 70 tys. wsi, 32 tys. zakładów przemysłowych, a także 65 tys. km linii kolejowych. W Japonii zniszczenia infrastruktury miejskiej na skutek amerykańskich bombardowań wyniosły ok. 40 proc. W gruzach legły wielkie – nie tylko europejskie – metropolie: Berlin, Kijów, Mińsk, Budapeszt, Belgrad, Warszawa, Leningrad, Tokio czy Manila. Przerażała skala zniszczeń w Coventry, Rotterdamie, Hamburgu, Dreźnie, Gdańsku czy Wrocławiu. Bomba atomowa zrzucona przez Amerykanów u schyłku wojny zniszczyła japońskie miasta Hiroszimę i Nagasaki.
Działania zbrojne o charakterze totalnym, a zwłaszcza naloty dywanowe spowodowały niepowetowane straty kulturalne. Ucierpiała szczególnie Polska, która utraciła ponad 40 proc. swoich dóbr kultury (w przypadku Warszawy straty sięgnęły 90 proc.). Intensywne i kosztowne działania wojenne zdewastowały gospodarkę Francji i Wielkiej Brytanii. Tylko nieliczne państwa biorące udział w wojnie wyszły z niej bez większych strat materialnych, np. Czechosłowacja. Prawdziwą plagą powojennej Europy stały się bezdomność, niedożywienie, głód i ubóstwo. Przymusowe repatriacje osłabiły więzi rodzinne. Wojna doprowadziła do rozluźnienia obyczajów i demoralizacji. W różnych krajach europejskich dochodziło do samosądów nad kolaborantami i Niemcami. Szczególnie dramatycznym przejawem brutalizacji życia codziennego były masowe gwałty dokonywane przez wojskowych, zwłaszcza żołnierzy Armii Czerwonej na obszarach Rzeszy. Świadkowie i uczestnicy wojny niejednokrotnie musieli zmagać się z głębokimi urazami i traumami.
„Wędrówki narodów”
II wojna światowa spowodowała istotne zmiany etniczne na obszarze Europy Środkowej i Wschodniej. Zwycięskie mocarstwa – inaczej niż w przypadku Wielkiej Wojny – nie zdecydowały się na znaczące zmiany granic (z wyjątkiem Polski), ale na przesiedlenie całych grup narodowościowych. W rezultacie na obszarze tradycyjnie wielokulturowym, wielowyznaniowym i wielonarodowościowym ukształtowały się państwa narodowe ze znikomą liczbą mniejszości narodowych. Żydzi zniknęli z krajobrazu tamtejszych miast i wsi na skutek Holokaustu. Przesiedlenia, deportacje czy też dobrowolne wyjazdy dotyczyły przede wszystkim ludności niemieckiej. Z Polski, Czechosłowacji, Węgier i republik sowieckich wyjechało łącznie 14 mln Niemców. Jednocześnie włączone przez ZSRS w ramach repatriacji polskie Kresy Wschodnie opuściło ponad 3 mln Polaków. Natomiast z Polski przesiedlono do ZSRS ok. 500 tys. Ukraińców. Przesiedlenia dotyczyły także mniejszych grup etnicznych, m.in. Łemków i Bojków, których komunistyczne władze Polski przymusowo wysiedliły w ramach akcji „Wisła” do zachodnich części kraju. Ponadto charakterystycznym elementem powojennej rzeczywistości były rzesze błąkających się wśród ruin zniszczonych miast bezdomnych i byłych więźniów obozów (tzw. dipisów, od ang. displaced persons – osoby przemieszczone, w skrócie DPs).
Warunki transportu repatriantów na Ziemie Odzyskane tak charakteryzował rejonowy pełnomocnik Rządu Tymczasowego do spraw przesiedleń ludności w Samborze (wrzesień 1945 r.):
Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1959. Atlas ziem Polski. Polacy, Żydzi, Niemcy, UkraińcyEwakuacja zarejestrowanej ludności w Samborze odbywa się nie tylko nieprawidłowo, ale wręcz [nieludzko?]. Nie było jeszcze wypadku, aby wagony zostały podane według z góry ułożonego planu, podanego do wiadomości i zatwierdzonego przez władze kolejowe. […] Uważam, iż należałoby skończyć ze zmuszaniem ludności do odbywania przymusowej kwarantanny na rampach kolejowych w brudnych, urągających najprymitywniejszym zasadom higieny oraz bezpieczeństwa osobistego [warunkach]. Nie zdarzyło się jeszcze, by wagony zamówione podane były na czas przed upływem tygodnia lub i więcej.
Źródło: Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1959. Atlas ziem Polski. Polacy, Żydzi, Niemcy, Ukraińcy, red. G. Hryciuk, W. Sienkiewicz, Warszawa 2008, s. 88–89.
Zbrodniarze (nie)osądzeni
Jedną z najbardziej palących kwestii po wojnie było osądzenie zbrodniarzy wojennych. Dotyczyło to wyłącznie nazistów, gdyż w oczach zachodnich aliantów ZSRS (odpowiedzialny chociażby za zbrodnię katyńską) wciąż uchodził za kraj sojuszniczy, który poniósł w walce z Hitlerem najwyższe – w liczbach bezwzględnych – straty.
Sąd nad najwyższymi funkcjonariuszami Rzeszy obradował w Norymberdze od listopada 1945 do października 1946 r. Na ławie oskarżonych zasiedli wysocy funkcjonariusze Rzeszy, wśród nich Hermann Göring (popełnił samobójstwo w celi), Joachim von Ribbentrop i Hans Frank. Podczas procesu sędziowie uznali SS, Gestapo i kadrę kierowniczą NSDAP za organizacje przestępcze. Surowych wyroków doczekali się również niektórzy dowódcy Wehrmachtu. Spośród postawionych przed sądem 22 dostojników Rzeszy 12 skazano na śmierć (m.in. Joachima von Ribbentropa, Hansa Franka, Hermanna Göringa, Martina Bormanna), 3 uniewinniono, a pozostałych skazano na kary wieloletniego więzienia (m.in. Rudolfa Hessa, Alberta Speera). Podczas tzw. procesów uzupełniających w Norymberdze w latach 1946–1948 zapadły wyroki na przywódców Einsatzgruppen, komendantów obozów śmierci i koncentracyjnych, a także niemieckich przedsiębiorców. Niemniej ok. 20 tys. podejrzanych uniknęło sprawiedliwości, znajdując azyl poza Europą, zwłaszcza w krajach Ameryki Łacińskiej. W mniejszym stopniu proces karania winnych zbrodni nazistowskich objął Austrię oraz szeregowych funkcjonariuszy Rzeszy. Zbrodnie japońskie rozpatrywał z kolei Trybunał Wojskowy dla Dalekiego Wschodu w Tokio (1946‑1948). Przed obliczem sprawiedliwości stanęło 28 zbrodniarzy wojennych. Wszystkim trybunał udowodnił winę, w siedmiu przypadkach zasądził karę śmierci.
Nowy ład
Koniec wojny przyniósł ogromne przetasowania w układzie sił politycznych na świecie. Borykające się z gospodarczymi skutkami konfliktu przedwojenne mocarstwa europejskie, takie jak Francja i Anglia, bezpowrotnie straciły dawną pozycję. Przyszłość pokonanych i wyniszczonych Niemiec malowała się w ciemnych barwach. Japonia zdana była na łaskę USA. Największe polityczne korzyści z wojny, pomimo olbrzymich strat w ludziach, odniósł Stalin. Pod pretekstem wyzwalania krajów Europy Środkowej i Wschodniej Sowieci narzucali im zależne od siebie reżimy, tworząc zwarty blok krajów socjalistycznych. Od 1944 do 1948 r. ZSRS udało się w pełni zdominować Węgry, Czechosłowację, Niemcy Wschodnie, Rumunię i Polskę. Do rangi supermocarstwa urosły także Stany Zjednoczone, przejmując na siebie rolę przywódców obozu państw demokratycznych. Wkrótce po II wojnie światowej oba państwa rozpoczęły rywalizację, która przekształciła się w kolejny globalny konflikt, tzw. zimną wojnę.
Ofiary II wojny światowej
- Żołnierze państw Osi; Wartość: 8000000; Udział procentowy: 11%
- Cywile państw Osi; Wartość: 4000000; Udział procentowy: 5,5%
- Żołnierze państw alianckich; Wartość: 16000000; Udział procentowy: 21,9%
- Cywile państw alianckich; Wartość: 45000000; Udział procentowy: 61,6%
- Sowieccy więźniowie wojenni; Udział procentowy: 20%
- Żydzi pochodzenia polskiego; Udział procentowy: 24%
- Polacy i Ukraińcy oraz Białorusini; Udział procentowy: 22%
- Więźniowie polityczni; Udział procentowy: 10%
- Żydzi sowieccy; Udział procentowy: 8%
- Żydzi pochodzenia rumuńskiego; Udział procentowy: 4%
- Jugosłowianie; Udział procentowy: 3%
- Żydzi pochodzenia czechosłowackiego; Udział procentowy: 2%
- Żydzi pochodzenia węgierskiego; Udział procentowy: 2%
- Rumuni; Udział procentowy: 2%
- Żydzi pochodzenia niemieckiego; Udział procentowy: 1%
- Żydzi innego pochodzenia; Udział procentowy: 1%
- Osoby niepełnosprawne i inni; Udział procentowy: 1%
Na podstawie powyższych informacji, sformułuj wniosek dotyczący strat ludzkich wśród żołnierzy państw Osi oraz koalicji antyhitlerowskiej.
Odpowiedz na pytania. Z jakich krajów pochodziły żydowskie ofiary zbrodniczej polityki Hitlera? W jakich krajach Żydzi szczególnie ucierpieli na skutek nazistowskiego ludobójstwa?
Odbudowa Europy
Oferta pomocy gospodarczej przyszła w 1947 r. zza Oceanu Atlantyckiego w ramach planu opracowanego przez sekretarza stanu w administracji prezydenta Harry’ego Trumana – George’a Marshalla. Celem operacji było postawienie na nogi zniszczonej przez wojnę europejskiej gospodarki.
Była jeszcze inna przyczyna. Zubożali Europejczycy stawali się podatni na skrajnie lewicową agitację. Postulaty egalitarnego społeczeństwa, którego członkowie mieliby zapewnione bezpieczeństwo ekonomiczne i sprawiedliwy podział dóbr (według hasła od każdego według jego zdolności, każdemu według jego potrzeb
), mogły się wydawać kuszące po latach wojennej zawieruchy i zagrożenia. Perspektywa przejęcia przez komunistów władzy w takich krajach jak Włochy czy Francja była w pierwszych latach po wojnie zupełnie realna. Przyjęta w 1947 r. przez amerykańskiego prezydenta Harry’ego Trumana doktryna powstrzymywania komunizmu dotyczyła nie tylko Azji i Afryki, ale także Europy Zachodniej. Zakładała ona, że Stany będą pomagać narodom, które przeciwstawiają się próbom przejęcia władzy siłą przez uzbrojone mniejszości – odnosiła się do Związku Sowieckiego i jego polityki rozszerzania wpływów w Europie.
Amerykańska pomoc dla Europy miała więc również wymiar polityczny. Po zakończeniu II wojny światowej wyraźnie i szybko wzmagały się nastroje konfrontacyjne między blokiem krajów komunistycznych na wschodzie Europy a Stanami Zjednoczonymi.
Nadzieja liczona w „zielonych”
Trudna sytuacja ekonomiczna, w której znalazła się powojenna Europa, budziła za oceanem głębokie i szczere współczucie. Dzięki dobrowolnym składkom, spośród których aż 80 proc. pochodziło ze Stanów, finansowano pomoc humanitarną w ramach UNRRA (Administracja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy). Jednocześnie do Europy napływały amerykańskie kredyty oraz bezzwrotna pomoc doraźna o łącznej wartości ponad 9 mld dol.
Amerykanie szybko zorientowali się, że udzielane wsparcie stanowiło zaledwie kroplę w morzu potrzeb. Dotychczasowa pomoc nie była w stanie trwale ożywić gospodarki europejskiej ani osłabić wpływów komunistycznych. Paląca potrzeba postawienia skutecznej tamy zarówno nędzy, jak i ekspansji komunizmu legła u podstaw planu pomocy gospodarczej dla Europy zwanego planem Marshalla.
Gen. George Marshall, sekretarz stanu USA, swoją wizję „odnowienia” Starego Kontynentu przedstawił w formie zwięzłego przemówienia. Wygłosił je na Uniwersytecie Harvarda 5 czerwca 1947 r. Marshall zaproponował wykorzystanie amerykańskich środków finansowych, towarów oraz technologii pochodzących ze Stanów dla zapobieżenia dalszemu upadkowi europejskiej gospodarki. Zachęcał również państwa kontynentu do głębszej integracji. Marshall zaapelował m.in. o ścisłą współpracę Europejczyków nad opracowaniem wspólnego programu gospodarczego oraz wprowadzeniem go w życie.
Sowieci mówią niet
Inicjatywa Marshalla szybko zaczęła nabierać realnych kształtów. Już w lipcu tego samego 1947 r. zwołano do Paryża międzynarodową konferencję. Postawiono na niej zadanie opracowania konkretnych założeń programu odbudowy europejskiej ekonomiki. Pomoc zaoferowano wszystkim krajom europejskim, również tym należącym do bloku wschodniego. Stalin zdecydował jednak o odrzuceniu pomocy amerykańskiej pod pretekstem ingerencji planu Marshalla w sprawy wewnętrzne innych państw. Polska oraz Czechosłowacja nawet wstępnie wyraziły spore zainteresowanie udziałem w projekcie. Jednak „uszczelnianie” przez Sowietów żelaznej kurtyny uniemożliwiło rządom tych krajów skorzystanie z amerykańskiej oferty pomocy. Pod wpływem nacisków Kremla postanowiły one odstąpić od swoich pierwotnych zamiarów. W 1948 r. zimnowojenne napięcie pomiędzy zwalczającymi się blokami osiągnęło taki pułap, że trudno było sobie wyobrazić udział państw komunistycznych w jakiejkolwiek inicjatywie, której patronował Biały Dom.
Ostatecznie pod dokumentem kończącym konferencję paryską podpisy złożyli przedstawiciele Turcji oraz 15 krajów europejskich: Austrii, Belgii, Danii, Francji, Grecji, Holandii, Irlandii, Islandii, Luksemburga, Norwegii, Portugalii, Szwajcarii, Szwecji, Wielkiej Brytanii i Włoch. W 1949 r. do ich grona dołączono zachodnie strefy okupacyjne Niemiec (RFN) i Jugosławię.
Od słów do czynów
Sami Europejczycy oszacowali swoje potrzeby na astronomiczną kwotę 19,3 mld dol. Kongres obniżył postulowaną pomoc do 17 mld. W celu rozdzielania amerykańskiej pomocy i jej koordynacji 16 kwietnia 1948 r. powołano do życia Organizację Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEEC). Program Odbudowy Europy był realizowany od 4 kwietnia 1948 r. do 30 czerwca 1952 r. W sumie Stany Zjednoczone przeznaczyły na pomoc gospodarczą dla Europy mniej, niż początkowo zakładano, bo ok. 13 mld dol., czyli równowartość ok. 140 mld dol. współcześnie.
Na efekty pomocy amerykańskiej nie trzeba było długo czekać. Po roku działania planu Marshalla europejska gospodarka odbiła się od dna. Dzięki pomocy technologicznej, pobudzeniu inwestycji oraz reformom gospodarczym i walutowym produkcja przemysłowa krajów zachodniej Europy osiągnęła 110 proc. wartości produkcji z 1938 r. Do 1951 r. zwiększyła się do 134 proc. owej wartości. Równolegle do przedwojennego poziomu wzrosły ogólne obroty handlowe państw Europy Zachodniej. Poza tym zdołano zrównoważyć budżety, zredukować stopy inflacji i osiągnąć wewnętrzną stabilizację finansową.
W opinii większości historyków pomoc finansowa i ekonomiczna Stanów uchroniła kraje Europy Zachodniej przed dalszą destabilizacją gospodarczą oraz ułatwiła spektakularny rozwój. Poziom życia, zarobków i realnych dochodów ludności znacząco wzrósł. Powstrzymano inflację. Plan Marshalla przekonał również Europejczyków do korzyści wynikających ze współpracy i pogłębionej integracji. Strategia opracowana przez amerykańskiego sekretarza stanu w konsekwencji skutecznie złagodziła napięcia społeczne, podcinając tym samym skrzydła komunistom, którzy odtąd stopniowo tracili poparcie.
Na wdrożeniu planu Marshalla wyraźnie zyskiwali także Amerykanie. Środki przyznane przez USA na wsparcie dla Europy były w zasadzie przeznaczane na zakup towarów i surowców amerykańskich. Sprzyjało to wzrostowi zatrudnienia oraz zarobków w Stanach Zjednoczonych. Ponadto dzięki udanej współpracy USA zyskiwały w państwach zachodniej części kontynentu silne wsparcie przeciwko agresywnym poczynaniom ZSRS i bloku wschodniego.
Przyjrzyj się powojennym wydarzeniom we Francji i Czechosłowacji zaznaczonym na dwóch osiach czasu. Co w tym czasie działo się w Polsce? Wymień najważniejsze twoim zdaniem wydarzenia.
Początek zimnej wojny
Zimna wojna była zarówno starciem ideologii komunistycznej z wartościami zachodniej demokracji, jak i konfliktem geopolitycznym oraz ekonomicznym o wpływy na świecie. Konflikt ten nigdy nie przekształcił się w III wojnę światową z powodu groźby nuklearnej zagłady ludzkości, gdyż obie strony dysponowały rosnącymi z czasem arsenałami broni jądrowej. Wpłynął jednak na wzajemne relacje między dwoma mocarstwami: Stanami Zjednoczonymi oraz ZSRS i państwami pozostającymi w ich strefie wpływów. Dawni sojusznicy współpracujący w ramach koalicji antyhitlerowskiej po zakończeniu II wojny światowej stanęli po przeciwnych stronach barykady, a właściwie – żelaznej kurtyny.
Żelazna kurtyna
Zimna wojna między Wschodem a Zachodem wyrażała się m.in. w wyścigu zbrojeń i prowadzeniu wojen „zastępczych”, w których dochodziło do pośredniej konfrontacji ZSRS i Stanów Zjednoczonych. Taki charakter miały m.in. konflikty w Korei, Wietnamie czy Afryce, w których oba mocarstwa wspierały finansowo i sprzętowo którąś ze stron lub brały bezpośredni udział w walkach. Rywalizacja sowiecko‑amerykańska przybierała też formy walki wywiadowczej i propagandowej.
Pierwszy raz pojęcia „zimna wojna” użył w 1947 r. Bernard Baruch, amerykański polityk i finansista. Historycy za symboliczny początek zimnej wojny uważają rok 1946, kiedy Winston Churchill podczas przemówienia w amerykańskim Fulton stwierdził: Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem w poprzek całego kontynentu zapadła żelazna kurtyna
.
Swoje przemówienie Churchill wygłosił w marcu 1946 r., niespełna rok po zakończeniu wojny, kiedy Związek Sowiecki dopiero rozszerzał swoje wpływy w państwach Europy Środkowo‑Wschodniej i rozpoczynał budowę bloku sowieckiego. W Polsce referendum ludowe, mające być swoistą próbą sił komunistów i innych środowisk wobec nich opozycyjnych, odbyło się dopiero w czerwcu tego roku. Niemiecka Republika Demokratyczna miała powstać za trzy lata, w Czechosłowacji i na Węgrzech rządziły gabinety koalicyjne, a w Rumunii i Bułgarii, mimo sfałszowanych wyborów, komuniści nie zakończyli jeszcze czystek na szczytach władzy. Jedynie Albania i Jugosławia były już bezdyskusyjnie państwami „demokracji ludowej”. Churchill przewidział więc dalsze wypadki i dalekosiężne konsekwencje bieżących wydarzeń. Znał w końcu powojenne realia, był doświadczonym politykiem o światowych horyzontach, poznał osobiście Stalina i dostrzegał cele podejmowanych przez niego działań.
Początkowa nieufność przerodziła się w jawną wrogość. Stalin publicznie głosił wyższość systemu sowieckiego nad światem kapitalistycznym. Prezydent Stanów Zjednoczonych Harry Truman w 1947 r. sformułował program polityki zagranicznej Ameryki (nazywany doktryną Trumana), który przewidywał pomoc amerykańską dla państw wolnego świata zagrożonych przez komunizm. Doktryna ta, będąca reakcją na wojnę domową w Grecji i roszczenia terytorialne Związku Sowieckiego wobec Turcji, zainicjowała politykę powstrzymywania (ang. containment). Korzenie zimnej wojny sięgają czasów współpracy trzech wielkich mocarstw koalicji antyhitlerowskiej, kiedy w imię wspólnej walki przemilczano narastające sprzeczności.
Zapoznaj się z filmem, a następnie wykonaj kolejne polecenia.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R7xBqIsTTGTkq
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Początek zimnej wojny. Żelazna kurtyna.
Opisz, jakie procesy przebiegające w krajach Europy Środkowo‑Wschodniej niepokoiły państwa zachodnie.
Wyjaśnij, dlaczego Stany Zjednoczone zdecydowały się zaangażować w odbudowę Europy i wesprzeć ją finansowo.
Etapy zimnej wojny:
Trenuj i ćwicz
Zapoznaj się z wybranymi ogłoszeniami drobnymi z gazety Życie Warszawy, a następnie wykonaj polecenie.
1945. Wojna i pokójKossoy Stelli, Anny‑Ruth i Aliny zamieszkałych do 1942 r. w Warszawie, Leszno 15, poszukują Edward i Bertha Kossoy, 13 Hayarden st. Tel Aviv (Palestine).
1.10.1945
Proszę o oddanie dziecka dwuletniego, porwanego we wtorek 9 października, Stefana Rajcha z podwórka, ul. Nowogródzka 75. Uprzedzam, że kroki zostały poczynione. Górczewska 50, Maria Rajch.
11.10.1945
Rozwodowy – małżeńskie sprawy przyjmuje obecnie: Mokotowska 5‑1 Obrońca Konsystorski Paweł Denysenko
15.10.1945
Uwaga mieszkańcy Moniuszki 12. W sprawie zbiorowej ekshumacji, zgłaszać się Nowogrodzka 42, oficyna I piętro, dr Słubicka
25.10.1945
Maszyny do pisania z niemieckich na polskie przerabiamy nowymi czcionkami. Warsztat Maszyn Biurowych J. Bartoszuk. S. Latek, al. Jerozolimskie 26
28.10.1945
Oddam 7‑miesięczną dziewczynkę na własność. Wiadomość: Solna 16.
19.10.1945
Witamina. Hurtowa sprzedaż kapusty kiszonej. Wiadomość Wilcza 16
1.11.1945
Do sumienia. Dnia 6 listopada zostałem okradziony w mieszkaniu Rakowiecka 5. Proszę o zwrot listów i fotografii jako najcenniejsze za nagrodą. Proszę naznaczyć miejsce.
11.11.1945
Kafli majolikowych berlińskich jasnych do normalnego pieca sprzedam kilkanaście kompletów. Lublin, skrytka pocztowa 22.
12.11.1945
Źródło: Magdalena Grzebałkowska, 1945. Wojna i pokój, Warszawa 2015, s. 324.
Zapoznaj się ze źródłem i wykonaj polecenie.
Hotel Wolność. Wygodne zakwaterowanie. Napis na autobusie po prawej:
Pensjonat Russe [fr. russe – rosyjski]. Dodatkowe usługi włączone w cenę.
Zapoznaj się ze źródłem i wykonaj zadanie.
Zapoznaj się z fragmentem opracowania historycznego i wykonaj polecenia.
Polski Dziki Zachód. Przymusowe migracje i kulturowe oswajanie Nadodrza 1945–194816 czerwca 1945 roku grupa ludzi pieszo przemierza drogę z dolnośląskiego miasta Glatz, które od niedawna nosi miano Kłodzka, do małej wsi w górach. Ponoć tam, w Heinzendorfie, są wolnostojące gospodarstwa, a maszerujący Polacy szukają właśnie nowego miejsca zamieszkania. Około południa docierają do przełęczy, z której roztacza się wspaniały widok na dolinę i wieś […]. Wiedzą, że we wsi mieszka jeszcze wielu Niemców i że na początku będą musieli mieszkać z nimi pod jednym dachem. […] Jest to więc moment w historii regionu, kiedy wszystko jest jeszcze w ruchu, w stanie przejściowym. Dawni niemieccy mieszkańcy, którzy nie uciekli przed rosyjską armią, żyją w niepewności, czy będzie im wolno pozostać w rodzinnych stronach. Po całej Europie wędrują miliony ludzi: zdemobilizowani żołnierze, niedawni więźniowie i robotnicy przymusowi, uchodźcy i wygnańcy, wreszcie mieszkańcy zbombardowanych miast i spalonych wsi wracają w swoje rodzime okolice albo szukają nowych miejsc na osiedlenie. Część z nich dociera do niewielkich, położonych na odludziu miejscowości, takich jak Heinzendorf […]. Kierują nimi różne motywy: wielu marzy o skrawku ziemi, który mogliby uprawiać, lub o warsztacie rzemieślniczym, który zapewniłby byt ich rodzinie. Ciężko doświadczeni przez wojnę […] szukają tu spokoju i stabilizacji. Jednak wojna sprawiła, że niektórzy z nich zapomnieli, czym jest normalne, codzienne życie, co to znaczy uczciwie pracować i postępować w zgodzie z określonymi zasadami moralnymi. Są wśród nich przestępcy, złodzieje, pozbawieni skrupułów karierowicze […]. Wszyscy ci ludzie, pochodzący z różnych regionów i z różnych tradycji, stworzą wielobarwną mozaikę nowego nadodrzańskiego społeczeństwa.
Źródło: Beata Halicka, Polski Dziki Zachód. Przymusowe migracje i kulturowe oswajanie Nadodrza 1945–1948, Kraków 2015, s. 60–61.
Zapoznaj się ze źródłem i wykonaj polecenie.
Zapoznaj się ze źródłem i wykonaj zadanie.
Zapoznaj się ze źródłami i wykonaj polecenie.
Fragment listu anonimowego mieszkańca Pragi do żony prezydenta Edvarda Beneša z prośbą o interwencjęZ wieloma niemcami [tak w oryginale] – kobietami, dziećmi, a czasem i mężczyznami, którzy w szerszym słowa znaczeniu nie byli aktywni politycznie – postępuje się gorzej niż nieludzko. […] Mężczyźni muszą pracować na wpół nago i boso. Czasem zmuszani są do chodzenia po rozbitym szkle. Obstawa jest niedostateczna i specjalnie nie chroni pracujących przed wyzwiskami i napaściami ze strony gapiów. Także zakwaterowanie jest w wielu przypadkach nieludzkie, nawet pod gołym niebem (stadion na Strahovie). W budynkach szkół niemieckie kobiety są gwałcone przez rosyjskich żołnierzy.
Źródło: Fragment listu anonimowego mieszkańca Pragi do żony prezydenta Edvarda Beneša z prośbą o interwencję, dostępny w internecie: wyborcza.pl. wyborcza.pl.
Zapoznaj się z tekstem informacji prasowej z 2013 r., a następnie odpowiedz na pytania.
92-letni esesman oskarżony. Twierdzi, że był kucharzem.[16 września 2013 roku] prokuratura w Stuttgarcie wniosła akt oskarżenia przeciwko byłemu strażnikowi w niemieckim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz‑Birkenau. 92‑letniemu esesmanowi Hansowi Lipschisowi zarzucono pomoc w mordowaniu więźniów. Z aktu oskarżenia wynika, że w latach 1941‑1943 Lipschis służył w oddziale wartowniczym na terenie obozu w okupowanej przez Niemców Polsce. Zdaniem prokuratury wspierał działalność obozu, a tym samym również akcje służące zagładzie więźniów. W czasie jego służby do obozu przyjechało 12 transportów z więźniami. Ponad 10 tys. z nich skierowano jako niezdolnych do pracy natychmiast do komór gazowych i zabito – czytamy w akcie oskarżenia. […] Mieszkającego od ponad 30 lat w RFN domniemanego zbrodniarza odnaleźli […] niemieccy dziennikarze. Lipschis twierdził, że zatrudniony był w obozie jako kucharz. […] Na liście Wiesenthala […] z 2013 r. Lipschis figuruje na czwartym miejscu na liście najbardziej poszukiwanych przestępców. Centrum potwierdza, że między 1941 a 1945 r. służył w batalionie SS i „brał udział w masakrach i prześladowaniu niewinnych cywilów, głównie Żydów”. Po zakończeniu wojny Lipschis mieszkał początkowo w Niemczech Zachodnich. W latach 50. wyemigrował do USA. Władze amerykańskie w 1983 r. wpadły na trop jego nazistowskiej przeszłości i wydaliły go z kraju. Od tamtej pory były esesman przez nikogo nie niepokojony mieszkał w szwabskim miasteczku Aalen na terenie kraju związkowego Badenia‑Wirtembergia.
Źródło: 92-letni esesman oskarżony. Twierdzi, że był kucharzem., dostępny w internecie: tvn24.pl.
Przeanalizuj oba źródła, a następnie odpowiedz na pytanie, jaka idea wyrażona przez George’a Marshalla (źródło A) znalazła odzwierciedlenie w źródle B. Uzasadnij odpowiedź.
Źródło A
Fragment przemówienia sekretarza stanu USA George’a Marshalla na zebraniu klubu absolwentów Harvardu, wygłoszone w Cambridge w stanie Massachusetts 5 VI 1947 r.Jest rzeczą logiczną, że Stany Zjednoczone powinny uczynić wszystko, co leży w mocy, żeby dopomóc do przywrócenia światu normalnego zdrowia gospodarczego, bez czego nie może być mowy o równowadze politycznej i o zapewnieniu pokoju. Nasza polityka jest wymierzona nie przeciwko jakiemukolwiek krajowi czy doktrynie, ale przeciwko głodowi, ubóstwu, rozpaczy i chaosowi. Celem jej powinno być odrodzenie aktywnej gospodarki świata, żeby umożliwić wytworzenie się takich warunków politycznych i społecznych, w których mogłyby istnieć wolne instytucje. […] Jest już oczywiste, że zanim rząd Stanów Zjednoczonych pójdzie dalej w swoich usiłowaniach ulżenia sytuacji i dopomożenia Europie do wstąpienia na drogę prowadzącą do uzdrowienia, musi nastąpić jakieś porozumienie pomiędzy krajami europejskimi co do potrzeb chwili i co do tego, jak te kraje europejskie pragną przyczynić się do ułatwienia akcji przedsięwziętej przez nasz rząd.
Źródło: Fragment przemówienia sekretarza stanu USA George’a Marshalla na zebraniu klubu absolwentów Harvardu, wygłoszone w Cambridge w stanie Massachusetts 5 VI 1947 r., [w:] Wiek XX w źródłach, oprac. S.B. Lenard, M. Sobańska-Bondaruk, Warszawa 1998, s. 308–309.
Źródło B
Wszystkie nasze barwy na maszt.
Rozstrzygnij, czy dane z tabeli potwierdzają następujące stwierdzenia dotyczące planu Marshalla. W odpowiedzi odwołaj się do wybranych przykładów.
Założenia planu Marshalla:
a) większa pomoc zostanie udzielona krajom najbardziej uprzemysłowionym,
b) większa pomoc zostanie udzielona aliantom, a mniejsza dawnym państwom Osi lub neutralnym.
Państwa | 1948/1949 (miliony dolarów) | 1949/1950 (miliony dolarów) | 1950/1951 (miliony dolarów) | Suma (miliony dolarów) |
|---|---|---|---|---|
Austria | 232 | 166 | 70 | 468 |
Belgia i Luksemburg | 195 | 222 | 360 | 777 |
Dania | 103 | 87 | 195 | 385 |
Francja | 1,085 | 691 | 520 | 2,296 |
RFN | 510 | 438 | 500 | 1,448 |
Grecja | 175 | 156 | 45 | 376 |
Islandia | 6 | 22 | 15 | 43 |
Irlandia | 88 | 45 | 0 | 133 |
Włochy | 594 | 405 | 205 | 1,204 |
Holandia | 471 | 302 | 355 | 1,128 |
Norwegia | 82 | 90 | 200 | 372 |
Portugalia | 0 | 0 | 70 | 70 |
Szwecja | 39 | 48 | 260 | 347 |
Szwajcaria | 0 | 0 | 250 | 250 |
Turcja | 28 | 59 | 50 | 137 |
Wielka Brytania | 1,316 | 921 | 1,060 | 3,297 |
Suma | 4,924 | 3,652 | 4,155 | 12,731 |
Indeks górny Źródło: na podstawie wikipedia.org Indeks górny koniecŹródło: na podstawie wikipedia.org
Słownik
program polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych sformułowany przez prezydenta Harry’ego Trumana i przedstawiony 12 marca 1947 r. w orędziu do Kongresu; głosiła, że USA powinny pomagać narodom, które przeciwstawiają się presji zewnętrznej lub próbom przejęcia siłą władzy nad nimi przez uzbrojone mniejszości (było to odniesienie do działań ZSRS)
produkt krajowy brutto; w ekonomii opisuje wartość dóbr i usług wytworzonych przez narodowe i zagraniczne czynniki produkcji na terenie danego kraju w określonym czasie (najczęściej w ciągu roku); pełni funkcję miary wielkości gospodarki
(łac. protectio, protectionis - przykrycie, obrona), ochrona produkcji i handlu krajowego przed konkurencją zagraniczną, głównie za pomocą ceł nakładanych na przywożone towary oraz koncesji i zakazów
członek rządu federalnego Stanów Zjednoczonych, zarządzający Departamentem Stanu USA; zajmuje się głównie sprawami zagranicznymi
(łac. inflatio - nadęcie), procentowa zmiana ogólnego poziomu cen w kolejnych okresach, najczęściej liczona rok do roku
(ang. United Nations Relief and Rehabilitation Administration, Administracja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy) utworzona w 1943 r. międzynarodowa organizacja, której zadaniem była pomoc wyzwolonym po II wojnie światowej terenom w Europie oraz Azji
stosunki panujące między Związkiem Sowieckim a mocarstwami zachodnimi, ze Stanami Zjednoczonymi na czele, od okresu po zakończeniu II wojny światowej do rozpadu ZSRS w 1991 r.
(z łac. beneficiens D. beneficientis – wyświadczający dobrodziejstwa, od beneficium – dobrodziejstwo) osoba lub instytucja korzystająca ze wsparcia, pomocy, z dobrodziejstw czegoś, np. programu pomocy finansowej
organizacja integracji gospodarczej krajów socjalistycznych, której zadaniem było koordynowanie współpracy gospodarczej bloku państw podporządkowanych ZSRS; została utworzona w 1949 r. w Moskwie i działała do 1991 r.
(z gr. autarkeia – samowystarczalność) cecha gospodarki państwowej, której celem jest zaspokojenie wszystkich potrzeb produkcyjnych i konsumpcyjnych w ramach własnego państwa