Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał
R1c58xMt4iVcF1

Familia Romana - nova vocabula

Ważne daty

284‑476 n.e. – ramy czasowe dominatuDominatdominatu w Rzymie, zapoczątkowanego przez reformy Dioklecjana

284‑305 n.e. – rządy Dioklecjana

1

Scenariusz dla nauczyciela

RkVT6xV133Mp0

Pobierz załącznik

Scenariusz zajęć do pobrania.
Plik PDF o rozmiarze 69.19 KB w języku polskim

I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:

  1. dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie morfologii:

15) potrafi czytać ze zrozumieniem prozatorski tekst łaciński (z zakresu tekstów określonych w kanonie), posługując się w tym celu słownikiem;

II. W zakresie kompetencji kulturowych. Uczeń:

  1. posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu życia publicznego i prywatnego w starożytnej Grecji i Rzymie:

3) życie domowe i rodzinne w Grecji i Rzymie (dom; rodzina; dzieci i edukacja; imiona i nazwiska greckie i rzymskie; ubiór w Grecji i Rzymie);

4) życie społeczne i gospodarcze (miasto i wieś, drogi, handel; religie w świecie greckim i rzymskim; wyrocznie – Delfy, Sybilla; niewola i niewolnicy; fenomen prawa rzymskiego; kalendarz; armia grecka i rzymska; rozrywki);

Nauczysz się

tłumaczyć tekst w języku łacińskim;

charakteryzować realia rodziny żyjącej w starożytnym Rzymie;

omawiać rolę i znaczenie poszczególnych członków rodziny w starożytnym Rzymie.

Familia Romana - vocabula

RoLp4lvGBCexa1
Fotografia nieznanego autora przedstawia otwartą książkę leżącą na biurku. W tle widoczne są półki pełne różnych książek. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. ūnus vir Fotografia przedstawia autoportret mężczyzny w średnim wieku. Ma on duże zakola i się uśmiecha. Pozuje na tle zielonych roślin. 2. duo virī Fotografia przedstawia dwóch młodych mężczyzn, którzy stoją obok siebie. Obaj mają krótkie ciemne włosy. Mężczyzna z lewej strony ma krótką brodę, ubrany jest w dżinsową koszulę. Mężczyzna z prawej strony ma czarną koszulkę, a na ręku zegarek. 3. ūnus puer. Fotografia przedstawia małego chłopca o ciemnych blond włosach. Ubrany jest w niebieską koszulę oraz czerwony bezrękawnik. Na głowie ma za duże czarne okulary. 4. duo puerī. Fotografia przedstawia dwóch obejmujących się młodych chłopców. Obaj są blondynami. Jeden z nich ma czarno-żółtą bluzę w poziome paski, a drugi trójkolorowy sweter w poziome paski. 5. pater. Czarno biała Ilustracja przedstawia piktogram pokazujący mężczyznę z dziecięcym wózkiem. 6. māter Ilustracja przedstawia piktogram pokazujący kobietę z dziecięcym wózkiem. 7. fīlius Ilustracja przedstawia piktogram pokazujący dziecko z czapką na głowie. 8. fīlia Ilustracja przedstawia piktogram pokazujący małą dziewczynkę. 9. līberī Ilustracja przedstawia piktogram pokazujący grupę dzieci trzymającą się za ręce. 10. duo servī. Mozaika przedstawia dwóch niewolników. 11. domina et duae ancillae Kobieta i dwie niewolnice
Słownik, online-skills, CC BY 3.0
R1MFbIGjcYNes1
Ćwiczenie 1
Połącz łacińskie słowa z polskim odpowiednikiem: Słowo: pater Możliwe odpowiedzi: 1. dziecko, 2. ojciec, 3. matka, 4. niewolnik. Słowo: mater Możliwe odpowiedzi: 1. dziecko, 2. ojciec, 3. matka, 4. niewolnik. Słowo: puer Możliwe odpowiedzi: 1. dziecko, 2. ojciec, 3. matka, 4. niewolnik. Słowo: servi Możliwe odpowiedzi: 1. dziecko, 2. ojciec, 3. matka, 4. Niewolnik
RuXBQqiq9CcEA
Ćwiczenie 2
Przetłumacz zdanie. Domina et duae ancillae.

Familia Romana

RwVZdcPcTFXZX
Familia Romana, Hans H. Orberg, „Lingua Latina per se illustrata, Familia Romana”, Anno MMVII Edizioni Accademia Vivarium Novum, Montella, CC BY 3.0

Iūlius vir Rōmānus est. Aemilia femina Rōmāna est. Mārcus est puer Rōmānus. Quīntus quoque puer Rōmānus est. Iūlia est puella Rōmāna. Mārcus et Quīntus nōn virī, sed pueri sunt. Virī sunt  Iūlius et Mēdus et Dāvus. Aemilia et Dēlia et Syra sunt feminae. Estne femina Iūlia? Nōn femina, sed parva puella est Iūlia.

Juliusz jest rzymskim mężczyzną. Emilia jest rzymską kobietą. Marek jest rzymskim chłopcem. Kwintus także jest rzymskim chłopcem. Julia jest rzymską dziewczynką. Marek i Kwintus nie są mężczyznami, lecz chłopcami. Mężczyznami są Juliusz, Medus i Davus. Emilia, Dellia i Syra są kobietami. Czy Julia jest kobietą? Julia nie jest kobietą, lecz małą dziewczynką.

R7SwrNUr58cyI
„Terentius Neo i jego żona”, przed 79 r. n.e., fresk pompejański, Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu, museoarcheologiconapoli.it, CC BY 3.0

Iūlius, Aemilia, Mārcus, Quīntus, Iūlia, Syra, Dāvus, Dēlia Mēdusque sunt familia Rōmāna. Iūlius pater est. Aemilia est māter. Iūlius pater Mārcī et Quīntī est. Iūlius pater Iūliae quoque est. Aemilia est māter Mārcī et Quīntī et Iūliae. Mārcus filius Iūliī est. Mārcus filius Aemiliae est. Quīntus quoque filius Iūliī et Aemiliae est. Iūlia est fllia Iūliī et Aemiliae.

Juliusz, Emilia, Marek, Kwintus, Julia, Syra, Davus, Delia i Medus są rodziną rzymską. Juliusz jest ojcem. Emilia jest matką. Juliusz jest ojcem Marka i Kwintusa. Juliusz jest także ojcem Julii. Emilia jest mamą Marka i Kwintusa i Julii. Marek jest synem Juliusza. Marek jest synem Emilii. Kwintus także jest synem Juliusza i Emilii. Julia jest córką Juliusza i Emilii.

RB0QWbdMHDjhD
Rzymscy chłopcy grający w piłkę, II w. n.e., Muzeum Luwr, wikiwand.com, CC BY 3.0

Quis est Mārcus? Mārcus puer Rōmānus est. Quis pater Mārcī est? Iūlius pater Mārcī est. Quae est māter Mārcī? Māter Mārcī est Aemilia. Quae est Iulia? Iūlia est puella Rōmāna. Quae māter Iūliae est? Aemilia māter Iūliae est. Pater Iūliae est Iūlius. Iūlia filia Iūliī est. Quī sunt filiī Iūliī? Fīliī Iūliī sunt Mārcus et Quīntus. Mārcus, Quīntus Iūliaque sunt trēs līberī. Līberī sunt fīliī fīliaeque. Mārcus et Quīntus et Iūlia sunt līberī Iūliī et Aemiliae. In familiā Iūliī sunt trēs līberī: duo filiī et ūna filia.

Kim jest Marek? Marek jest rzymskim chłopcem. Kto jest ojcem Marka? Juliusz jest ojcem Marka. Kto jest matką Marka? Matką Marka jest Emilia. Kim jest Julia? Julia jest rzymską dziewczynką. Kto jest mamą Julii? Emilia jest mamą Julii.Ojcem Julii jest Juliusz. Julia jest córką Juliusza. Kto jest synem Juliusza? Sanami Juliusza są Marek i Kwintus. Marek, Kwintus i Julia są trójką dzieci. Dzieci to córki i synowie. Marek, Kwintus i Julia są dziećmi Juliusza i Emilii. W rodzinie jest trójka dzieci: dwaj synowie i jedna córka.

RjVARHUMQsxsl
Ćwiczenie 3
Uzupełnij słowa w tekście właściwymi końcówkami: Mārcus fīliTu uzupełnij Iūliī est. Iūlia fīliTu uzupełnij Iūliī est. Iūlius est vir RōmānTu uzupełnij Aemilia feminTu uzupełnij RōmānTu uzupełnij est. Iūlius dominTu uzupełnij, Aemilia dominTu uzupełnij est. Mēdus servTu uzupełnij GraecTu uzupełnij est, Dēlia est ancillTu uzupełnij GraecTu uzupełnij. Sparta oppidTu uzupełnij GraecTu uzupełnij est. Iūlius pater MārcTu uzupełnij est. Mārcus est fīlius IūliTu uzupełnij et AemiliTu uzupełnij. Mēdus servus IūliTu uzupełnij est: Iūlius est dominus servTu uzupełnij . Iulius dominus MēdTu uzupełnij et DāvTu uzupełnij est: Iūlius dominus servTu uzupełnij est. Numerus servTu uzupełnij magnus est. Dēlia est ancilla AemiliTu uzupełnij. Aemilia domina ancillTu uzupełnij est. Aemilia domina DēliTu uzupełnij et SyrTu uzupełnij est. Aemilia domina ancillTu uzupełnij est.

Familia Romana

RxNjr5lyomvSS
Fructus i jego niewolnik, III w. n.e., Narodowe Muzeum Bardo, Tunezja, art.com, CC BY 3.0

Estne Mēdus fīlius Iūliī? Mēdus fīlius Iūliī nōn est,  Mēdus est servus Iūliī. Iūlius dominus Mēdī est. Iulius dominus servī est. Dāvus quoque servus est. Mēdus et Dāvus duo servī sunt. Iūlius est dominus Mēdī et Dāvī. Iūlius dominus servōrum est et pater līberōrum.

Estne Dēlia fīlia Aemiliae? Dēlia nōn est fīlia Aemiliae, Dēlia ancilla Aemiliae est. Aemilia domina Dēliae est. Aemilia domina ancillae est. Syra quoque ancilla est. Dēlia et Syra duae ancillae sunt. Aemilia domina ancillārum est.

Czy Medus jest synem Juliusza? Medus nie jest synem Juliusza. Medus jest niewolnikiem Juliusza. Juliusz jest panem Medusa. Juliusz jest panem niewolnika. Dariusz także jest niewolnikiem. Medus i Davus są dwoma niewolnikami. Juliusz jest panem Medusa i Davusa. Juliusz jest panem niewolników i ojcem dzieci.

Czy Delia jest córką Emilii? Delia nie jest córką Emilii, Delia jest niewolnicą Emilii. Emilia jest panią Delii. Emilia jest panią niewolnicy. Syra także jest niewolnicą. Delia i Syra są dwiema niewolnicami. Emilia jest panią niewolnic.

RUyEGwGmhB5Kw
Henryk Siemiradzki, „Wazon czy kobieta?”, 1887 r., Prywatna kolekcja, wikipedia.org, domena publiczna

Cuius servus est Dāvus? Dāvus servus Iūliī est. Cuius ancilla est Syra? Syra est ancilla Aemiliae. Quot līberi sunt in familiā? In familiā  Iūliī sunt trēs līberī. Quot filiī et quot filiae? Duo filiī et ūna filia. Quot servī sunt in familiā? In familiā sunt centum servī. In familiā Iūliī sunt multī servī, paucī līberi. Iūlius est dominus multōrum servōrum.

Czyim niewolnikiem jest Davus? Davus jest niewolnikiem Juliusza. Czyją niewolnicą jest Syra? Syra jest niewolnicą Emilii. Ile dzieci jest w rodzinie? W rodzinie Juliusza jest trójka dzieci. Ile synów i ile córek? Dwaj synowie i dwie córki. Ilu niewolników jest w rodzinie? W rodzinie jest stu niewolników. W rodzinie Juliusza jest wielu niewolników, mało dzieci. Juliusz jest panem wielu niewolników.

R4GqYz9xxnldi
Sir Lawrence Alma-Tadema, „Sekret”, 1887 r., Muzeum w Brighton, Wielka Brytania, pixels.com, CC BY 3.0

Źródło i tłumaczenieŹródło i tłumaczenieŹródło i tłumaczenie

Źródło i tłumaczenie
RIlcEPPaPeLEy
Ćwiczenie 4
Uzupełnij tekst właściwymi wyrazami: Mārcus Tu uzupełnij Rōmānus est. Iūlius Tu uzupełnij Rōmānus est. Aemilia est Tu uzupełnij Rōmāna. Iūlius est Tu uzupełnij Mārcī et Quīntī et Iūliae. In Tu uzupełnij Iūliī sunt trēs Tu uzupełnij: duo Tu uzupełnij et ūna Tu uzupełnij. Tu uzupełnij liberōrum est Aemilia. Tu uzupełnij est Dāvus? Dāvus est Tu uzupełnij Iūliī. Iūlius Tu uzupełnij Dāvī est. Tu uzupełnij est Syra? Syra Tu uzupełnij Aemiliae est. Aemilia est Tu uzupełnij Syrae.
RxhBM9MCMG1w3
Ćwiczenie 5
Na podstawie wiedzy zdobytej na lekcji wskaż czyim niewolnikiem jest Davus. Możliwe odpowiedzi: 1. IULIUSA 2. MARCUSA 3. QUINTUSA 4. IULII 5. AEMILII

Grammatica Latīna

R1DCHhoq5SIqM
„Malarka”, przed 79 r. n.e., Pompeje, Narodowe Muzeum Archeologiczne w Neapolu, wikimedia.org, domena publiczna

Masculīnum, fēminīnum, neutrum

(A) Masculīnum.

Servus est vocābulum masculīnum. Vocābula masculīna: fīlius, dominus, puer, fluvius, ōceanus.

Masculīnum: -us (-er)

(B) Fēminīnum

Ancilla est vocābulum fēminīnum. Vocābula fēminīna: fēmina, puella, fīlia, domina, īnsula, prōvincia, familia.

Fēminīnum: -a

(C) Neutrum

Oppidum est vocābulum neutrum. Vocābula neutra: oppidum, imperium, vocābulum, exemplum.

Neutrum: -um

R1PfcVUeUmhLq
Mozaika podłogowa, przed II w. n.e., Muzeum Sztuki Metropolitan, Nowy Jork, metmuseum.org, CC BY 3.0

Genetīvus

(A) Masculīnum.

Iūlius dominus servī (Dāvī) est. Iūlius dominus servōrum (Dāvī et Mēdī) est. Servī genetīvus est. Servōrum quoque genetīvus est. Servī genetīvus singulāris est. Servōrum est genetīvus plūrālis. Genetīvus: singulāris , plūrālis -ōrum.

(B) Fēminīnum

Aemiliā dominā ancillae (Syrae) est. Aemilia domina ancillārum (Syrae et Dēliae) est. Ancillae genetīvus singulāris est. Ancillārum est genetīvus plūrālis. Genetīvus: singulāris -ae, plūrālis -arum

(C) Neutrum

D est prīma littera vocābul ī dominus . Numerus vocābul ōrum magnus est. Vocābulī genetīvus singulāris est. Vocābulōrum est genetīvus plūrālis. Genetīvus: singulāris - ī , plūrālis -ōrum

R1BnmGwwTm5a11
Ćwiczenie 6
Przetłumacz zdania na język polski. Estne Dēlia fīlia Aemiliae? Dēlia nōn est fīlia Aemiliae, Dēlia ancilla Aemiliae est. Aemilia domina Dēliae est. Aemilia domina ancillae est.
Rnm7y9P9MGjEh
Ćwiczenie 7
Połącz w pary pojęcia z ich definicjami: Pojęcie: okres późnego cesarstwa rzymskiego - władza absolutna cesarza. Możliwe odpowiedzi: 1. Dominat, 2. Filia, 3. Patriarchat, 4. Pater familias. Pojęcie: głowa rodziny agnatycznej, pan domu posiadający władzę nad innymi domownikami. Możliwe odpowiedzi: 1. Dominat, 2. Filia, 3. Patriarchat, 4. Pater familias. Pojęcie: oddział firmy, biblioteki lub przedsiębiorstwa. Możliwe odpowiedzi: 1. Dominat, 2. Filia, 3. Patriarchat, 4. Pater familias. Pojęcie: rodowa organizacja społeczna, w której władza różnych szczebli jest sprawowana przez mężczyzn. Możliwe odpowiedzi: 1. Dominat, 2. Filia, 3. Patriarchat, 4. Pater familias

Słowniki

Słownik pojęć

Dominat
Dominat

[łac. dominus ‘pan’, ‘właściciel rzeczy’, ‘właściciel niewolników’], termin utworzony przez historiografię nowożytną na określenie formy ustroju cesarstwa późnorzymskiego, poczynając od Dioklecjana (284–305), która charakteryzowała się absolutną władzą cesarza.

Filia
Filia

[łac.] oddział przedsiębiorstwa, wyższej uczelni lub urzędu znajdujący się w innym miejscu niż centrala i podlegający jej.

Pater familias
Pater familias

Na czele rodziny agnatycznej (nie tylko przez pokrewieństwo, w jej skład wchodzili także niewolnicy oraz dzieci adoptowane) stał ojciec rodziny (pater familias), któremu w stosunku do pozostałych członków rodziny, a więc żony, dzieci zrodzonych z iustum matrimonium, legitymowanych i adoptowanych, przysługiwała niczym nieograniczona władza, potestas. Jak długo pater familias żył, wymienione osoby były wprawdzie wolne, miały zdolność do czynności prawnych, ale podległe były jego władzy, były nie sui iuris, lecz alieni iuris. Gdy pater familias zmarł lub władza jego w inny sposób została zniesiona, dotychczasowa rodzina rozpadała się na tyle nowych rodzin, ilu było synów (singuli singulas familias incipiunt habere). Ci bowiem po śmierci ojca stawali się osobami sui iuris i ojcami rodzin (pater familias).

Patriarchat
Patriarchat

[łac. < gr.], etnogr. rodowa organizacja społeczna, w której dziedziczenie i sukcesja odbywają się w linii męskiej, a władza różnych szczebli jest sprawowana przez mężczyzn.

Słownik łacińsko‑polski

RE2k3Y2SrnPCR
Słownik łacińsko-polski

Galeria dzieł sztuki

Bibliografia

Mała Encyklopedia Kultury Antycznej, Warszawa 1990.

L. Winniczuk, Ludzie, zwyczaje, obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1983.

Hans H. Orberg, Lingua Latina per se illustrata, Familia Romana, Montella 2011.