1. przygotowanie rodzin;

2. wywiad z rodziną – zawierający wprowadzenie, pytania dotyczące obaw, przyczyn, dlaczego dziecko jest objęte wczesnym wspomaganiem rozwoju, ekomapa oraz opis funkcjonowania dziecka i rodziny w codziennych aktywnościach;

3. ustalenia celów i priorytetów rodziny.

Przygotowanie rodzin

Przygotowanie rodzin do wywiadu RBI to kluczowy etap, który polega na umówieniu się na wizytę w domu rodzinnym lub, jeśli to niemożliwe, na terenie instytucji, takiej jak przedszkole czy żłobek. W dobie pandemii możliwe było także przeprowadzenie spotkania online. Najlepsze rezultaty zostają osiągnięte, podczas odwiedzin w miejscu zamieszkania dziecka objętego wczesnym wspomaganiem rozwoju. Taka wizyta umożliwia zaplanowanie działań w naturalnych warunkach oraz poznanie warunków socjalno‑bytowych, w jakich dziecko mieszka.

Umówienie wizyty obejmuje zaproponowanie rodzinie dogodnego terminu oraz ustalenie liczby uczestników spotkania. Rodzice decydują, czy w spotkaniu wezmą udział dodatkowe osoby, takie jak dziadkowie czy opiekunki, pod warunkiem, że mają one istotne informacje na temat codziennego funkcjonowania dziecka.

Podczas ustalania terminu należy poinformować rodziców o celu spotkania i tematach, które będą poruszane. Ważne jest również zadbanie o spokojną atmosferę. Jeśli w domu są inne dzieci, warto upewnić się czy nie będą przeszkadzały w rozmowie. Można to osiągnąć na kilka sposobów:

• gdy dziecko jest pod opieką instytucji (żłobek, przedszkole): najlepszym momentem na spotkanie jest czas, gdy dziecko przebywa w placówce. Jeśli w domu są młodsze dzieci, warto zapytać rodziców, czy mogą zapewnić im opiekę. Jeśli nie jest to możliwe, można skorzystać z pomocy osoby towarzyszącej podczas spotkania (dwóch specjalistów z zakresu wczesnego wspomagania rozwoju) lub wybrać dogodną porę dnia, np. czas drzemki młodszego rodzeństwa;

• gdy dziecko jest za małe na opiekę instytucjonalną: należy zadbać o komfort spotkania, zapewniając opiekę nad dzieckiem, aby rodzice mogli skupić się na rozmowie. Można zastosować rozwiązania zaproponowane w pierwszej sytuacji (wizyta dwóch specjalistów).

Jak wspomniano wcześniej, na wywiad może umówić się dwóch specjalistów. Takie rozwiązanie jest rekomendowane (szczególnie kiedy dopiero rozpoczynamy pracę z wywiadami opartymi o rutynowe czynności dnia codziennego – zapewnia to lepsze wsparcie i efektywność wywiadu). Doświadczeni specjaliści, którzy dobrze znają strukturę wywiadu, mogą pracować samodzielnie. Każdy ze specjalistów ma oddzielne zadania. Jeden z nich jest odpowiedzialny za prowadzenie rozmowy, drugi za notowanie oraz ustalanie celów i priorytetów rodziny.

Wywiad z rodziną

Wywiad zawsze rozpoczynamy od przedstawienia celu spotkania.

Przykład:

Specjalista: „Dzisiejsze spotkanie ma na celu omówienie Waszych codziennych aktywności rodzinnych, aby zrozumieć, co jest dla Was ważne oraz jakie macie potrzeby i oczekiwania dotyczące wczesnego wspomagania rozwoju Waszego dziecka. Nasza rozmowa pomoże nam uporządkować Wasze myśli i cele.

Pamiętajcie, że jeśli nie chcecie o czymś mówić, macie prawo to pominąć. Możecie też zakończyć spotkanie w dowolnym momencie.

Pod koniec spotkania sporządzimy listę punktów, nad którymi chcielibyście, aby nasz zespół pracował. Jeśli nie zdążymy omówić wszystkiego dzisiaj, ustalimy inny dogodny termin”.

Jednym z pierwszych pytań podczas wywiadu RBI jest pytanie o przyczyny objęcia dziecka wczesnym wspomaganiem rozwoju. Jest ono niezwykle istotne, ponieważ pomaga zrozumieć, jak rodzice interpretują diagnozę zaburzeń swojego dziecka. Opiekunowie mogą różnie ją postrzegać i rozumieć jej konsekwencje, dlatego ważne jest, aby specjaliści poświęcili czas na wysłuchanie ich perspektywy. Możemy również zapytać o ich obawy i najważniejsze cele, związane oczywiście z rozwojem dziecka.

Przykładowe pytanie i odpowiedzi rodziców:

Specjalista: „Czy moglibyście opowiedzieć, jakie były okoliczności i przyczyny, które doprowadziły do tego, że Wasze dziecko zostało objęte wczesnym wspomaganiem rozwoju?”.

Rodzice 1: „Niedawno otrzymaliśmy informację, że nasze dziecko może mieć autyzm, ale my absolutnie się z tym nie zgadzamy. Ma opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju. Zdecydowaliśmy się skorzystać z zajęć, choć w naszej opinii nasze dziecko nie ma żadnych problemów, które wskazywałyby na autyzm. Jest po prostu trochę bardziej wycofane niż inne dzieci. A dodatkowe zajęcia zawsze się przydadzą” – przykład odpowiedzi rodziców zaprzeczających postawionej diagnozie.

Rodzice 2: „Nasze dziecko miało problemy z mówieniem i zachowaniem w grupie rówieśników. Po konsultacjach w przedszkolu i wizycie w poradni psychologiczno‑pedagogicznej postawiono diagnozę opóźnienia w rozwoju mowy. Byliśmy zaniepokojeni, ponieważ to nasze pierwsze dziecko i nie wiedzieliśmy, czy to coś poważnego. Chcemy wiedzieć, jak możemy pomóc swojemu dziecku” – przykład odpowiedzi rodziców poszukujących rozwiązania i pomocy, mających niewielką wiedzę na temat prawidłowego rozwoju dziecka.

Rodzice 3: „Nasze dziecko ma złożone problemy zdrowotne. Zdiagnozowano u niego niepełnosprawność ruchową, trudności z funkcjonowaniem wzrokowym oraz przewlekłą chorobę układu oddechowego. Jesteśmy świadomi wszystkich tych zaburzeń i wiemy, że potrzebuje wsparcia w różnych obszarach swojego życia. Diagnozy były dla nas trudne do przyjęcia, ale staramy się robić wszystko, co w naszej mocy, aby zapewnić mu jak najlepszą opiekę” – przykład odpowiedzi rodziców świadomych trudności wynikających ze zdiagnozowania trudności u swojego dziecka.