• Omówisz powstanie Związku Sowieckiego.

• Wyjaśnisz, czym był i jakim celom służył komunizm wojenny.

• Przeanalizujesz, dlaczego bolszewicy zdecydowali się złagodzić nieco swoją politykę gospodarczą i wprowadzić Nową Politykę Ekonomiczną.

Policja polityczna

W 1922 r. zmieniono nazwę Czeka na GPU (ros. Gosudarstvennoye Politicheskoye Upravlenie– Państwowy Zarząd Polityczny), a po utworzeniu Związku Sowieckiego − na OGPU, czyli Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny (ros. Objedinionnoje Gosudarstvennoye Politicheskoye Upravlenie). W 1934 r. OGPU włączono w skład Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (ros. Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł), czyli NKWD.

R1523T9HSQ7A9

Czarno‑białe zdjęcei przedstawia Gienricha Jagodę. Siedzi on w przy biurku w ciemnym pomieszczeniu. Jest on łysy i ma krótkiego ciemnego wąsa. Na biurku leżą dokumenty.

Sowiecki czy radziecki?
Określenie „sowiecki” pochodzi od rosyjskiego słowa sowiet, czyli rada (ros. Sowietskij Sojuz – Związek Radziecki). Obecnie używa się tłumaczenia dosłownego, czyli określenia „sowiecki”. Stosowano je przed i w czasie II wojny światowej, m.in. w pismach rządu na emigracji. W historiografii PRL, ze względów politycznych stosowano zapis „radziecki”, ponieważ wg władz określenie „sowiecki” kojarzyło się pejoratywnie. W języku rosyjskim istnieje także zwyczaj tworzenia akronimów, które wraz z komunistyczną nowomową przeniknęły do języka polskiego, np. Biuro Polityczne – politbiuro, generalny sekretarz – gensek, specjalna komisja – speckomisja itp.

Sowiecki Polak

Celem bolszewików była także sowietyzacja ludności polskiej, którą mieli realizować komuniści posługujący się językiem polskim. Zgodnie z założeniami Kominternu, stanowiliby oni kadrę przyszłej Polskiej Republiki Rad. Powołano polskie biura, nadzorujące „budowę nowego sowieckiego Polaka”, którego ojczyzną miała stać się ZSRS. W polskich rejonach autonomicznych tworzono instytucje zajmujące się polską kulturą proletariacką, powstawały polskie wydawnictwa i szkoły. Próby te jednak zakończyły się tragicznie. W 1936 r. część ludności polskiej w ZSRS deportowano w głąb Rosji bądź do Kazachstanu, a w latach 1937‑1938, w okresie Wielkiego Terroru, doszło do fizycznej likwidacji Polaków w ramach operacji NKWD.

(z niem. Agentur, od łac. agens – działający, prowadzący) grupa agentów zorganizowana przez obcy wywiad i działająca na jego zlecenie

(ros. większość) do 1903 r. frakcja Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, domagali się radykalnej zmiany, obalenia dotychczasowego systemu na drodze rewolucji, przywódcą był Włodzimierz Lenin, przejęli władzę w Rosji w październiku 1917 r.

(ros. Красный террор od łac. terror - strach, groza), okres wzmożonych represji w czasie wojny domowej i w początkowym okresie budowania nowego ustroju w Rosji bolszewickiej

gospodarka zarządzana przez administrację państwa, regulowana odgórnymi nakazami, także w kwestii przydziału środków, wyboru produkowanych towarów i usług, a nie mechanizmami rynkowymi (jak podaż, popyt, strata, zysk itd.); przeciwieństwo gospodarki wolnorynkowej

(z łac. inter – między + natio – naród) ideologia zakładająca dążenie do równouprawnienia, współpracy oraz przyjaźni narodów; internacjonalizm proletariacki, sformułowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa w Manifeście komunistycznym, zakładał istnienie międzynarodowej solidarności klasy robotniczej (czego przejawem było hasło „proletariusze wszystkich krajów łączcie się”)

(skrót od ros. Kommunisticzeskij Internacionał – Międzynarodówka Komunistyczna) działająca w latach 1919–1943 międzynarodowa organizacja partii komunistycznych; stanowiła centrum działania światowego ruchu komunistycznego, a jej celem było wprowadzenie tzw. dyktatury proletariatu

(z łac. collectivus – zbiorowy) nadanie formy kolektywnej, przekształcenie drobnych indywidualnych gospodarstw rolnych w wielkie spółdzielcze przedsiębiorstwa rolne

(skrót od ros. kollektywnoje choziajstwo – gospodarstwo kolektywne; kollektywnyj – zespołowy, od kollektiw – zespół, z łac. collectivus – zbiorowy) rodzaj przedsiębiorstwa rolniczego powstałego w wyniku połączenia ziemi chłopów, oznaczające wspólną pracę i podział uzyskanych w ten sposób zysków; charakterystyczny dla ZSRS

zamożny chłop, jako warstwa kułacy ukształtowali się w wyniku wprowadzenia elementów kapitalistycznych w ramach Nowej Polityki Ekonomicznej; poddani ostrym represjom podczas kolektywizacji

(z łac. natio – naród) likwidacja prywatnej własności środków produkcji i przejęcie ich przez państwo, upaństwowienie; nacjonalizowano zwłaszcza ważne gałęzie produkcji i usług, jak przemysł czy transport

(z jęz. ros. Nowaja ekonomiczeskaja politika, w skrócie NEP) – radziecka doktryna ekonomiczna wprowadzona w 1921 r. i funkcjonująca do 1929 r., polegająca na stworzeniu gospodarki tzw. mieszanej, z elementami kapitalistycznymi

(skrót od ros. sowietskoje choziajstwo – sowieckie gospodarstwo) państwowe gospodarstwo rolne w Związku Sowieckim