Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
RR7bxuPEhx5ju1

Gatunki wokalno-instrumentalne baroku - pasja

Ważne daty

1685‑1750 – lata życia Johanna Sebastiana Bacha

1724 – Johann Sebastian Bach, Pasja według św. Jana BWV 245

1729 – Johann Sebastian Bach, Pasja według św. Mateusza BWV 244

1933 – narodziny Krzysztofa Pendereckiego

1963 – Krzysztof Penderecki, Pasja według św. Łukasza

1966 – 700‑lecie katedry w Muenster

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

R14t68ExjVtyI

Pobierz załącznik

Scenariusz zajęć do pobrania.
Plik PDF o rozmiarze 136.66 KB w języku polskim

I. Muzyka w ujęciu historycznym – periodyzacja, język, właściwości i charakterystyka.

5. Barok. Uczeń:

1) charakteryzuje muzykę barokową w kontekście estetyki epoki, uwzględniając:

c) szczyt rozwoju polifonii związany z twórczością Jana Sebastiana Bacha,

2) omawia cechy wybranych form muzycznych (fuga, preludium, toccata, suita i partita, tańce: menuet, gawot; koncert, concerto grosso, sonata barokowa, uwertura, opera, oratorium, pasja, kantata);

4) wymienia i charakteryzuje twórczość kompozytorów (Claudio Monteverdi, Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Haendel, Antonio Vivaldi, Arcangelo Corelli, klawesyniści francuscy: Jean Philippe Rameau, François Couperin).

II. Analiza i interpretacja dzieł muzycznych. Uczeń:

1. zna podstawowe terminy i pojęcia właściwe dla opisu i zrozumienia wybranych dzieł muzycznych;

3. zna konteksty kulturowe i naukowe powstawania muzyki;

4. dokonuje analizy percepcyjnej, uwzględniając:

a) elementy muzyki,

b) podstawowe techniki kompozytorskie,

c) cechy stylów muzycznych,

d) strukturę gatunków i form muzycznych, ich zmiany i rozwój,

e) funkcje: np. religijna, społeczna, użytkowa, artystyczna i in.

III. Tworzenie wypowiedzi związanych z historią i kulturą muzyczną. Uczeń:

1. wypowiada się w formie ustnej (np. dyskusja, prezentacja, debata) i/lub pisemnej (np. esej, referat) o dziełach muzycznych w oparciu o podstawową terminologię;

2. przybliża twórczość i działalność przedstawicieli różnych obszarów kultury muzycznej, np. dyrygent, leader zespołu, koncertmistrz, reżyser spektaklu muzyczno‑teatralnego, kompozytor, wykonawca, wirtuoz, primadonna, primabalerina, performer, klezmer, muzykant, pieśniarz;

3. interpretuje i odczytuje w kontekście dokonań epoki wybrane dzieła muzyczne.

Nauczysz się

przedstawiać cechy pasji jako formy wokalno‑instrumentalnej baroku;

charakteryzować rodzaje pasji;

analizować zapisy nutowe przykładowych pasji;

opisywać pasje Johanna Sebastiana Bacha jako przykłady twórczości barokowej;

wykazywać inspiracje pasją barokową w dziełach współczesnych;

przyporządkowywać dzieła do ich autorów;

rozróżniać dzieła na podstawie nagrań dźwiękowych;

używać właściwą terminologię muzyczną.

Pasja jako barokowa forma wokalno‑instrumentalna

Pasja to wyjątkowy rodzaj oratorium na temat ostatnich dwunastu godzinach życia Chrystusa. Utożsamiana jest przez chrześcijan z Męką Pańską (passio – łac. cierpienie), a jej początków należy szukać w średniowiecznym dialogowanym chorale gregoriańskimChorał gregoriańskichorale gregoriańskim, w którym partie przeznaczone dla poszczególnych postaci były wyśpiewywane przez kapłanów i kantorówKantorkantorów w okresie wielkanocnym, pod względem liturgicznym najważniejszym dla kościoła chrześcijańskiego. Charakterystyczną cechą pasji są przeplatające się recytatywyRecytatywrecytatywy, zaczerpnięte z Ewangelii, początkowo mówione przez różne osoby, a od VIII wieku intonowaneIntonacjaintonowane. Pierwsze próby zapisu melodii do poszczególnych recytatywów pochodzą prawdopodobnie z IX wieku. Według tradycji rzymskiej partia Chrystusa była przeznaczona dla basuBasbasu i kontrastowała z wysokim, tenorowymTenortenorowym brzmieniem narratora. W XV wieku do monofonicznejMonofoniamonofonicznej formy pasji dodano tzw. turba (z łac. tłum), polegającym na jednoczesnym śpiewie kilku postaci, dzięki czemu forma przybrała charakter polifonicznyPolifoniapolifoniczny. W kolejnych wiekach przekształciła się w oratoriumOratoriumoratorium i największą popularność zyskała w niemieckich krajach protestanckich.

Podział pasji, ze względu na ich formę

RcnCqsFg7KmI6
Ilustracja interaktywna 1. CHORAŁOWA, 2. MOTETOWA, 3. KANTATOWO-ORATORYJNA
Podział pasji na typy, online-skills, CC BY 3.0

Wielkie pasje Johanna Sebastiana Bacha

W dorobku Johanna Sebastiana Bacha (1685‑1750) znajdują się dwa dzieła, które wsławiły jego imię jako twórcy pasji. Zarówno Pasja według św. Mateusza (1729), jak i powstała wcześniej Pasja według św. Jana (1724) przepełnione są dramaturgią we wszystkich częściach chorałowych oraz kontrastami pomiędzy opowiadaniem Ewangelisty a wielkim chóremChórchórem. Akcje dramatyczne zawierają rozbudowane arie o charakterze kontemplacyjnym.

Obie Pasje Bacha przynoszą syntezę tradycji i nowoczesności: trzonem obu dzieł staje się akcja biblijna, opowiadana przez Ewangelistę, rozgrywana przez bohaterów tych wydarzeń (Jezus, Piłat, Piotr, arcykapłani i lud Izraela jako ważny bohater zbiorowy). Ta część rozgrywa się w niesłychanie emocjonalnych recytatywach, gdzie każde słowo otrzymuje należny mu ciężar, a także w gwałtownych, burzliwych, często ściśle polifonicznych, chórach (turba). Obok tego pojawiają się protestanckie chorały, związane z liturgią, i – przede wszystkim – strofy poetyckie ówczesnych poetów (Brockes, Picander). Zatrzymują one na moment akcję biblijną, ukazują emocje związane z przeżywaniem męki i śmierci Jezusa, przynoszą kontemplację, ból, współodczuwanie. Bach nie personifikuje tych emocji, arie (czy accompagnata) to tylko głosy, nie biblijne postaci, dzięki czemu zyskuje to bardziej uniwersalny charakter. Do tych wszystkich elementów, wspólnych obu Pasjom, dodajmy jeszcze szeroko rozbudowane chóry – exordium i conclusio, czyli początkowy i końcowy, zwłaszcza ten pierwszy sugeruje od razu klimat dzieła.

Źródło: https://www.polskieradio.pl/8/2383/Artykul/2048696,Pasje‑Jana‑Sebastiana‑Bacha (dostęp: 31.03.2010)

Artystyczny geniusz Pasji Bacha

R1c4u5VkyrqSJ
Film edukacyjny pt. „Artystyczny geniusz Pasji Bacha”. W celu obejrzenia filmu należy nacisnąć na biały trójkąt na szarym tle. Pasja wg. Św. Jana. Artur Bielecki w tekście „Bach jego muzyczny obraz” pasji pisze: Wspaniała, pełna dramatyzmu pasja wg św. Jana BWV 245, należy do działu skomponowanych na początku lipskiego okresu. (spokojna muzyka w tle). (…) Dla muzycznego przedstawienia wydarzeń Wielkiego Piątku Bach sięgnął do tekstu poematu Bartolda Heinricha Brockesa z 1712 r., w partii Ewangelisty posłużył się jednak tekstem ewangelii, wprowadził też inne zmiany do wersji Brockesa. Świadczy to o dużej wadze, jaką kompozytor przywiązywał do warstwy literackiej utworu. W muzyce nawiązał oczywiście do wielowiekowej tradycji gatunku, respektując podział na partie solowe i chóralne, z pierwszoplanową parcie Chrystusa (vox Christi), Ewangelisty (jako narratora wydarzeń), a także tłumu (turbae). Kontrapunkt dla tych dramatycznych partii stanowią arie, w których soliści przedstawiają rodzaj lirycznego komentarza; identyczną funkcję pełnią krótkie, niezwykle piękne, ekspresyjny chorały. Słuchając pasji Bacha, zdajemy sobie również sprawę z silnego związku z kantatami kompozytora (czasem są to wręcz zapożyczenia fragmentów). (…) Filarami kompozycji są potężne chóry, na czele z otwierającym dzieło chóralnym wstępem Herr, unser Herrscher. W przekładzie tekst „Herr, unser Herrsher” brzmi następująco: Panie, nasz Władco, którego sława Świetna jest we wszystkich krajach! Ukaż nam przez Swoją Mękę, że Ty, jesteś prawym Synem Boga. Przez cały czas, nawet w największym upadku, będziesz wychwalany. (spokojna muzyka grana przez orkiestrę). Po informacjach prezentowane jest wykonanie pasji przez chór i orkiestrę.
RV7aE0i0TPf0z
Film edukacyjny pt. „Artystyczny geniusz Pasji Bacha”. W celu obejrzenia filmu należy nacisnąć na biały trójkąt na szarym tle.Pasja wg. Św. Mateusza. Na stronie filharmonii Śląskiej czytamy: Pasja według świętego Mateusza BWV 244 (1729) (…) to jedno z najwspanialszych dzieł muzycznych w dziejach. (…) (spokojna muzyka w tle) J.S. Bach (…) napisał pasję oratoryjną, która wobec pasji motetowych czy chorałowych odznacza się większym zróżnicowaniem oraz bogactwem form i środków. (…) Kompozytorowi zawdzięczamy przemyślany i trafny dobór tekstów do pasji. Całość kompozycji tworzy ponad 20 scen składających się na trzy wielkie obrazy – Chrystusa ze swoimi uczniami i Ostatniej Wieczerzy, Chrystusa na Górze Oliwnej oraz pojmania, śmierci i złożenia do grobu. W momentach kulminacyjnych narracja urywa się, a opowiadane sceny komentowane są w skupionych ariach, przeważnie poprzedzonych śpiewnymi recytatywami. Podobną rolę miały chorały, wyrażające uczucia wiernych. Podziw dla wielkiej sztuki J. S. Bacha budzi dramaturgia całości, doskonałe zespolenie historii pasyjnej z nabożnym współczuciem. Bogactwem melodycznej inwencji, logiką konstrukcji, mistrzostwem kompozytorskich środków tworzących prostotę a zarazem i głębię wyrazu, zachwycają każda aria, recytatyw i chór. Pasję rozpoczyna chór „Kommt, ihr Töchter: „Chodzicie, córki, pomóc mi opłakiwać… Patrzcie! Na kogo? …na Oblubieńca. Patrzcie na Niego…Jak? …jak na Baranka.” „O niewinny baranku Boga zabity na drzewie Krzyża.” „Patrzcie! Na co? Na jego cierpliwość.” „On zawsze cierpliwy, nawet, gdy został wzgardzony.” Patrzcie… Gdzie? …na naszą winę;” „Wszystkie nasze grzechy ty poniosłeś, gdyż inaczej musielibyśmy rozpaczać.” „Patrzcie na Niego, pozbawionego miłości i chwały, samotnie niosącego Krzyż.” „Zmiłuj się nad nami, o Jezu!” Po informacjach prezentowane jest wykonanie pasji przez chór i orkiestrę.

Pasja Janowa – krótsza, zwarta, napięta do granic możliwości, rozpoczyna się od sceny pojmania Jezusa. Dramatyczny ciąg wydarzeń przerywany jest dość rzadko przez arie (ariosa), raczej tylko na początku i ku końcowi. Pasja Mateuszowa – znacznie dłuższa, obejmuje większy horyzont czasowy, także sama narracja Ewangelisty jest znacznie spokojniejsza. Kompozytor często przerywa jej tok silnie emocjonalnymi ariami stanowiącymi równoległą „akcję wewnętrzną”. Decydujące znaczenie zyskuje też kształt poezji, uzupełniającej opowieść św. Mateusza – Picander (z którym Bach chętnie współpracował) napisał to w dialogu pomiędzy Córą Syjonu i Wyznawcami, i kompozytor postanowił zachować tę specyfikę. Taka jest wersja (w pełni przemyślana) z 1736 roku, gdzie mamy dwa chóry, dwie orkiestry, dwie grupy continuo, a zatem – dialogowanie chórów, arie z chórem (lub chorałem), niesłychanie subtelne i pomysłowe traktowanie instrumentów koncertujących.

Źródło: https://www.polskieradio.pl/8/2383/Artykul/2048696,Pasje‑Jana‑Sebastiana‑Bacha (dostęp: 31.03.2018)

Pasja barokowa źródłem inspiracji dla współczesnego artysty

Barokowa pasja Johanna Sebastiana Bacha i słowa z Ewangelii św. Łukasza stały się inspiracją dla Krzysztofa Pendereckiego (ur. 1933), który w latach 1965‑1966 skomponował Pasję według św. Łukasza – jedno z ważniejszych arcydzieł w dorobku muzyki światowej. XVII‑wieczną formę wzbogacił o współczesne środki kompozytorskie. Penderecki podzielił się wspomnieniami o powstaniu i inspiracjach dzieła w wywiadzie z Anną Bernat (PAP).

PAP: (…) Panie Profesorze, jak powstała Pasja?

Krzysztof Penderecki: Nie zdawałem sobie sprawy, na co się porywam. Byłem jeszcze młodym człowiekiem. Pamiętam na festiwalu muzyki awangardowej w Donaueschingen wykonany został mój bardzo awangardowy utwór „Fluorescencje”. Do tego stopnia awangardowy, że trochę nawet mnie „wybuczano”, ponieważ niektórzy uznali, że za daleko się posunąłem w eksperymentach. Ale ja lubię, jak się oburzają na moją muzykę. I właśnie tam, na festiwalu muzyki awangardowej, ówczesny dyrektor radia kolońskiego Westdeutscher Rundfunk Otton Tomek zaproponował mi, abym skomponował utwór, ewentualnie sakralny, z chórem - jak zaznaczył - dla uczczenia 700‑lecia katedry w Muenster w 1966 r.

 Niestety nie powiedział nic więcej. Podczas rozmowy na spacerze, ot tak rzuciłem, że napiszę Pasję. Dyrektor się tylko uśmiechnął. Znany bowiem wtedy byłem z obrazoburczych utworów w muzyce współczesnej. Z drugiej strony jednak miałem za sobą „Stabat Mater”, kompozycję, która była wtedy bardzo popularna. Być może właśnie dlatego się do mnie zwrócono. Zacząłem zbierać teksty, ale nie od razu byłem zdecydowany, którego ewangelistę wybiorę: Marka czy Łukasza. Nie chciałem ani Mateusza, ani Jana. Niedawno przeglądając moje szpargały znalazłem mały, kieszonkowy kalendarzyk z 1965 r., w którym zanotowałem właściwie wszystkie szkice, pierwsze idee, pomysły do Pasji. Przez rok zbierałem materiały, ale zbliżał się termin pierwszego wykonania. Byłem pod sporą presją czasu. Dokładnie to pamiętam, ponieważ wzięliśmy ślub z Elżbietą 18 grudnia. Nie miałem mieszania, wynajmowałem pokój w hotelu. Pojechaliśmy więc do domu pracy twórczej ZAIKS‑u w Krynicy i tam na małym stoliku śniadaniowym, od którego partytura była dwa razy większa, pisałem Pasję.

Partytura powstała w ciągu sześć tygodni; w grudniu 1965 r. zacząłem ją pisać i pod koniec stycznia 1966 r. była już gotowa. Nie wiem jak napisałem ten utwór. Moim przewodnikiem był Bach i jego dwie Pasje. Strukturę swojego dzieła w pewien sposób wywiodłem z bachowskiej formy pasyjnego oratorium. Oczywiście ja napisałem swoją Pasję, jednak duch barokowej pasji był z Bacha, ale były też odniesienia do średniowiecznych misteriów religijnych.

Bachowską formę wypełnił pan swoją muzyką, w której, jak to jest opisane, melodyka chorału gregoriańskiego, polifonia niderlandzka i faktura weneckich chori spezzati spotkały się z ekspresją muzyki współczesnej.

To bardzo skomplikowany utwór polifoniczny, jednak ja już jako zupełnie młody człowiek, jako chłopiec właściwie, interesowałem się polifonią. I Dzięki temu mogłem utwór o tak złożonej architekturze napisać, właściwie bez problemu i szybko.

Powiedział pan kiedyś, że pańska sztuka, wyrastając z korzeni chrześcijańskich dąży do odbudowania przestrzeni metafizycznej człowieka, którą zniszczyły kataklizmy XX wieku.

Górnolotnie to zostało powiedziane, ale jest w tym pewna prawda, dotycząca również XXI wieku.

Pasja opisuje mękę i śmierć Chrystusa, ale nie tyko.

Zbliżało się wtedy Tysiąclecie Chrztu Polski. Kościół przygotowywał się do uroczystości, ale państwo starało się wszystko przemilczeć, nie zauważać tej ważnej daty w historii Polski. Millenium zatem było też jednym z głównych powodów skomponowania przeze mnie Pasji. Początkowo nie wiedziałem czy będzie ona wykonywana w kraju. Były to bowiem czasy, w których, jeśli jakiś utwór religijny miał być grany w filharmonii, to musiał być pozbawiony tekstu w programie.

(…)

Źródło: https://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1599161,Krzysztof‑Penderecki‑o-swojej‑Pasji‑sluchacz‑staje‑sie‑uczestnikiem‑ewangelicznej‑opowiesci (dostęp: 31.03.2018)

RsAc3eieU7aP1
Krzysztof Penderecki, „Pasja według św. Łukasza, O Crux, ave”

Zadania

RXXmVMYg0SWVw
Ćwiczenie 1
Uzupełnij tekst o brakujące słowa. Pasja jest wyjątkowym rodzajem Tu uzupełnij. Jej początków należy szukać w średniowiecznym dialogowanym Tu uzupełnij, w którym partie przeznaczone dla poszczególnych postaci były wyśpiewywane przez kapłanów i Tu uzupełnij w okresie Tu uzupełnij, pod względem liturgicznym najważniejszym dla kościoła chrześcijańskiego.
Ćwiczenie 2

Rozpoznaj utwory. Przyporządkuj nazwę kompozycji i ich autorów do wybranych plików dźwiękowych.

R1JINZ6CkUvgp
Utwór do ćwiczenia
ROG30lKf3L4RD
Utwór do ćwiczenia
R119RdzwKEgLE
Utwór do ćwiczenia
RWL2yvOIyxAkp
Rozpoznaj utwory. Przyporządkuj nazwę kompozycji i ich autorów do wybranych plików dźwiękowych.
RNZDxQE2Yp1c3
Ćwiczenie 3
Zaznacz poprawne pasje. Możliwe odpowiedzi: 1. chorałowa, 2. motetowa, 3. kantatowo-oratoryjna, 4. średniowieczna, 5. wokalna, 6. barokowa, 7. wokalno-instrumentalna
R103V1zlmioGS
Ćwiczenie 4
Przeciagnij pasujące elementy do odpowiedniej sekcji. PASJA CHORAŁOWA Możliwe odpowiedzi: 1. forma wokalna, 2. forma średniowieczna, 3. forma wokalno-instrumentalna, 4. forma polifoniczna, 5. forma renesansowa, 6. forma barokowa, 7. forma wokalna, 8. forma monotoniczna, 9. forma polifoniczna, 10. najbardziej popularna w kościele protestanckim PASJA MOTETOWA Możliwe odpowiedzi: 1. forma wokalna, 2. forma średniowieczna, 3. forma wokalno-instrumentalna, 4. forma polifoniczna, 5. forma renesansowa, 6. forma barokowa, 7. forma wokalna, 8. forma monotoniczna, 9. forma polifoniczna, 10. najbardziej popularna w kościele protestanckim PASJA KANTATOWO-ORATORYJNA Możliwe odpowiedzi: 1. forma wokalna, 2. forma średniowieczna, 3. forma wokalno-instrumentalna, 4. forma polifoniczna, 5. forma renesansowa, 6. forma barokowa, 7. forma wokalna, 8. forma monotoniczna, 9. forma polifoniczna, 10. najbardziej popularna w kościele protestanckim
RGRNPnd3ryY6H
Ćwiczenie 5
Wskaż właściwe źródła, z których korzystali autorzy barokowych pasji. Możliwe odpowiedzi: 1. Nowy Testament, 2. Mitologia, 3. Stary Testament, 4. Żywoty świętych, 5. Dzieła literackie, 6. Tradycja ludowa
RcOmC30BIzdZv
Ćwiczenie 6
Do haseł dobierz właściwe definicje. Kantor Możliwe odpowiedzi: 1. W chorale gregoriańskim początkowy odcinek śpiewu liturgicznego, rozpoczynany przez kapłana., 2. Śpiew o charakterze deklamacyjnym, służący do prezentacji akcji scenicznej w operze, stosowany też w oratorium, kantacie., 3. W Kościele katolickim – duchowny (później też osoba świecka) wykonujący partie solowe, np. wersety w psalmach; w Kościele protestanckim – dyrygent chóru i zarazem organista., 4. Gatunek muzyki dramatycznej, niesceniczny, z tekstem najczęściej o tematyce religijnej, wykonywany w kościele (poza liturgią) lub w sali koncertowej; także utwór tego gatunku. Recytatyw Możliwe odpowiedzi: 1. W chorale gregoriańskim początkowy odcinek śpiewu liturgicznego, rozpoczynany przez kapłana., 2. Śpiew o charakterze deklamacyjnym, służący do prezentacji akcji scenicznej w operze, stosowany też w oratorium, kantacie., 3. W Kościele katolickim – duchowny (później też osoba świecka) wykonujący partie solowe, np. wersety w psalmach; w Kościele protestanckim – dyrygent chóru i zarazem organista., 4. Gatunek muzyki dramatycznej, niesceniczny, z tekstem najczęściej o tematyce religijnej, wykonywany w kościele (poza liturgią) lub w sali koncertowej; także utwór tego gatunku. Intonacja Możliwe odpowiedzi: 1. W chorale gregoriańskim początkowy odcinek śpiewu liturgicznego, rozpoczynany przez kapłana., 2. Śpiew o charakterze deklamacyjnym, służący do prezentacji akcji scenicznej w operze, stosowany też w oratorium, kantacie., 3. W Kościele katolickim – duchowny (później też osoba świecka) wykonujący partie solowe, np. wersety w psalmach; w Kościele protestanckim – dyrygent chóru i zarazem organista., 4. Gatunek muzyki dramatycznej, niesceniczny, z tekstem najczęściej o tematyce religijnej, wykonywany w kościele (poza liturgią) lub w sali koncertowej; także utwór tego gatunku. Oratorium Możliwe odpowiedzi: 1. W chorale gregoriańskim początkowy odcinek śpiewu liturgicznego, rozpoczynany przez kapłana., 2. Śpiew o charakterze deklamacyjnym, służący do prezentacji akcji scenicznej w operze, stosowany też w oratorium, kantacie., 3. W Kościele katolickim – duchowny (później też osoba świecka) wykonujący partie solowe, np. wersety w psalmach; w Kościele protestanckim – dyrygent chóru i zarazem organista., 4. Gatunek muzyki dramatycznej, niesceniczny, z tekstem najczęściej o tematyce religijnej, wykonywany w kościele (poza liturgią) lub w sali koncertowej; także utwór tego gatunku.
R6K2Nj50f9uaO
Ćwiczenie 7
Z poniższych dzieł wskaż te, które pokazują sceny związane z Pasją według św. Jana Johanna Sebastiana Bacha.
Polecenie 1

Wskaż kompozytorskie środki ekspresji w dowolnej pasji, które Twoim zdaniem mogłyby posłużyć jako ilustracja dźwiękowa do obrazu Ukrzyżowanie Mathiasa Grünewalda.

R1WERc37QZkFc
Po ustawieniu się kursorem myszy w szarym polu, należy w nie wpisać odpowiedź do polecenia. Nad polem umieszczone są przyciski: Zapisz (pozwala na zapisanie wpisanej odpowiedzi), Drukuj (umożliwia wydrukowanie wpisanej odpowiedzi), Wyczyść (usuwa wpisaną treść).

Słownik pojęć

Aria
Aria

(wł.) pieśń solowa z akompaniamentem instrumentalnym, wchodząca w skład opery, kantaty, oratorium i mszy, różniąca się od poprzedzającego ją często recytatywu rozwiniętą kantyleną, śpiewnością, stanowiąca wyodrębniony, samodzielny fragment.

Bas
Bas

(łac. bassus – niski, głęboki) najniższy głos męski (także śpiewak dysponujący takim głosem).

Chorał gregoriański
Chorał gregoriański

chorał rzymski, jednogłosowe śpiewy liturgiczne Kościoła rzymskokatolickiego, ukształtowane na początku VIII w., a przekazane w rękopisach z IX w.

Chorał protestancki
Chorał protestancki

chorał ewangelicki, oficjalne pieśni i hymny niemieckiego Kościoła protestanckiego (ewangelickiego).

Chór
Chór

zespół śpiewaków wykonujących utwór jedno- lub wielogłosowy a cappella lub z towarzyszeniem instrumentów; rozróżnia się chór męski, żeński, chłopięcy, mieszany, 1-, 2-, 3-, 4- (najczęściej) i więcej głosowy; chór 4‑głosowy mieszany składa się z sopranów, altów, tenorów i basów.

Intonacja
Intonacja

wydobycie dźwięku właściwe lub niewłaściwe pod względem wysokości, głównie w śpiewie i grze na instrumentach smyczkowych (intonacja czysta albo chwiejna, zwana też detonacją); w teorii średniowiecznej zwrot melodyczny typowy dla danej skali kościelnej; w chorale gregoriańskim początkowy odcinek śpiewu liturgicznego, intonowany (rozpoczynany) przez kapłana.

Kantor
Kantor

w Kościele katolickim – duchowny (później też osoba świecka) wykonujący partie solowe, np. wersety w psalmach; w Kościele protestanckim – dyrygent chóru i zarazem organista.

Monofonia
Monofonia

jednogłosowość, zwana też monodią; muzyka bez elementu harmonii.

Oratorium
Oratorium

gatunek muzyki dramatycznej, niesceniczny, z tekstem najczęściej o tematyce religijnej, wykonywany w kościele (poza liturgią) lub w sali koncertowej; także utwór tego gatunku.

Orkiestra
Orkiestra

typ muzycznego zespołu instrumentalnego.

Polifonia
Polifonia

rodzaj faktury wynikający z występowania w utworze kilku niezależnych, lecz skoordynowanych ze sobą linii melodycznych, w przeciwieństwie do homofonii; także technika kompozytorska polegająca na prowadzeniu, zgodnie z regułami kontrapunktu, jednocześnie 2 lub więcej linii melodycznych.

Recytatyw
Recytatyw

śpiew o charakterze deklamacyjnym, służący do prezentacji akcji scenicznej w operze; stosowany też w oratorium, kantacie; rozdziela arie, ansamble; odznacza się sylabicznym traktowaniem tekstu, czyli brakiem melizmatów, nieregularną strukturą rytmiczną, krótkimi formułami melodycznymi.

Tenor
Tenor

najwyższy głos męski (także śpiewak dysponujący takim głosem).

Źródło pojęć:

https://encyklopedia.pwn.pl/

Galeria dzieł sztuki

Biblioteka muzyczna

RsAc3eieU7aP1
RPrM0zGQIaHQ7
RPPAHGf5Pin6B
Przewiń
Głośność

    Bibliografia

    M. Bukofzer, Muzyka w epoce baroku, Warszawa 1970.

    Encyklopedia muzyki PWN, red. A. Chodkowski, Warszawa 1995.

    M. Kowalska, ABC historii muzyki, Kraków 2005.

    A. Schweitzer, Johann Sebastian Bach, Kraków 1972.

    Aplikacje dostępne w
    Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida