Gdzie w przyrodzie występuje mangan?
Mangan
![Na ilustracji jest prostokąt. W jego środku jest symbol Mn. Pod nim jest litera S, która oznacza ciało stałe - stan skupienia w warunkach normalnych. Na górze po lewej stronie jest liczba 25 - to liczba atomowa. U góry po prawej stronie jest liczba 54,938045 - to średnia liczba masowa. Poniżej ca rzymskie cyfry: II, III, IV, VI, VII - to najczęściej spotykane stopnie utlenienia. Poniżej tych cyfr są następujące liczby: 1517,15, co oznacza temperaturę topnienia [K], 2333,15 - to temperatura wrzenia [K], 7,47 - co oznacza gęstość w gramach na centymetr sześcienny w temperaturze 25 stopni Celsjusza (298,15 K). Zapis [Ar] 3 d 5 4 s 2 oznacza konfigurację elektronową podpowłokową skróconą, zawierająca rdzeń gazu szlachetnego, w stanie podstawowym. Na dole prostokąta jest napis: Mangan.](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R1asD1PjBQSJ6/1645100801/2YGAQaCBujUiruTPETt5L5DHZUDxXQVO.png)
Mangan jest przedstawicielem pierwiastków bloku d układu okresowego. To metal o srebrzystoszarej barwie. Charakteryzuje się dużą twardością i kruchością. Jest dość reaktywny chemicznie. Posiada 15 izotopów, których liczby masowe przyjmują wartości od 49 do 62. W przyrodzie występuje w postaci tylko jednego izotopu - izotopu .
Występowanie manganu
Naturalnie mangan nie występuje w stanie wolnym, ale w postaci różnych związków. Jego zawartość w skorupie ziemskiej wynosi 0,095 %, przez co zajmuje dwunaste miejsce wśród pierwiastków, a drugie (po żelazie) wśród metali ciężkichmetali ciężkich pod względem rozpowszechnienia.
Rudy manganu są wykorzystywane głównie to otrzymywania stopustopu z żelazem (tzw. żelazomangan).
Mangan - składnik skał i minerałów
W przyrodzie mangan nie występuje w stanie metalicznym, ale jest składnikiem skał i minerałów. Głównymi minerałami manganu są:
piroluzyt (braunsztyn);
hausmanit;
manganit;
braunit;
szpat manganowy (rodochrozyt);
rodonit.
Umbra to pigment zawierający tlenek żelaza(III) i manganu(IV). Jego nazwa pochodzi o regionu we Włoszech - Umbri.
Piroluzyt
Piroluzyt to minerał, składający się z tlenku manganu(IV) - . Zawiera około 60‑63 % manganu. Jest głównym składnikiem braunsztynu - rudy manganu.

Występowanie złóż: Rosja (Ural), Indie, Południowa Afryka, Ukraina, Brazylia. W Polsce występuje na Dolnym i Górnym Śląsku.
Hausmanit
Minerał, który składa się z dwóch tlenków manganu na II i III stopniu utlenienia ( oraz ), posiada następujący wzór: lub w sposób uproszczony: .

Występowanie złóż: Rosja, RPA, Szwecja, Bułgaria, Niemcy, Brazylia. Z kolei w Polsce występuje na Dolnym Śląsku.
Manganit
Manganit to tlenowodorotlenek manganu , czasami przedstawiany również w formie wzoru ·.

Występowanie złóż: Niemcy, Ukraina, Wielka Brytania, Szwecja, Włochy, Kanada, Chiny, Indie. W Polsce: Tarnowskie Góry i Dolny Śląsk oraz Tatry.
Braunit
Minerał jest złożonym krzemianem tlenku manganu(III), a jego wzór chemiczny jest dość skomplikowany i przedstawia się. następująco: 3 lub lub . Składa się głównie z tlenku manganu(III) oraz w mniejszych ilościach z tlenku krzemu(IV) i tlenku manganu(II).

Występowanie złóż: Kazachstan, Rosja (Ural), Indie, Brazylia, RPA, USA (Teksas), Szwecja, Niemcy. W Polsce w okolicach Wałbrzycha.
Szpat manganowy (rodochrozyt)
Minerał składający się z węglanu manganu(II) - .

Występowanie złóż: USA (Kolorado), Argentyna, Niemcy, Austria, Peru, Meksyk, Rumunia. W Polsce w okolicach Wałbrzycha i Tarnowskich Gór.
Rodonit
Minerał jest krzemianem manganu i wapnia. Jego wzór chemiczny przedstawia się następująco: . Może zawierać domieszki żelaza, potasu oraz magnezu. Posiada do 42% manganu.

Występowanie złóż: Rosja, Ukraina, Australia, Japonia, Meksyk, Szwecja, Tanzania, USA, Włochy.
Mangan w organizmach żywych
Mangan występuje również w minimalnych ilościach w organizmach żywych, gdyż bierze udział w procesach biochemicznych.
Mangan jest wszechobecny w środowisku. Stanowi około 0,1% skorupy ziemskiej. Pierwiastek ten nie występuje naturalnie jako metal w skali makroskopowej, ale jest składnikiem ponad 100 minerałów, w tym różnych siarczków, tlenków, węglanów, krzemianów, fosforanów i boranów. Zapoznaj się z mapą myśli dotyczącą najważniejszych źródeł manganu obecnych w przyrodzie i produktach, a następnie wykonaj ćwiczenia.
- Nazwa kategorii: Mangan
- Nazwa kategorii: Źródła naturalne
- Nazwa kategorii: Piroluzyt - dwutlenek manganu, MnO[subscript]2[/]
- Nazwa kategorii: Rodochrozyt - węglan manganu, MnCO[subscript]3[/]
- Nazwa kategorii: Rodonit - krzemian manganu, CaMn[subscript]4[/][[Si[subscript]5[/]O[subscript]15[/]]]
- Nazwa kategorii: Hausmannit - czterotlenek manganu, Mn[subscript]3[/]O[subscript]4[/]
- Nazwa kategorii: Psylomen - Ba(Mn[superscript]2+[/])(Mn[superscript]4+[/])[subscript]8[/]O[subscript]16[/](OH)[subscript]4[/]
- Nazwa kategorii: Manganit - tlenowodorotlenek manganu, γ‑MnO(OH)
- Nazwa kategorii: Braunit - tlenokrzemian manganu, (Mn[superscript]2+[/])(Mn[superscript]3+[/])[subscript]6[/](SiO[subscript]4[/])O[subscript]8[/]
- Nazwa kategorii: Bementyt - wodny krzemian manganu o składzie MnSiO[subscript]3[/]∙ H[subscript]2[/]O Koniec elementów należących do kategorii Źródła naturalne
- Nazwa kategorii: Źródła antropogeniczne
- Nazwa kategorii: Zrzuty ścieków komunalnych
- Nazwa kategorii: Osady ściekowe
- Nazwa kategorii: Wydobycie i przeróbka minerałów (w szczególności niklu)
- Nazwa kategorii: Emisje z produkcji stopów, stali i żelaza
- Nazwa kategorii: Spalanie paliw kopalnych
- Nazwa kategorii: Emisje ze spalania dodatków do paliw Koniec elementów należących do kategorii Źródła antropogeniczne
- Nazwa kategorii: Występowanie w organizmach żywych
- Nazwa kategorii: Mitochondria
- Nazwa kategorii: Komórki nerek i wątroby
- Nazwa kategorii: Chloroplasty
- Nazwa kategorii: Skóra
- Nazwa kategorii: Komórki mózgu
- Nazwa kategorii: Mikroelementy organizmów żywych Koniec elementów należących do kategorii Występowanie w organizmach żywych
- Nazwa kategorii: Występowanie w produktach
- Nazwa kategorii: Kawa
- Nazwa kategorii: Herbata zielona i czarna
- Nazwa kategorii: Zboża
- Nazwa kategorii: Ciemna czekolada
- Nazwa kategorii: Kakao
- Nazwa kategorii: Kasze jaglana, gryczana, jęczmienna
- Nazwa kategorii: Ryż brązowy
- Nazwa kategorii: Owoce
- Nazwa kategorii: Suszone
- Nazwa kategorii: Awokado Koniec elementów należących do kategorii Owoce
- Nazwa kategorii: Orzechy
- Nazwa kategorii: Laskowe
- Nazwa kategorii: Nerkowce
- Nazwa kategorii: Włoskie Koniec elementów należących do kategorii Orzechy
- Nazwa kategorii: Warzywa
- Nazwa kategorii: Buraki
- Nazwa kategorii: Jarmuż
- Nazwa kategorii: Groszek
- Nazwa kategorii: Szpinak Koniec elementów należących do kategorii Warzywa
- Elementy należące do kategorii Mangan
- Elementy należące do kategorii Źródła naturalne
- Elementy należące do kategorii Źródła antropogeniczne
- Elementy należące do kategorii Występowanie w organizmach żywych
- Elementy należące do kategorii Występowanie w produktach
- Elementy należące do kategorii Owoce
- Elementy należące do kategorii Orzechy
- Elementy należące do kategorii Warzywa
Funkcje manganu w organizmach żywych
Mangan w organizmach żywych występuje w formie .
Substancja niebiałkowa, która współdziała z enzymem.
Wymień 5 funkcji manganu jako mikroelementu?