Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Udostępnij materiał Dodaj całą stronę do teczki
RBgE7Zd3D9gmW1
Król Dawid grający na harfie w otoczeniu aniołów
Źródło: Hendrick Jansz ter Brugghen, 1628, Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna.

Religijni Żydzi oddawali i nadal oddają cześć swemu Bogu Jahwe. Kiedyś przede wszystkim składali w darze zwierzęta oraz płody rolne. Z czasem jednak (ok. 2000 lat temu) ważniejszą niż ofiara formą kultu stała się modlitwa. O tym, że Żydzi kierowali też słowa do Boga, zaświadcza Biblia. Jeden z najważniejszych fragmentów Nowego Testamentu przedstawia Chrystusa, który uczy modlitwy Ojcze nasz. Jezus z pewnością wielokrotnie zwracał się do Boga, również recytując lub śpiewając psalmy. To właśnie one staną się teraz przedmiotem naszej refleksji.

Już wiesz

Modlitwa to czynność, którą niejako automatycznie kojarzymy z wiarą. Można ją określić jako formę rozmowy z Bogiem, bogami, istotami nadprzyrodzonymi lub ludźmi uznanymi za świętych. Jak myślisz, jakie odmiany tematyczne można wyróżnić wśród modlitw?

j0000000BRB1v38_0000000G
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Czym jest psalm?

Rilmb0M0qaDaJ1
Papirus Oxyrhynchus 5101 – fragmenty greckiego rękopisu Septuaginty spisanego na papirusie w formie zwoju. Zawiera fragmenty Księgi Psalmów (26:9-14; 44:4-8; 47:13-15; 48:6-21; 49:2-16; 63:6-64:5)
Źródło: a. nn., domena publiczna.
Trzy przestrzenie Psalmów DawidowychAnna Kamieńska
Anna Kamieńska Trzy przestrzenie Psalmów Dawidowych

Psalmy to pieśni śpiewane przez starożytnych Hebrajczyków na chwałę Boga, modlitwy – thilim – ułożone w różnych wiekach i przez wielu autorów. Psalm – po hebrajsku mizmor – to pieśń do wtóru instrumentu strunowego. Najstarsze pochodzą z XI, ostatnie – z V wieku przed Chrystusem. Najczęściej powstawały jako pieśni okolicznościowe i przygodne, wiązały się z określonymi wydarzeniami z życia twórcy lub z sytuacją historyczną. Autorstwo króla Dawida przyjmuje się w stosunku do 73 psalmów, 12 psalmów ułożył i skomponował muzyk Asaf, pozostałe są dziełami potomków Koracha. Jednak twórcza indywidualność Dawida tak zaciążyła nad charakterem całości, że mówimy zwykle ogólnie o Psałterzu Dawidowym. Psałterz Dawidów – tak też nazwał swoją księgę genialnych przekładów - parafrazj0000000BRB1v38_000tp001parafraz Jan Kochanowski.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_001 Źródło: Anna Kamieńska, Trzy przestrzenie Psalmów Dawidowych, [w:] tejże, Twarze księgi, Warszawa 1990, s. 23–24.
Ćwiczenie 1

Na podstawie fragmentu Trzech przestrzeni Psalmów Dawidowych Anny Kamieńskiej napisz definicję psalmu.

RJmLAnlYPv5xH
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 2

Przedstaw efekt swoich przygotowań do lekcji i podaj (wstępną) klasyfikację modlitw ze względu na ich temat.

R1ALW7PoBAjkf
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 3

Przeczytaj uważnie kolejny fragment tekstu autorstwa Anny Kamieńskiej.

Anna Kamieńska Na progu słowa: siedem wykładów o poezji i Biblii

Czym są psalmy w istocie? Psallein znaczy po grecku „opiewać”. Są modlitwami i pieśniami modlitewnymi. „Modlitwy” – Tehilim, tak po hebrajsku nazywa się Księga Psalmów. Psalm – to pieśń śpiewana do wtóru instrumentu strunowego.
Są to modlitwy błagalne, dziękczynne, chwalebne, towarzyszące wstępowaniu po stopniach świątyni (pieśń stopni – szir ha maalot), towarzyszące obrzędowi koronacji czy zaślubin. Nie wszystkie ułożył król Dawid. Jego autorstwo przyjmuje się tylko w stosunku do 73 psalmów (wszystkich jest, jak wiadomo, 150). Inne przypisuje się muzykowi Asafowi i potomkom Koracha. Ale nie wolno nam zapomnieć, że powstawały one w ciągu siedmiu wieków.

Na progu_słowa Źródło: Anna Kamieńska, Na progu słowa: siedem wykładów o poezji i Biblii, Poznań 2004, s. 64.
Ćwiczenie 4

Uzupełnij napisaną wcześniej przez ciebie definicję psalmu o te ważne elementy, o których jest mowa w drugim fragmencie tekstu autorstwa Anny Kamieńskiej.

R1b3y9eGOXmUt
(Uzupełnij).
R1TswhoILP0UW
Król Dawid gra na harfie, ok. 1200. Czy ta ilustracja pozwala ci rozbudować definicję psalmu o kolejną informację?
Źródło: a. nn., Biblioteka Brytyjska, domena publiczna.
Ćwiczenie 5

Sprawdź, czy słownikowa definicja psalmu przedstawiona poniżej różni się od tej zaproponowanej przez ciebie.

psalm
Definicja: psalm

(gr. psalmos – dosł. „dźwięk instrumentu strunowego” […]) – hebrajska pieśń religijna o charakterze modlitewno‑hymnicznym. Zbiór psalmów w liczbie 150 wchodzi w skład pism Starego Testamentu. Rozróżnia się wśród nich rozmaite grupy utworów, m.in.: hymny pochwalne sławiące potęgę i dobroć Jahwe, pieśni dziękczynne, patriotyczne, królewskie, żałobne, pokutne, profetycznej0000000BRB1v38_000tp002profetyczne, suplikacjej0000000BRB1v38_000tp003suplikacje.

Ciekawostka

W sztuce często prezentowano Dawida jako siedzącego na tronie króla grającego na instrumencie, zazwyczaj na flecie, cytrze lub harfie. Bibliści uważają natomiast, że Dawid nie grał na harfie, lecz na podobnej do niej lirze, zwanej kinnor.

Psalmy były wykonywane przy akompaniamencie instrumentu. Bardzo ważną ich cechą  jest więc meliczność, czyli śpiewność, rytmiczność, liryczność. To także wskazówka, do którego rodzaju literackiego należy zaliczać dzieła należące do tego gatunku. Trzeba jednak pamiętać, że:

– podział na rodzaje literackie ma grecki rodowód,

– psalmy powstawały długo przed tym, zanim ustalenia na temat tego podziału pojawiły się w dziełach o charakterze teoretycznoliterackim.

Mimo wszystko nie popełnia się błędu, nazywając starotestamentowe psalmy (oraz pisane także dziś utwory o tym charakterze) poezją. Dawida uznano przecież za najwybitniejszego żydowskiego poetę i porównywano go np. z Rzymianinem Horacym.

Bóg Starego Testamentu i człowiek w PsalmachAnna Kamieńska
Anna Kamieńska Bóg Starego Testamentu i człowiek w Psalmach

Cała Biblia owiana jest duchem wielkiej poezji. Ale Psalmy to sama poezja, po prostu poezja. Najwspanialsza poezja starożytności, jaka do nas dotarła. A przy tym nie żaden relikt czy pomnik dawnej kultury, nie zabytek archeologii literackiej, lecz żywa i po dziś dzień funkcjonująca poezja. Oparta jest na niej, oczywiście, cała liturgia mozaizmuj0000000BRB1v38_000tp004mozaizmu. Ale także chrześcijaństwa. […] Próbą żywotności jest też wielka liczba współczesnych nowych przekładów […]. Dziś mamy nowych przekładów kilkanaście. Najbardziej znaną ostatnią próbą jest przekład Czesława Miłosza dokonany z języka hebrajskiego, którego poeta uczył się specjalnie dla tej pracy. Ale czy można zapomnieć o przekładach Leopolda Staffa, Wojciecha Bąka, Romana Brandstaettera, Marka Skwarnickiego?

j0000000BRB1v38_00000_BIB_002 Źródło: Anna Kamieńska, Bóg Starego Testamentu i człowiek w Psalmach, [w:] Anna Kamieńska, Twarze księgi, Warszawa 1990, s. 46.
Ćwiczenie 6

Wyjaśnij sens nazywania Pieśni nad Pieśniami reliktem dawnej kultury.

R21Fjmq4zKo6T
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 7

Wyjaśnij, czemu służy wyliczenie imion i nazwisk w ostatnim zdaniu powyższego fragmentu.

RiK0wbMfqG1Hf
(Uzupełnij).
j0000000BRB1v38_000tp001
j0000000BRB1v38_000tp002
j0000000BRB1v38_000tp003
j0000000BRB1v38_000tp004
j0000000BRB1v38_0000002N
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Psalmy w przekładach I

R1N76Y41zeEP31
Psałterz floriański
Źródło: a. nn., Biblioteka Narodowa w Warszawie, domena publiczna.
Psalm 1,1‑6
Psalm 1,1‑6
  1. Szczęśliwy, kto nie chodził za radą bezbożnych,
    na drodze grzeszników nie postał,
    w gromadzie naśmiewców nie siedział.

  2. Ale w prawie Pańskim ma upodobanie
    i naukę Pańską bada w dzień i w nocy.

  3. I będzie jak drzewo zasadzone u strumieni wód,
    które wydaje owoc, kiedy jest jego czas,
    i którego liść nie usycha.
    A cokolwiek zacznie, powiedzie się.

  4. Nie tak bezbożni, nie tak.
    Ale są jak plewy, które wiatr wymiata.

  5. Przeto nie ostoją się bezbożni na sądzie
    ani grzesznicy w zgromadzeniu sprawiedliwych.

  6. Albowiem poznaje Pan drogę sprawiedliwych,
    a droga bezbożnych zaginie.

Psalm1_6 Źródło: Psalm 1,1-6, [w:] Księga Psalmów, tłum. Czesław Miłosz, Paryż 1982, s. 55.
Ćwiczenie 8
R6sO3AADDBe731
Tekst powyższego psalmu podzielono na sześć odcinków. Jak nazywa się pojedynczy odcinek tekstu? Tu uzupełnij.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
werset
Definicja: werset

Wyodrębniony graficznie odcinek tekstu, obejmujący zazwyczaj kilka zestawionych podrzędnie lub współrzędnie zdań, składających się z reguły na dwudzielną (rzadziej trójdzielną lub inną) całość znaczeniową i rytmiczno‑intonacyjną. Podział na wersety występuje w prozie biblijnej, w utworach na nią stylizowanych, a także w Koraniej0000000BRB1v38_000tp005Koranie. Budowa wersetów biblijnych jest zróżnicowana i odbija gatunkową oraz stylową wielorakość tekstów wchodzących w skład Pisma Świętego.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_004 Źródło: Teresa Kostkiewiczowa, Michał Głowiński, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 1988, s. 561: werset.
Ćwiczenie 9
RjaQMS4Zrm1sk1
Werset może składać się z... Wybierz prawidłowe odpowiedzi: 1. jednej linijki., 2. dwóch linijek., 3. trzech linijek., 4. więcej niż trzech linijek.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10
R1AuWhNV6aDaA1
Werset pod względem treściowym... Wybierz prawidłową odpowiedź: 1. jest niepodzielny., 2. można podzielić na dwie części., 3. można podzielić na cztery części.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ważne!

Starotestamentowa księga zawierająca psalmy nazywana jest po prostu Księgą Psalmów albo Psałterzem. W okresie staropolskim, tzn. do XVII wieku, pojawiał się również tytuł Żołtarz.

Oto trzy przekłady Psalmu 8:

RvoBLPHrj5wdm
Roman Brandstaetter, Przekłady biblijne z języka hebrajskiego. Psałterz 1. Przodownikowi chóru, na nutę pieśni „Tłocznia wina”. Psalm Dawida. 2. O Panie, Panie nasz, jak niepojęte jest imię Twoje po wszystkiej ziemi! wspaniałość swoją wyniosłeś nad niebiosa, 3. a przez usta dzieci i niemowląt utwierdziłeś swoją chwałę przed Twoimi wrogami, aby uśmierzyć ludzi przeciwnych i mściwych. 4. W obliczu Twoich niebiosów, które oglądam, dzieła Twoich palców, w obliczu księżyca i gwiazd, które stworzyłeś, 5. czym jest śmiertelnik, że o nim pamiętasz, a syn człowieczy, że go masz w opiece? 6. Uczyniłeś go mało co mniejszym od Boga, i uwieńczyłeś go blaskiem i dostojeństwem, 7. i postawiłeś go nad dziełami Twoich rąk, i wszystko poddałeś pod jego nogi: 8. owce i wszelakie bydło, i dzikie zwierzęta, 9. ptactwo niebieskie i ryby morskie, i wszystkie, co wędruje ścieżkami morskimi. 10. O Panie, Panie nasz, jak niepojęte jest imię Twoje po wszystkiej ziemi. Źródło: Psalm 8, [w:] Roman Brandstaetter, Przekłady biblijne z języka hebrajskiego. Psałterz, Warszawa 1983, s. 30., Biblia Tysiąclecia (przekład współczesny) (1) Kierownikowi chóru. Na wzór z Gat. Dawidowy. (2) O Panie, nasz Boże, jak przedziwne Twe imię po wszystkiej ziemi! Tyś swój majestat wyniósł nad niebiosa. (3) Sprawiłeś, że [nawet] usta dzieci i niemowląt oddają Ci chwałę na przekór Twym przeciwnikom, aby poskromić nieprzyjaciela i wroga. (4) Gdy patrzę na Twe niebo, dzieło Twych palców, księżyc i gwiazdy, któreś Ty utwierdził: (5) czym jest człowiek, że o nim pamiętasz, i czym - syn człowieczy, że się nim zajmujesz? (6) Uczyniłeś go niewiele mniejszym od istot niebieskich, chwałą i czcią go uwieńczyłeś. (7) Obdarzyłeś go władzą nad dziełami rąk Twoich; złożyłeś wszystko pod jego stopy: (8) owce i bydło wszelakie, a nadto i polne stada, (9) ptactwo powietrzne oraz ryby morskie, wszystko, co szlaki mórz przemierza. (10) O Panie, nasz Panie, jak przedziwne Twe imię po wszystkiej ziemi!
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RKcA0iNUVcHlZ
Biblia warszawska (współczesny przekład protestancki) (1) Przewodnikowi chóru. Na nutę: „Tłoczący wino”. Psalm Dawidowy. (2) Panie, władco nasz, jak wspaniałe jest imię twoje na całej ziemi! Ty, któryś wyniósł majestat swój na niebiosa. (3) Z ust dzieci i niemowląt ugruntowałeś moc na przekór nieprzyjaciołom swoim, Aby poskromić wroga i mściciela. (4) Gdy oglądam niebo twoje, dzieło palców twoich, Księżyc i gwiazdy, które Ty ustanowiłeś: (5) Czymże jest człowiek, że o nim pamiętasz, Lub syn człowieczy, że go nawiedzasz? (6) Uczyniłeś go niewiele mniejszym od Boga, Chwałą i dostojeństwem uwieńczyłeś go. (7) Dałeś mu panowanie nad dziełami rąk swoich, Wszystko złożyłeś pod stopy jego: (8) Owce i wszelkie bydło, Nadto zwierzęta polne, (9) Ptactwo niebieskie i ryby morskie, Cokolwiek ciągnie szlakami mórz. (10) Panie, Władco nasz, jak wspaniałe jest imię twoje na całej ziemi!
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Po przeczytaniu trzech przekładów Psalmu 8 (Romana Brandstaettera, współczesnego przekładu katolickiego z Biblii Tysiąclecia i współczesnego przekładu protestanckiego z Biblii Warszawskiej) wykonaj następujące ćwiczenia:

Ćwiczenie 11

Określ, czy budowa wersetów w Psalmie 8 potwierdza twoje wcześniejsze ustalenia na temat właściwości wersetu?

RaylHHBywqDzT
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 12

Wybierz dwa dowolne wersety i sprawdź, na czym polegają różnice między nimi w poszczególnych przekładach.

R1C7YTOMkwAx1
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 13

Oceń, czy różnice dostrzeżone i wynotowane w ćwiczeniu 12 zmieniają sens wypowiedzi.

RqeHy1JVfzl7F
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 14

Zapisz wnioski z ustaleń dotyczących dwóch poprzednich poleceń.

Rjmd0EuXjVLh5
(Uzupełnij).
j0000000BRB1v38_000tp005
j0000000BRB1v38_0000004O
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Psalmy w przekładach II

Dla zainteresowanych

Psałterz Dawidów Jana Kochanowskiego ukazał się w 1579 roku w Krakowie. Prace nad nim trwały kilkanaście lat. Poeta korzystał z różnych przekładów łacińskich.
Za życia twórcy uznawano, że jest to jego najważniejsze dzieło. Do dziś traktowane jest jako najwybitniejszy staropolski przekład psalmów. Rok po edycji Psałterza Dawidów jeden z najsłynniejszych ówczesnych kompozytorów polskich – Mikołaj Gomółka – skomponował do niego muzykę.

RRRHjwkeIgGdd
Strona tytułowa Psałterza Dawidów Jana Kochanowskiego, 1579. Przyjrzyj się ilustracji – kogo ona przedstawia?
Źródło: a. nn., domena publiczna.
Psalm 8Jan Kochanowski
Jan Kochanowski Psalm 8

Domine Dominus noster, guam admirabile

Wszechmocny Panie, wiekuisty Boże,
Kto się Twym sprawom wydziwować może?
Kto rozumowi, którym niezmierzony
Ten świat stworzony?

Gdziekolwiek słońce miece strzały swoje,
Wszędy jest zacne święte imię Twoje,
A sławy niebo ogarnąć nie może
Twej, wieczny Boże!

Niech źli, jako chcą, Ciebie mierzią sobie;
Z ust niemowlątek roście chwała Tobie
Ku więtszej hańbie i ku potępieniu
Złemu plemieniu.

Twój czyn jest niebo, Twoich rąk robota
Gwiazdy jaśniejsze wybranego złota;
Ty coraz nowym światłem zdobisz wdzięczne
Koło miesięczne.

A człowiek co jest, że Ty, niestworzony
Wszytkiego twórca i Pan niezmierzony,
Raczysz jij0000000BRB1v38_000tp006ji pomnieć? Czym jest syn człowieczy
Godzien Twej pieczy?

Takeś go uczcił i przyochędożyłj0000000BRB1v38_000tp007przyochędożył,
Żeś go z anioły telko nie położył;
Postawiłeś go panem nad zacnymi
Czyny swoimi.

Dałeś w moc jego wszytki bydła polne,
Dałeś i leśne zwierzęta swowolne,
On na powietrzu ptastwem, pod wodami
Władnie rybami.

Wszechmocny Panie, wiekuisty Boże,
Kto się Twym sprawom wydziwować może?
Kto rozumowi, którym niezmierzony
Ten świat stworzony?

j0000000BRB1v38_00000_BIB_005 Źródło: Jan Kochanowski, Psalm 8, [w:] tegoż, Psałterz Dawidów, cz. 1, fotokopia-transkrypcja, oprac. Jerzy Woronczak, Wrocław 1982, s. 11–12.
Ćwiczenie 15

Wyjaśnij, na czym polega podstawowa różnica pomiędzy wersją psalmu w tłumaczeniu Jana Kochanowskiego a wcześniej podanymi przykładami.

R165wd8JDXgnE
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 16

Porównaj różne tłumaczenia fragmentu psalmu mówiącego o zwierzętach, nad którymi panować ma człowiek. W której z nich – złożonej z wersów czy wersetów – zawarto więcej informacji?

RD4sZYzDcDglK
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 17

Policz sylaby w poszczególnych wersach. Jaki jest układ liczbowy tych sylab?

RTCNh3mnSvZr7
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 18

Podaj nazwę strofy zastosowanej przez Kochanowskiego.

RU3R7JySjayiw
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 19

Dzięki zastosowaniu tego typu strofy, Kochanowski połączył dwa kręgi kulturowe. Nazwij je.

RuMXd7hQvpyGS
(Uzupełnij).
parafraza
Definicja: parafraza

przeróbka tekstu lub tłumaczenia, która rozwija lub modyfikuje treść oryginału, zachowując jednak jego podstawowy sens

Psalm 150
Psalm 150

(1) Allelujaj0000000BRB1v38_000tp008Alleluja. Chwalcie Boga w Jego świątyni, chwalcie Go na wyniosłym Jego nieboskłonie!
(2) Chwalcie Go za potężne Jego czyny, chwalcie Go za wielką Jego potęgę!
(3) Chwalcie Go dźwiękiem rogu, chwalcie Go na harfie i cytrze!
(4) Chwalcie Go bębnem i tańcem, chwalcie Go na strunach i flecie!
(5) Chwalcie Go na cymbałach dźwięcznych, chwalcie Go na cymbałach brzęczących:
(6) Wszystko, co żyje, niech chwali Pana! Alleluja.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_006 Źródło: Psalm 150, [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. zespół biblistów polskich z inicjatywy benedyktynów tynieckich, Warszawa 1980, s. 709.
Ćwiczenie 20

Określ temat Psalmu 150.

RRib0EaojayN0
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 21

Nazwij dominującą zasadę konstrukcji wersetów tego psalmu.

R1Re5JRtvOokx
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 22

Określ problematykę poszczególnych wersetów:

  • pierwszego i drugiego,

  • drugiego i od trzeciego do piątego.

R1aEAilhydbyx
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 23

Wyjaśnij, co oznacza fakt, że w pierwszym wersecie wymieniono i świątynię, i nieboskłon. Pomocą może być fotografia Mężczyzny czytającego psalmy zamieszczona poniżej:

RLQyNznw4rCPy
(Uzupełnij).
Rr4C1JaMPVsMP
Brian Jeffery Beggerly, Mężczyzna czytający psalmy, 2007
Źródło: Brian Jeffery Beggerly, licencja: CC BY 2.0.
Ćwiczenie 24

Wyjaśnij, czego można dowiedzieć się z Psalmu 150 na temat sposobów oddawania czci Bogu.

R1cjxCgrolDTo
(Uzupełnij).
Bóg Starego Testamentu i człowiek w PsalmachAnna Kamieńska
Anna Kamieńska Bóg Starego Testamentu i człowiek w Psalmach

Na zakończenie chciałabym powiedzieć jeszcze kilka słów o tzw. Psalmach złorzeczących. Gorszą one chrześcijan mściwością i okrucieństwem. Na Soborze Watykańskim II (1962‑1965) biskupi zażądali usunięcia z brewiarzy tych Psalmów. Choć były wraz z innymi Psalmami podstawą obowiązujących codziennie modlitw księży od Soboru Trydenckiego (1968). Ale dziś narasta zrozumienie także i tych Psalmów wraz z pojmowaniem Pisma Świętego jako całości. Teolog francuski, dominikanin Yves Cognar powiada na przekór biskupom: „Odmawiam te Psalmy – przeciw głupcom”.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_002 Źródło: Anna Kamieńska, Bóg Starego Testamentu i człowiek w Psalmach, [w:] Anna Kamieńska, Twarze księgi, Warszawa 1990, s. 46.
j0000000BRB1v38_000tp006
j0000000BRB1v38_000tp007
j0000000BRB1v38_000tp008
j0000000BRB1v38_00000076
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Psalmy w przekładach III

Dla zainteresowanych

Kolejne trzy utwory to parafrazy tego samego psalmu (130). Pierwsza wyszła spod pióra Jana Kochanowskiego. Autorem drugiej jest Mikołaj Sęp‑Szarzyński, poeta żyjący w tym samym czasie co Kochanowski, ale piszący inaczej – uznaje się go za prekursoraj0000000BRB1v38_000tp009prekursora baroku. Ostatnia to dzieło Wespazjana Kochowskiego, autora zbioru Psalmodia polska z końca XVII stulecia.

R12wFemq6MNHM
Tytuł nagłówka Treść, Tytuł nagłówka opis WCAG, Tytuł nagłówka ABCDEF, Tytuł nagłówka Pierwszy element listy Drugi element listy Trzeci element listy
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o..
RK9IWJe1BAuwq
Wespazjan Kochowski, Psalm II. De profundis clamavi ad Te, Domine, ps. 129 Westchnienie do p[ana] boga na powstanie z grzechu prawdziwe 1. Z głębokości wołałem ku Tobie, Panie: ku Tobie, Boże, z padołu płaczu i z turmy1 mizeryjej. 2. Bo nie masz na świecie, kto by wspomógł abo upadłego podźwignął: zjadła zazdrość, omylna przyjaźń, chciwość nienasycona. 3. Którzy się w ofertach świadczą bliźniemu z uczynnością: tych serca i ręce najbarziej na zdradzie stoją. 4. Tak człowiek człowiekowi wilkiem względem dobrego mienia; dopieroż dusza od chytrych nieprzyjaciół w twardym oblężeniu zostaje 5. Ciało, domownik zły, wala się w błocie nieprawości; jako wiprz tyjąc miotem rozkoszy. 6. Świat, niby gospodarz machiny tej, oszustem jest: gdy nas, próżną chwałą zwiedzionych, jak łątki jakie pokazawszy, nagle dokosza zmyka. 7. Czart miejsca, które sam utracił, zazdroszcząc: albo burzy ciało przeciwko duchowi, albo ducha kusi niedobrych myśli podniatą. 8. Teć są kajdany, którymi mię okowanego posadził grzech w ciemnicy głębokiej: skąd jeżeli Pan nie wydźwignie, tom ja na wieki synem zatracenia. 9. Ej, duszo moja, nie odwłaczaj zbawienia, które przed tobą: nie tylko gotów Zbawiciel, ale też i ręce wyciąga z krzyża na podźwignienie twoje. 10. Oto woła: Pódźcie do mnie, którzy pragniecie, a ja posilę was; u mnie żywej wody źródło jest, na żywot wieczny pryskające. 11. Jeżeli mało na tej wodzie, aby pragnienie ugasiła: owóż z ciała pokarm, ze krwie napój, doskonałe w najcięższym głodzie posilenie. 12. Prawdać to, o Panie, że z Ciebie, w Tobie i przez Cię najpewniejsze zbawienie; ale wielkość popełnionych złości poczuwając, co zasłużyła, od tej zbawiennej prezerwatywy stroni. 13. Czyni nadzieja ufność w nieprzebranym miłosierdziu Twoim: ale skancerowane2 grzechami sumnienie sprawiedliwość trwoży. 14. Zginąłem, syn marnotrawny! Dokąd się obrócić, nie wiem: Jednak uważając litości i dobroć Pańską, apeluję do miłosierdzia. 15. Bo lubo Pan w sądach skryty, w sprawiedliwości groźny: ma jednak trybunału swego asystentkę, nad upadłymi politowanie. 16. On, gdy pokutujem, odpuszcza, gdy się nawracamy, przyjmuje: jeżeli pokutę odwleczemy, nie chcąc śmierci grzesznego, cierpliwie czeka poprawy. 17. Nie przyszedł bowiem powoływać sprawiedliwych, ale upadłych: i opuszcza trzodę owiec, a szuka jednej, dobry Pasterz, zginionej. 18. Nie tylko nie gardzi głosem grzesznika, gdy o pomoc do Niego woła: ale i najmniejsze pokutującego westchnienie bez odwłoki przyjmuje. 19. Więc i ja, w tych okowach nieprawości zostając; do Niego wołam: Panie, pospiesz się ku ratunku memu. 20. Przybądź mi. Boże, ku wspomożeniu: a odkuj pęta grzechowe, w których uwikłany nie mogę wzlecieć do Ciebie, któryś jest na wysokości. 21. Tymczasem, niż mi pióra bogomyślności odrosną, czołgać się będę do krzyża: w którym najpewniejsze nieprzyjaciół dusznych zwycięstwo. 22. Do krzyża tego świętego: na którym orator Chrystus najpierwszą miał od Ojca Niebieskiego przemowę: Ojcze, odpuść im, bo nie wiedzą, co czynią. 23. Ten tedy spółistotny Ojcu, który chciał i mógł odpuszczenie dać: ufam mocno, że i ze mną dla krzyża i krwie swojej uczyni miłosierdzie. Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Ś. etc. źródło --- 1 turma – tu: niewola. 2 skancerowane – tu: zepsute.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Wybierz jedną z wersji psalmu, a następnie odpowiedz na pytania i wykonaj polecenia:

Ćwiczenie 25

Podaj, do której kategorii tematycznej można zaliczyć ten psalm.

RzvYfYa3Rbw1t
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 26

Omów kompozycję wybranego psalmu.

R1eeAh1LpWBrY
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 27

Określ, na kim koncentruje się treść psalmu: na Bogu czy na człowieku.

R1Rbg9m7wS3W9
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 28

Określ, jakimi epitetami został w tym psalmie określony Bóg.

R1R8l8DnS5nWR
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 29

Wyjaśnij, o czym świadczy taki dobór epitetów.

RpbTiYGyPY303
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 30

Scharakteryzuj obraz człowieka, który wyłania się z psalmu.

RsAPmj02HsfUY
(Uzupełnij).
Polecenie 1

Posłuchaj lub przeczytaj treść współczesnej wersji Psalmu 130 w wykonaniu zespołu 2Tm 2,3. Nagrania poszukaj w zasobach Internetu. Porównaj współczesną wersję Psalmu 130 z tłumaczeniem Psalmu 130 Jana Kochanowskiego. Zapisz swoje spostrzeżenia.

R1VcX5bspn1W1
(Uzupełnij).
Psalm 130

Z głębokości wołam do Ciebie:
Panie, wysłuchaj mego głosu!
Niech Twe uszy będą otwarte
Na głos mojej modlitwy!
Jeśli zachowasz pamięć o grzechach, Panie,
Któż się ocali, któż cię ocali?
Lecz Ty udzielasz przebaczenia,
Bo Ty jesteś pełen miłości.

Psalm_130 Źródło: Psalm 130, [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. zespół biblistów polskich z inicjatywy benedyktynów tynieckich, Warszawa 1980.
Polecenie 2

Przeczytaj napisany przez Agnieszkę Osiecką utwór Chwalmy Pana. Napisz krótki tekst na temat: „Chwalmy Pana – to mógłby być 151. psalm!”. Niech inspiracją stanie się wysłuchanie tej piosenki w internecie (w wykonaniu Anny Szałapak).

REBSO07RUUJml
(Uzupełnij).
j0000000BRB1v38_000tp009
j0000000BRB1v38_00000088
JPOL_E3_E4_Konteksty

Teksty do wyboru

Psalmy - świat i słowoAnna Kamieńska
Anna Kamieńska Psalmy - świat i słowo

Nie wszystkie przekłady oddają to tętno językowe, wewnętrzne rozżarzenie, ten wielki oddech Psalmów. […] Może nawet nie zawsze zdajemy sobie sprawę, jak trudna to rzecz przekład poetycki. […] Pomyślmy – musi być przełożony język na język. Dwa zupełnie odmienne systemy foniczne, odmienne tonacje.
Tę odmienność widać najlepiej w porównaniu języka hebrajskiego i łacińskiego.
Ha szamaim mesaprim kwod el
u maase jadaw magid ha rakija
– po łacinie
Caeli enarrant gloriam Dei
et opera manuum eius annuntiat
firmamentum.
Język na język! Ale też każdy język wyrasta z określonej kultury i ma związane z nią skojarzenia, asocjacje znaczeniowe. […]
Pod tym względem przekład poezji jest rzeczą karkołomną. A cóż dopiero, gdy tłumaczy się poezję dawną, a więc i dawną kulturę na nową. Inne pojęcia, inne skojarzenia, inna atmosfera językowa. Tłumaczy się więc epokę na epokę.
Poza tym tłumaczy się człowieka na człowieka. Tamten człowiek inaczej odczuwał, inne rzeczy uważał za piękne, inne za brzydkie. My myślimy: „sumienie”, on mówił: „nerki”. My myślimy: „siła”, on myślał: „lędźwie”. My myślimy: „gniew”, on myślał: „spuchnięty nos”, bo to właśnie znaczy po hebrajsku „gniew”.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_008 Źródło: Anna Kamieńska, Psalmy – świat i słowo, [w:] tegoż, Twarze księgi, Warszawa 1990, s. 69–70.
Psalm 58
Psalm 58

(1) Kierownikowi chóru. Na melodię: Nie niszcz. Dawidowy. Miktam.
(2) Wielmoże, czy rzetelnie wydajecie wyroki? Czy słusznie sądzicie synów ludzkich?
(3) Niestety, popełniacie w sercu nieprawość, wasze ręce w kraju odważają ucisk.
(4) Od łona matki występni zeszli na bezdroża, od urodzenia zbłądzili głosiciele kłamstwa.
(5) Trucizna ich podobna jest do jadu węża, do jadu głuchej żmii, co zamyka uszy,
(6) aby nie słyszeć głosu zaklinaczy, głosu czarownika, co biegle zaklina.
(7) Boże, zetrzyj im zęby w paszczy; Panie, połam zęby lwiątkom!
(8) Niech się rozejdą jak spływające wody, niech zwiędną jak trawa na drodze.
(9) Niech przeminą jak ślimak, co na drodze się rozpływa, jak płód poroniony, co nie widział słońca.
(10) Zanim ich ciernie w krzak się rozrosną, niech powiew burzy go porwie, póki jest zielony.
(11) Sprawiedliwy się cieszy, kiedy widzi karę, myje swoje nogi we krwi niegodziwca.
(12) A ludzie powiedzą: Uczciwy ma nagrodę; doprawdy, jest Bóg, co sądzi na ziemi.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_009 Źródło: Psalm 58, [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. zespół biblistów polskich z inicjatywy benedyktynów tynieckich, Warszawa 1980, s. 620.
Bóg czyli Względność miłosierdziaLeszek Kołakowski
Leszek Kołakowski Bóg czyli Względność miłosierdzia

Ta historyjka jest bardzo krótka i niezawiła: zawiera tylko osnowę, pytanie i morał.
OSNOWA: Psalmista powiada o Bogu (Ps. 136, 10.15): który poraził Egipt z jego pierworodnymi; albowiem na wieki miłosierdzie jego.
I wyrzucił faraona z wojskiem jego w Morze Czerwone; albowiem na wieki miłosierdzie jego.
PYTANIE: Co myślą Egipt i Faraon o miłosierdziu Boga?
MORAŁ: Miłosierdzie i dobroczynność nie mogą być dla wszystkich. Używając tych słów, dodajmy zawsze: dla kogo. A kiedy czynimy dobroczynność narodom, pytajmy je również, co myślą na ten temat. Przykładem Egipt.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_00A Źródło: Leszek Kołakowski, Bóg czyli Względność miłosierdzia, [w:] tegoż, Bajki różne. Opowieści biblijne. Rozmowy z diabłem, Warszawa 1990, s. 127.
Psalm miłosnyTadeusz Nowak
Tadeusz Nowak Psalm miłosny

Jestem przy tobie Koń za rzeką wzdycha
siano się sypie z sianokosów jutrzni
i sad niebiosom zamiast ptasiej żółci
podaje jabłko na porannej włóczni

Jestem przy tobie Kain przy Kainie
jako że Abel zabit jest i spalon
Na szyi twojej i na mojej szyi
jego popioły oprawne w medalion

Jestem przy tobie ostrze obok ostrza
pomiędzy nami nasz los piórko trawy
Reszta: świat niebo jak lalka najprostsza
będzie oddana starcom do zabawy

j0000000BRB1v38_00000_BIB_00B Źródło: Tadeusz Nowak, Psalm miłosny, [w:] Tadeusz Nowak, Wybór wierszy, Warszawa 1996, s. 155.
PsalmWisława Szymborska
Wisława Szymborska Psalm

O, jakże są nieszczelne granice ludzkich państw!
Ile to chmur nad nimi bezkarnie przepływa,
ile piasków pustynnych przesypuje się z kraju do kraju,
ile górskich kamyków stacza się w cudze włości
w wyzywających podskokach!

Czy muszę tu wymieniać ptaka za ptakiem jak leci,
albo jak właśnie przysiada na opuszczonym szlabanie?
Niechby to nawet był wróbel – a już ma ogon ościenny,
choć dzióbek jeszcze tutejszy. W dodatku – ależ się wierci!

Z nieprzeliczonych owadów poprzestanę na mrówce,
która pomiędzy lewym a prawym butem strażnika
na pytanie: skąd dokąd – nie poczuwa się do odpowiedzi.

Och, zobaczyć dokładnie cały ten nieład naraz,
na wszystkich kontynentach!
Bo czy to nie ligusterj0000000BRB1v38_000tp00Aliguster z przeciwnego brzegu
przemyca poprzez rzekę stutysięczny listek?
Bo kto, jeśli nie mątwa zuchwale długoramienna,
narusza świętą strefę wód terytorialnych?

Czy można w ogóle mówić o jakim takim porządku,
jeżeli nawet gwiazd nie da się porozsuwać,
żeby było wiadomo, która komu świeci?

I jeszcze to naganne rozpościeranie się mgły!
I pylenie się stepu na całej przestrzeni,
jak gdyby nie był wcale wpół przecięty!

I rozleganie się głosów na usłużnych falach powietrza:
przywoływawczych pisków i znaczących bulgotów!

Tylko co ludzkie potrafi być prawdziwie obce.
Reszta to lasy mieszane, krecia robota i wiatr.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_00C Źródło: Wisława Szymborska, Psalm, [w:] tejże, Wiersze wybrane, Kraków 2001, s. 203–204.
Chwalmy PanaAgnieszka Osiecka
Agnieszka Osiecka Chwalmy Pana

Dzięki ci, Panie, za ten świat.
Dzięki ci, Panie, za dzikich zwierząt śpiew.
Za twoją sprawą kwitnie kwiat
i rodzi się człowiek – pisklę i lew.

Grajmy Panu na harfie.
Grajmy Panu na cytrze.
Chwalmy śpiewem i tańcem
cuda te fantastyczne.

Grajmy Panu w niebiosach.
Grajmy Panu w dolinach.
Z jego światłem we włosach
każdy życie zaczyna.

Ty, który chronisz biedne domki ślimaków
i wielkie góry obu Ameryk.
Ty, który śledzisz tajne drogi ptaków
i krzyki nasze, jęki, szmery.
Dzięki ci, że dałeś nam czas.
Dzięki, że słuchasz i oglądasz nas.

Grajmy Panu na harfie.
Grajmy Panu na cytrze.
Chwalmy śpiewem i tańcem
cuda te fantastyczne.

Grajmy Panu w niebiosach.
Grajmy Panu w dolinach.
Z jego światłem we włosach
każdy życie zaczyna.

j0000000BRB1v38_00000_BIB_00D Źródło: Agnieszka Osiecka, Chwalmy Pana, [w:] tejże, Małgośka i inne wielkie przeboje Agnieszki Osieckiej + książka, b.m., 2007.
Ćwiczenie 31

Po przeczytaniu tekstu Anny Kamieńskiej napisz, na czym polega główny problem w tłumaczeniu Pisma Świętego na dany język narodowy.

R1Ebo4rcLcNPw
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 32

Postaraj się wymienić inne dzieła, które mogą tłumaczom przysparzać podobnych kłopotów.

R79qeF7j1zFQR
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 33

Określ, o jakich różnych przekładach mówi Anna Kamieńska.

RpLyrh1SwqkIF
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 34

Wyjaśnij, jak rozumiesz określenie: „tłumaczy się człowieka na człowieka”.

RHDYKbW94X1WF
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 35

Określ, co dla żyjącego przed wiekami Żyda oznaczały słowa „sumienie”, „siła”, „gniew”.

R1dSKB1Hdgy1T
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 36

Wyjaśnij, co łączy hebrajskie odpowiedniki słów „sumienie”, „siła”, „gniew”.

R1NnnN8xZoT4w
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 37

Określ, do której kategorii tematycznej można zaliczyć Psalm 58?

Rz5511RZ6zeof
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 38

Podziel Psalm 58 na części, a następnie nadaj im tytuły.

RaNtRYq4GWcEq
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 39

Przeanalizuj wersety od drugiego do szóstego. Omów zasadę ich skonstruowania.

R1D4H8LXT1PPB
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 40

Wskaż fragmenty Psalmu 58, które zostały usunięte z liturgii kościoła katolickiego.

RyTMp8G0h3hgr
(Uzupełnij).
Ćwiczenie 41

Uzasadnij obecność wersetu 7 i 11 Psalmu 58.

R7lDTkxcAAI9V
(Uzupełnij).
j0000000BRB1v38_000tp00A
j0000000BRB1v38_000000AG
JPOL_E3_E4_Preteksty

Kultura żydowska

Ćwiczenie 42

Psalm to pieśń wywodząca się z kręgu kultury żydowskiej. Wyjaśnij, dlaczego ta kultura jest dziś w Polsce bardzo popularna.

R1XqxDkH5SmXy
(Uzupełnij).
j0000000BRB1v38_000000AL
JPOL_E3_E4_Zadaniowo

Zadaniowo

Polecenie 3

Przeczytaj zamieszczony w Kontekstach krótki tekst Leszka Kołakowskiego. Napisz notatkę na temat: Czy filozof ma rację, twierdząc: „Miłosierdzie i dobroczynność nie mogą być dla wszystkich”?

REUFUgxtejs81
(Uzupełnij).
Polecenie 4

Przeczytaj zamieszczony w  Kontekstach Psalm miłosny napisany w drugiej połowie XX wieku przez Tadeusza Nowaka – twórcę, który nie był osobą wierzącą, ale inspirował się Biblią. Napisz interpretację wiersza Nowaka.

R1adDbajLQzQP
(Uzupełnij).
Polecenie 5

Przeczytaj zamieszczony w Kontekstach Psalm Wisławy Szymborskiej. Przywołując cytaty z wiersza, wyjaśnij sens takiego zatytułowania utworu.

R18tWcuBhprG2
(Uzupełnij).
R8j1Ff6q1Zx7s1
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zapoznaj się z poniższymi słowami kluczami związanymi z lekcją, a następnie zaproponuj ich własną kolejność. Możesz kierować się tym, co cię zaciekawiło, poruszyło, zaskoczyło itp. Przygotuj krótkie uzasadnienie swojej propozycji. Słowa klucze: parafraza, wers, liryka psalm, werset, strofa saficka.

RfJilATQtcQg3
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida