Jaka przemiana wiąże się ze zmianą właściwości fizycznych substancji?

W swoim otoczeniu możemy zauważyć wiele przemian, w efekcie których zmieniają się właściwości fizyczne materii, ale nie ona sama. Przykładem może być zamarzanie wody. Lód, który powstaje w wyniku tego procesu, nie jest nową substancją chemiczną, lecz w dalszym ciągu wodą. W następstwie obniżenia temperatury, zmianie ulega jedynie stan skupienia (właściwość fizyczna) tej substancji. Taki proces, w wyniku którego materia zmienia jedynie swoje właściwości fizyczne, nazywamy przemianą fizyczną lub zjawiskiem fizycznym.

W poniższej galerii zamieszczono przykłady przemian fizycznych, które można zaobserwować w codziennym życiu.

Polecenie 1
R1S4QZpalaudL
Spośród podanych poniżej właściwości substancji, wybierz właściwości fizyczne siarki w temperaturze pokojowej. Możliwe odpowiedzi: 1. Jest substancją palną., 2. Jest substancją niepalną., 3. Ma stały stan skupienia., 4. Ma ciekły stan skupienia., 5. Jest biała., 6. Ma żółte zabarwienie., 7. Ma słaby charakterystyczny zapach., 8. Jest substancją bezwonną., 9. Przewodzi prąd elektryczny., 10. Nie przewodzi prądu elektrycznego., 11. Dobrze rozpuszcza się w wodzie., 12. Jest praktycznie nierozpuszczalna w wodzie.
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Otrzymywanie siarki plastycznej
Doświadczenie 1

Czy procesy ogrzewania, a następnie ochładzania siarki, to przemiany fizyczne czy chemiczne?

Obejrzyj zamieszczony poniżej film, który pozwoli Ci na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi. Następnie, na podstawie przedstawionego materiału, uzupełnij dziennik laboratoryjny.

R1c8oKV21CoXl
Problem badawczy:. Spośród podanych poniżej hipotez wybierz jedną, a następnie ją zweryfikuj. Hipoteza 1: Hipoteza 2: Twój wybór: (Wybierz: Hipoteza 1., Hipoteza 2.). Co będzie potrzebne: ;. Instrukcja: 1.
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przeprowadzono doświadczenie, które miało na celu sprawdzenie, czy procesy ogrzewania, a następnie ochładzania siarki, to przemiany fizyczne czy chemiczne.

Co było potrzebne:

  • siarka (krystaliczna);

  • zimna woda;

  • żaroodporna probówka;

  • statyw na probówki;

  • palnik;

  • drewniana łapa do probówek;

  • łyżeczka;

  • dwa szkiełka zegarkowe;

  • zlewka;

  • bagietka;

  • młotek.

Przebieg doświadczenia:

Siarkę umieszczono w probówce (probówkę wypełniono siarką do około 14 jej wysokości). Zawartość probówki delikatnie ogrzewano w płomieniu palnika do czasu, gdy siarka uzyska płynną konsystencję i zmieniła barwę na brązową. Energicznym ruchem przelano ciekłą siarkę do zlewki wypełnionej do połowy zimną wodą. Gdy ostygła, wyjęto ją ze zlewki za pomocą bagietki i położono na szkiełku zegarkowym. Zbadano plastyczność otrzymanej siarki poprzez rozciąganie, zginanie. Pozostawiono ją na powietrzu przez kilka godzin, a następnie sprawdzono jej barwę, twardość oraz kruchość.

Obserwacje:

Siarka w trakcie ogrzewania topi się, zmieniając w ciecz o jasnożółtej barwie. Podczas dalszego ogrzewania, jej barwa zmienia się na ciemnobrunatną. Substancja uzyskana po przelaniu cieczy do zimnej wody ma także ciemnobrunatne zabarwienie i jest plastyczna (łatwo ją wyginać i rozciągać). Po pewnym czasie powraca do początkowej postaci – kruchej, stałej i o żółtej barwie.

Wnioski:

Procesy ogrzewania, a następnie ochłodzenia siarki, są zjawiskami fizycznymi.

Podsumowanie:

Siarka pod wpływem temperatury topi się, zmieniając się w ciecz o jasnożółtej barwie. Dalszemu ogrzewaniu jej płynnej postaci towarzyszy znaczny wzrost gęstości oraz zmiana barwy na ciemnobrunatną. Ogrzewając nadal zawartość probówki, obserwujemy ponowne zmniejszenie gęstości siarki (staje się płynna), co zachodzi już bez zmiany barwy. Produkt gwałtownego ochłodzenia ciekłej siarki o ciemnobrunatnej barwie ma cechy ciała plastycznego – łatwo go wyginać i rozciągać. Po pewnym czasie powraca on do początkowej postaci – kruchej, stałej i o żółtej barwie. Przemiany siarki podczas jej ogrzewania, a następnie ochłodzenia, są zjawiskami fizycznymi, które łączą się ze zmianami stanu skupienia oraz zmianami barwy tej substancji.

RkuqvoBqpJzhx
Film przedstawia doświadczenie, w którym z siarki krystalicznej otrzymywana jest inna odmiana alotropowa siarki – siarka plastyczna. Film zawiera dodatkowo porównanie właściwości siarki plastycznej oraz siarki krystalicznej.
1
Polecenie 2
Ry7ylKgAT6WB8
1. Napisz nazwy niezbędnych do przeprowadzenia doświadczenia odczynników oraz szkła i sprzętu laboratoryjnego. Co będzie potrzebne: (Uzupełnij). 2. Zapisz (w formie instrukcji) kolejność działań wykonywanych podczas przeprowadzania doświadczenia. Instrukcja: (Uzupełnij). 3. Zapisz obserwacje. Uwzględnij w nich barwę oraz stan skupienia siarki na poszczególnych etapach doświadczenia. Obserwacje: (Uzupełnij). 4. Zapisz wnioski. Pamiętaj aby zweryfikować w nich postawioną w doświadczeniu hipotezę. Wnioski: (Uzupełnij).
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 2
R19X5FeMf6Yuu
Zaznacz zdanie prawdziwe dotyczące przeprowadzonego doświadczenia. Możliwe odpowiedzi: 1. Ogrzewanie i ochłodzenie siarki jest przykładem zjawiska chemicznego., 2. Ogrzewanie i ochłodzenie siarki jest przykładem przemiany chemicznej., 3. Ogrzewanie i ochłodzenie siarki jest przykładem zjawiska fizycznego.
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Jakie przemiany powodują, że jedne substancje przekształcają się w inne?

W naszym otoczeniu można zaobserwować wiele przemian, podczas których substancje ulegają trwałym zmianom i przekształcają się w inne.

Wspomniane przemiany zachodzą zwykle pod wpływem różnych czynników: działania wysokiej temperatury, mikroorganizmów, wzajemnego oddziaływania różnych substancji. Mają wspólną cechę – w ich wyniku powstają nowe substancje o odmiennych właściwościach. O tego typu procesach mówi się, że są to przemiany chemiczne lub reakcje chemiczne.

W poniższej galerii zamieszczono przykłady przemian chemicznych, które można zaobserwować w codziennym życiu:

Polecenie 3
RG1U3DdZplBjR
Wymienione poniżej procesy podziel na procesy fizyczne i przemiany chemiczne: Procesy fizyczne: Możliwe odpowiedzi: 1. topnienie parafiny, 2. farbowanie włosów, 3. spalanie parafiny, 4. rzeźbienie w drewnie, 5. obcięcie włosów, 6. wypalanie wzorów w drewnie Przemiany chemiczne: Możliwe odpowiedzi: 1. topnienie parafiny, 2. farbowanie włosów, 3. spalanie parafiny, 4. rzeźbienie w drewnie, 5. obcięcie włosów, 6. wypalanie wzorów w drewnie
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Spalanie siarki1
Doświadczenie 2

Zastanów się, jakiej przemianie ulega siarka podczas palenia. Obejrzyj zamieszczony poniżej film, który pozwoli Ci na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi. Następnie, na podstawie materiału, uzupełnij dziennik laboratoryjny.

RbZZHUHx7Zmo3
Problem badawczy:. Spośród podanych poniżej hipotez wybierz jedną, a następnie ją zweryfikuj. Hipoteza 1: Hipoteza 2: Twój wybór: (Wybierz: Hipoteza 1., Hipoteza 2.).
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 4
R1RE4gUkOzUOX
1. Napisz nazwy niezbędnych do przeprowadzenia doświadczenia odczynników oraz szkła i sprzętu laboratoryjnego. Co będzie potrzebne: (Uzupełnij). 2. Zapisz (w formie instrukcji) kolejność działań wykonywanych podczas przeprowadzania doświadczenia. Instrukcja: (Uzupełnij). 3. Zapisz obserwacje. Uwzględnij w nich barwę oraz stan skupienia siarki na poszczególnych etapach doświadczenia. Obserwacje: (Uzupełnij). 4. Zapisz wnioski. Pamiętaj aby zweryfikować w nich postawioną w doświadczeniu hipotezę. Wnioski: (Uzupełnij).
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przeprowadzono doświadczenie, które miało na celu zbadanie, jakiej przemianie ulega siarka podczas palenia.

Co było potrzebne:

  • siarka;

  • łyżka do spalań;

  • wysoki cylinder miarowy;

  • palnik;

  • zapałki.

Przebieg doświadczenia:

Nałożono niewielką ilość siarki na łyżkę do spalań. Umieszczono ją w płomieniu palnika i poczekano, aż znajdująca się na niej siarka ulegnie zapaleniu. Umieszczono łyżkę do spalań z płonącą siarką w wysokim cylindrze miarowym. Zanotowano zachodzące zachodzące zmiany.

Obserwacje:

Siarka umieszczona w płomieniu palnika najpierw stopiła się, a następnie zapaliła niebieskim płomieniem. W wyniku spalania siarki powstały białe dymy – wydzielił się gaz o charakterystycznym zapachu.

Wnioski:

Siarka w procesie spalania ulega przemianie chemicznej, w wyniku której powstaje nowa substancja – tlenek siarki(IV).

Podsumowanie:

Siarka umieszczona w płomieniu palnika najpierw się topi, a następnie ulega zapaleniu. Spala się niebieskim płomieniem. W wyniku spalania siarki powstaje bezbarwna substancja o gazowym stanie skupienia – tlenek siarki(IV). Przemiana ta jest przykładem reakcji (przemiany) chemicznej.

R1dOZq9nhnqnI
Film przedstawia doświadczenie, w którym przeprowadzane jest spalanie siarki. Film prezentuje potrzebny sprzęt laboratoryjny oraz sam proces spalania.

Czym różni się zjawisko fizyczne od reakcji chemicznej?

Mieszanie siarki z żelazem i ogrzewanie powstałej mieszaniny1
Doświadczenie 3

Zastanów się i odpowiedz na pytanie, jakie przemiany zachodzą podczas zmieszania, a następnie ogrzania siarki i żelaza. Obejrzyj zamieszczony poniżej film, który pozwoli Ci na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi. Następnie, na podstawie materiału, uzupełnij dziennik laboratoryjny.

RVXpNGiT0E0Ly
Problem badawczy:. Hipoteza:.
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 5
R1Ha4bNzuliEU
1. Napisz nazwy niezbędnych do przeprowadzenia doświadczenia odczynników oraz szkła i sprzętu laboratoryjnego. Co będzie potrzebne: (Uzupełnij). 2. Zapisz (w formie instrukcji) kolejność działań wykonywanych podczas przeprowadzania doświadczenia. W instrukcji uwzględnij, że do doświadczenia należy użyć 2 g siarki oraz 3,5 g żelaza. Instrukcja: (Uzupełnij). 3. Zapisz obserwacje. Obserwacje: (Uzupełnij). 4. Zapisz wnioski. Pamiętaj aby zweryfikować w nich postawioną w doświadczeniu hipotezę. Wnioski: (Uzupełnij).
Źródło: Gromar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przeprowadzono doświadczenie w celu zbadania, jakie przemiany (fizyczne czy chemiczne) zachodzą podczas zmieszania ze sobą, a następnie ogrzania siarki i żelaza.

Co było potrzebne:

  • siarka krystaliczna (2 g);

  • żelazo w postaci pyłu (tak zwany pył żelazny, 3,5 g);

  • moździerz z tłuczkiem;

  • magnes;

  • tygiel porcelanowy;

  • metalowe szczypce;

  • zapałki;

  • palnik gazowy.

Przebieg doświadczenia:

W moździerzu umieszczono 2 g siarki i 3,5 g żelaza i starannie wymieszano. Sprawdzono, czy w mieszaninie nadal znajduje się żelazo – zbliżono do niej magnes. Przeniesiono mieszaninę siarki i żelaza do porcelanowego tygla. Złapano go za pomocą szczypiec i ogrzewano od spodu płomieniem palnika. Proces prowadzono do momentu, aż mieszanina uległa rozżarzeniu. Po ustaniu wszelkich zmian, za pomocą magnesu sprawdzono obecność żelaza w powstałej masie.

Obserwacje:

Siarka, po zmieszaniu z żelazem, tworzy mieszaninę barwy szarej. Zbliżony do jej powierzchni magnes przyciąga pył żelaza. Po ogrzaniu, mieszanina się zapala. Żar obejmuje ją całą. Po zakończeniu tego procesu powstaje masa o czarnej barwie. Magnes z nią nie oddziałuje.

Wnioski:

Postawiona hipoteza jest prawdziwa. Mieszanie siarki z żelazem jest przemianą fizyczną, a w wyniku ogrzania mieszaniny tych substancji zachodzi reakcja chemiczna, dzięki której powstaje nowa substancja – siarczek żelaza(II) – o odmiennych właściwościach od substancji wyjściowych (użytych w doświadczeniu).

Podsumowanie:

Wymieszanie siarki z żelazem nie prowadzi do powstania nowej substancji, ale do utworzenia mieszaniny, którą możemy rozdzielić na składniki, wykorzystując np. magnes (żelazo, w przeciwieństwie do siarki, wykazuje właściwości magnetyczne). Po ogrzaniu do wysokiej temperatury, mieszanina zapala się, dzięki czemu powstaje czarna masa. Magnes z nią nie oddziałuje. Podczas ogrzewania, w mieszaninie zachodzi zatem reakcja chemiczna – siarka reaguje z żelazem. Powstaje nowa substancja, która – w przeciwieństwie do żelaza – nie wykazuje właściwości magnetycznych.

R19ucAO2jrqTv
Film przedstawia doświadczenie chemiczne, w którym badana jest reaktywność siarki i żelaza. Porównano wpływ temperatury na zajście reakcji chemicznej.
11
Laboratorium 1
1

Przeprowadź eksperyment w wirtualnym laboratorium chemicznym. Sprawdź, które z odczynników chemicznych dostępnych w laboratorium reagują ze sobą. Zastanów się, które z obserwowanych efektów świadczą o tym, że zachodzi reakcja chemiczna.

Wykonując doświadczenia, uzupełnij dziennik laboratoryjny. Następnie przejdź do rozwiązywania ćwiczeń.

Podpowiedźvioletwhite
R15V7oYcVk4mR
Wirtualne laboratorium pozwala na obserwację efektów świadczących o przebiegu reakcji chemicznej.
Wirtualne laboratorium pt. Obserwacja efektów świadczących o przebiegu reakcji chemicznej.
Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Analiza Odczynników Chemicznych i Reakcji w Laboratorium

Na podstawie występujących w  laboratorium odczynników i sprzętu laboratoryjnego możliwe jest przeprowadzenie reakcji chemicznych oraz zaobserwowanie efektów przeprowadzenia doświadczeń.

1. . Lista odczynników i zastosowanego sprzętu laboratoryjnego

Odczynniki chemiczne:

  • HCl (aq) - kwas solny (chlorowodorowy) w roztworze wodnym - silny kwas, bezbarwny roztwór

  • CuSO₄ (aq) - siarczan miedzi(II) w roztworze wodnym - charakterystyczny niebieski roztwór, substancja żrąca

  • K₂S (aq) - siarczek potasu w roztworze wodnym - roztwór o charakterystycznym zapachu siarkowodoru

  • Mg - magnez w postaci metalicznej - szary metal o wysokiej aktywności chemicznej.

Sprzęt laboratoryjny:

  • Kolba stożkowa (Erlenmeyera)

  • Probówki szklane

  • Pręciki szklane do mieszania

  • Palnik gazowy

  • Termometr (widoczny na ścianie)

  • Statyw laboratoryjny

  • Pudełko zapałek

  • Półka na odczynniki

2. Analiza reaktywności dostępnych odczynników

Na podstawie analizy stwierdzono, że kluczowym czynnikiem decydującym o zachodzeniu reakcji jest szereg napięciowy metali oraz właściwości kwasów i zasad.

  1. Magnez jest metalem wysoce aktywnym chemicznie, znajdującym się w szeregu napięciowym znacznie przed wodorem, co oznacza, że może wypierać wodór z kwasów. 

  2. Kwas solny jako silny kwas nieutleniający reaguje z aktywnymi metalami. 

  3. Siarczan miedzi jako sól metalu aktywnego może uczestniczyć w reakcjach wymiany z bardziej aktywnymi metalami. 

  4. Siarczek potasu jako sól słabego kwasu (H₂S) reaguje z mocnymi kwasami.

3. Reakcje chemiczne:

A. Reakcje zachodzące:

Reakcja 1: Magnez + kwas solny

Mg + 2HCl --> MgCl₂ + H₂↑

  • Typ: reakcja wymiany pojedynczej

  • Mechanizm: magnez wypiera wodór z kwasu solnego

  • Produkty: chlorek magnezu + wodór gazowy

Reakcja 2: Magnez + siarczan miedzi

Mg + CuSO₄ --> MgSO₄ + Cu↓

  • Typ: reakcja wymiany pojedynczej

  • Mechanizm: magnez wypiera miedź z jej soli

  • Produkty: siarczan magnezu + miedź metaliczna

Reakcja 3: Siarczek potasu + kwas solny

K₂S + 2HCl --> 2KCl + H₂S↑

  • Typ: reakcja wymiany podwójnej

  • Mechanizm: mocny kwas wypiera słaby kwas z jego soli

  • Produkty: chlorek potasu + siarkowodór gazowy

Reakcja 4: Siarczek potasu + siarczan miedzi

K₂S + CuSO₄ --> K₂SO₄ + CuS↓

  • Typ: reakcja wymiany podwójnej (strąceniowa)

  • Mechanizm: powstanie trudnorozpuszczalnego siarczku miedzi

  • Produkty: siarczan potasu + siarczek miedzi (osad)

B. Reakcje niezachodzące:

CuSO₄ + HCl - brak reakcji, ponieważ kwas solny nie może wyprzeć mocniejszego kwasu siarkowego z jego soli.

Cu + HCl - brak reakcji, ponieważ miedź w szeregu napięciowym metali znajduje się po wodorze i nie może go wypierać z kwasów nieutleniających.

4. Efekty świadczące o zachodzeniu reakcji chemicznej

Reakcje chemiczne można rozpoznać po charakterystycznych objawach, które można zaobserwować za pomocą zmysłów:

Główne efekty wizualne:

  1. Wydzielanie gazów - pojawienie się pęcherzyków, syczenie, pienienie

  2. Powstanie osadów - wytrącenie substancji stałych o charakterystycznych barwach

  3. Zmiana barwy roztworu - odbarwienie lub zmiana kolorystyki

  4. Rozpuszczanie substancji stałych - zanikanie metali w roztworach kwasów

Efekty termiczne i sensoryczne:

  1. Wydzielanie lub pochłanianie ciepła - reakcje egzo- lub endotermiczne

  2. Charakterystyczne zapachy - wydzielanie gazów o specyficznych zapachach

  3. Efekty dźwiękowe - syczenie, bulgotanie, trzaskanie

  4. Wydzielanie światła - możliwość zapłonu wydzielonych gazów

Konkretne objawy dla reakcji z dostępnymi odczynnikami:

Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂↑

  • Intensywne wydzielanie bezbarwnych pęcherzyków gazu (wodór)

  • Syczenie i bulgotanie

  • Wydzielanie ciepła (reakcja egzotermiczna)

  • Stopniowe rozpuszczanie się szarego metalu

  • Możliwość zapłonu wodoru przy kontakcie z płomieniem

Mg + CuSO₄ → MgSO₄ + Cu↓

  • Wytrącanie czerwonawego, metalicznego osadu (miedź)

  • Odbarwienie charakterystycznego niebieskiego roztworu CuSO₄

  • Rozpuszczanie się magnezu

  • Wydzielanie ciepła

K₂S + 2HCl → 2KCl + H₂S↑

  • Intensywny, nieprzyjemny zapach zgniłych jaj (siarkowodór)

  • Wydzielanie bezbarwnego, toksycznego gazu H₂S

  • Syczenie i pienienie roztworu

  • Lekkie podgrzanie się mieszaniny reakcyjnej

K₂S + CuSO₄ → K₂SO₄ + CuS↓

  • Natychmiastowe wytrącenie czarnego osadu (siarczek miedzi)

  • Zmiana barwy roztworu z niebieskiej na bezbarwną

  • Powstanie intensywnej mętności

5. Znaczenie praktyczne i zastosowania

Przedstawione reakcje mają istotne znaczenie w praktyce laboratoryjnej i przemysłowej:

  • Reakcja Mg + HCl wykorzystywana jest do otrzymywania wodoru w warunkach laboratoryjnych

  • Reakcja Mg + CuSO₄ służy do demonstracji szeregu napięciowego metali

  • Reakcja K₂S + HCl jest klasyczną próbą na wykrywanie siarczków w analizie jakościowej

  • Reakcja strąceniowa K₂S + CuSO₄ znajduje zastosowanie w analizie chemicznej i oczyszczaniu roztworów.

Zapoznaj się z poniższym opisem doświadczenia, a następnie wykonaj polecenia.

Hipoteza: Obserwując efekty towarzyszące przemianom substancji, można ustalić, czy  w analizowanym układzie zaszła reakcja chemiczna.

Co było potrzebne (sprzęt laboratoryjny i odczynniki):

  • kolba Erlenmeyera;

  • zapałki;

  • termometr szklany (laboratoryjny);

  • magnez (wiórki);

  • kwas chlorowodorowy (solny);

  • siarczan(VI) miedzi(II) (roztwór wodny);

  • siarczek potasu (roztwór wodny).

Przebieg doświadczenia:

Próba 1

1. W kolbie Erlenmeyera umieszczono niewielką ilość wiórek magnezu.

2. Następnie do kolby wlano niewielką ilość kwasu chlorowodorowego.

3. Do wylotu kolby zbliżono zapaloną zapałkę.

4. W momencie, kiedy obserwowane objawy przemian ustały, do roztworu w kolbie wprowadzono termometr i odczytano temperaturę roztworu.

Próba 2

1. Do kolby Erlenmeyera wlano niewielką ilość wodnego roztworu siarczanu(VI) miedzi(II).

2. Następnie do kolby wprowadzono niewielką ilość wiórek magnezu.

Próba 3

1. Do kolby Erlenmeyera wlano niewielką ilość wodnego roztworu siarczku potasu.

2. Następnie do kolby wlano niewielką ilość kwasu chlorowodorowego.

Próba 4

1. Do kolby Erlenmeyera wlano niewielką ilość wodnego roztworu siarczanu(VI) miedzi(II).

2. Następnie do kolby wlano niewielką ilość kwasu chlorowodorowego.

Próba 5

1. Do kolby Erlenmeyera wlano niewielką ilość wodnego roztworu siarczanu(VI) miedzi(II).

2. Następnie do kolby wlano niewielką ilość wodnego roztworu siarczku potasu.

Próba 6

1. Do kolby Erlenmeyera wlano niewielką ilość wodnego roztworu siarczku potasu.

2. Następnie do kolby wsypano niewielką ilość wiórek magnezu.

Obserwacje:

Próba 1

Ciało stałe (magnez) stopniowo się roztwarza (zanika). Wydziela się bezbarwny gaz. Po zbliżeniu do wylotu kolby zapalonej zapałki, słychać charakterystyczny trzask. W kolbie pozostaje klarowny, bezbarwny roztwór. Temperatura uzyskanego w kolbie roztworu jest większa niż temperatura roztworu wyjściowego.

Próba 2

Ciało stałe (magnez) stopniowo się roztwarza (zanika). Wytrąca się różowy osad. Niebieski roztwór się odbarwia.

Próba 3

Wydziela się bezbarwny gaz o zapachu zgniłych jaj.

Próba 4

Brak objawów reakcji.

Próba 5

Wytrąca się czarny osad. Niebieski roztwór się odbarwia.

Próba 6

Brak objawów reakcji (wiórki magnezu opadają na dno naczynia).

Wnioski:

Obserwacje, odnotowane w opisanych powyżej próbach oznaczonych numerami 1, 2, 3 oraz 5, pozwalają na stwierdzenie, że w czasie prowadzenia doświadczenia zaszły odpowiednie reakcje chemiczne. W przypadku wykonanych prób, oznaczonych numerami 4 i 6, nie odnotowano objawów, które świadczą o przebiegu reakcji chemicznych, zatem można wnioskować, że w czasie tych doświadczeń przemiany chemiczne nie miały miejsca. Postawiona hipoteza jest zatem prawdziwa – obserwując efekty towarzyszące przemianom substancji, można ustalić, czy w  analizowanym układzie zaszła reakcja chemiczna.

R6XfamYHJRBqm
Problem badawczy: Czy na podstawie obserwacji efektów towarzyszącym przemianom materii można stwierdzić, że zaszła reakcja chemiczna?. Hipoteza: (Uzupełnij) Co będzie potrzebne (sprzęt laboratoryjny i odczynniki): (Uzupełnij) Instrukcja: (Uzupełnij) Obserwacje: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 6
R7dY71zUrXNZK
Spośród podanych poniżej informacji wybierz i zaznacz wszystkie te, które stanowią obserwacje, które potwierdzają fakt, że po wprowadzeniu magnezu do kwasu chlorowodorowego (solnego) zachodzi reakcja chemiczna.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 7
R1Fi84vkZM331
W laboratorium chemicznym mieszano ze sobą parami wodne roztwory trzech substancji: chlorowodoru (kwas chlorowowodorowy, siarczanu(VI) miedzi(II) i siarczku potasu). Do podanych poniżej par roztworów dopasuj obserwacje, odnotowane po ich zmieszaniu. Jedna z nich nie pasuje do żadnej z par.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 8
R1RXa1eHIdZIx
Po wprowadzeniu magnezu do wodnego roztworu siarczanu(sześć) miedzi(dwa), zaszła reakcja chemiczna, którą można opisać za pomocą schematu:

magnez plus siarczan(sześć) miedzi(dwa) strzałka w prawo miedź plus siarczan(sześć) magnezu

Spośród podanych poniżej substancji wybierz i zaznacz wszystkie te, które są substratami opisanej reakcji chemicznej.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
11
Laboratorium 2

Przeprowadź eksperyment w wirtualnym laboratorium chemicznym. Wykorzystując odczynniki dostępne w laboratorium, zaprojektuj doświadczenia ilustrujące zjawiska fizyczne i przemiany chemiczne.

Wykonując doświadczenia, uzupełnij dziennik laboratoryjny. Następnie przejdź do rozwiązywania ćwiczeń.

Podpowiedźvioletwhite
RGHKNHBAJETGF
Wirtualne laboratorium pozwala na przeprowadzenie doświadczeń ilustrujących wybrane zjawiska fizyczne i przemiany chemiczne.
Wirtualne laboratorium pt. Doświadczenia ilustrujące wybrane zjawiska fizyczne i przemiany chemiczne.
Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Zapoznaj się z poniższym opisem doświadczenia, a następnie wykonaj polecenia.

Hipoteza: Obserwując efekty towarzyszące przemianom substancji, można ustalić, czy  analizowanym układzie zaszła reakcja chemiczna, czy przemiana fizyczna.

Co było potrzebne (sprzęt laboratoryjny i odczynniki):

  • zlewki;

  • metalowy statyw z łapą;

  • kolba okrągłodenna;

  • palnik;

  • trójnóg;

  • siatka ceramiczna;

  • szklana parownica;

  • szkiełko zegarkowe;

  • mages;

  • bagietka laboratoryjna;

  • łyżka laboratoryjna;

  • jod (kryształy);

  • sproszkowana siarka;

  • żelazo (pył);

  • azotan(V) srebra(I) (roztwór wodny);

  • chlorek potasu (stały);

  • lód;

  • woda destylowana.

Przebieg doświadczenia:

Próba 1

1. Wykorzystując łyżkę laboratoryjną, pobrano niewielką ilość jodu i umieszczono go w jednej ze zlewek.

2. Zlewkę z jodem ustawiono na siatce ceramicznej położonej na trójnogu, nad palnikiem.

3. W kolbie okrągłodennej (zamontowanej na statywie) umieszczono kostki lodu (tak, by zakryły dno kolby).

4. Kolbę z lodem obniżono tak, by jej dno zakryło wylot zlewki z jodem.

5. Zapalono palnik.

Próba 2

1. Wykorzystując łyżkę laboratoryjną, pobrano niewielką ilość siarki i umieszczono ją w szklanej parownicy.

2. Parownicę z siarką ustawiono na siatce ceramicznej położonej na trójnogu, nad palnikiem.

3. Przygotowano zlewkę z zimną wodą i ustawiono ją obok zmontowanego zestawu.

4. Zapalono palnik.

5. W momencie, gdy w parownicy znajdowała się tylko ciecz, wyłączono palnik, a następnie ostrożnie przelano zawartość parownicy do zlewki z zimną wodą.

6. Uzyskaną substancję wyjęto z wody i odłożono na szkiełko zegarkowe.

7. Po pewnym czasie sprawdzono wygląd substancji znajdującej się na szkiełku zegarkowym.

Próba 3

1. Wykorzystując łyżkę laboratoryjną, pobrano niewielką ilość kostek lodu i umieszczono je w jednej ze zlewek.

2. Zlewkę z kostkami lodu ustawiono na siatce ceramicznej, położonej na trójnogu, nad palnikiem.

3. W kolbie okrągłodennej (zamontowanej na statywie) umieszczono kolejną porcję kostek lodu (tak, by zakryły one dno kolby).

4. Zapalono palnik.

5. W momencie, gdy zawartość zlewki zaczęła wrzeć, obniżono kolbę z lodem tak, by jej dno zakryło wylot zlewki.

Próba 4

1. Do jednej ze zlewek wlano niewielką ilość wody.

2. Zlewkę z wodą ustawiono na siatce ceramicznej, położonej na trójnogu, nad palnikiem.

3. W kolbie okrągłodennej (zamontowanej na statywie) umieszczono kilka/kilkanaście kostek lodu (tak, by zakryły one dno kolby).

4. Zapalono palnik.

5. W momencie, gdy zawartość zlewki zaczęła wrzeć, obniżono kolbę z lodem tak, by jej dno zakryło wylot zlewki.

Próba 5

1. Do zlewki nalano niewielką ilość wody destylowanej.

2. Za pomocą łyżki laboratoryjnej pobrano z pojemnika niewielką ilość chlorku potasu i wsypano go do zlewki z wodą.

3. Zawartość zlewki dokładnie wymieszano bagietką.

4. Po kilku sekundach zlewkę z uzyskanym roztworem ustawiono na siatce ceramicznej, położonej na trójnogu, nad palnikiem.

5. Zapalono palnik i ogrzewano zawartość zlewki aż pozostała w niej sama substancja stała.

Próba 6

1. W jednej ze zlewek umieszczono niewielką ilość wodnego roztworu azotanu(V) srebra(I).

2. Za pomocą łyżki laboratoryjnej pobrano z pojemnika niewielką ilość żelaza i wprowadzono go do zlewki z roztworem.

Próba 7

1. W jednej ze zlewek umieszczono niewielką ilość wodnego roztworu azotanu(V) srebra(I).

2. Do drugiej ze zlewek nalano niewielką ilość wody destylowanej.

3. Za pomocą łyżki laboratoryjnej pobrano z pojemnika niewielką ilość chlorku potasu i wsypano go do zlewki z wodą. Zawartość zlewki dokładnie wymieszano bagietką, a następnie przelano do zlewki z wodnym roztworem azotanu(V) srebra(I).

Próba 8

1. Wykorzystując łyżkę laboratoryjną, pobrano niewielką ilość siarki i umieszczono ją w szklanej parownicy.

2. Za pomocą łyżki laboratoryjnej, pobrano niewielką ilość żelaza i przesypano je do parownicy z siarką. Zawartość parownicy wymieszano bagietką.

3. Do zawartości parownicy zbliżono magnes. Po zaobserwowaniu, że magnes przyciągnął mieszaninę z parownicy (lub któryś z jej składników), zdjęto ją i wprowadzono z powrotem do parownicy.

4. Parownicę z mieszaniną siarki i żelaza ustawiono na siatce ceramicznej, położonej na trójnogu, nad palnikiem.

5. Zapalono palnik i ogrzewano zawartość parownicy.

6. W momencie, gdy w parownicy powstała czarna masa zgaszono palnik. Następnie zdjęto ostrożnie parownicę i odstawiono do wystudzenia.

7. Po wystudzeniu zawartości parownicy, zbliż do niej magnes.

Obserwacje:

Próba 1

W czasie ogrzewania, w zlewce pojawiają się fioletowe pary. Po chwili, na dnie kolby okrągłodennej (od strony zlewki) pojawiają się fioletowe kryształy. Część kostek lodu w kolbie przekształca się w bezbarwną ciecz.

Próba 2

Siarka w trakcie ogrzewania topi się, zmieniając się w ciecz o jasnożółtej barwie. Podczas dalszego ogrzewania, jej barwa zmienia się na ciemnobrunatną. Substancja, uzyskana po przelaniu cieczy do zimnej wody, ma ciemnobrunatne zabarwienie i jest plastyczna. Po pewnym czasie powraca do początkowej postaci – substancji stałej, o żółtej barwie.

Próba 3

Podczas ogrzewania lód w zlewce stopniowo przekształca się w ciecz. Po chwili ciecz zaczyna wrzeć. Po zakryciu wylotu zlewki kolbą okrągłodenną z lodem, na dnie kolby (od strony zlewki) pojawiają się krople bezbarwnej cieczy, które po chwili „spadają” z powrotem do zlewki. Część kostek lodu w kolbie przekształca się w bezbarwną ciecz.

Próba 4

Po chwili ogrzewania, woda w zlewce zaczyna wrzeć. Po zakryciu wylotu zlewki kolbą okrągłodenną z lodem, na dnie kolby (od strony zlewki) pojawiają się krople bezbarwnej cieczy, które po chwili „spadają” z powrotem do zlewki. Część kostek lodu w kolbie przekształca się w bezbarwną ciecz.

Próba 5

Po wprowadzeniu chlorku potasu do wody, otrzymano klarowny bezbarwny roztwór. W czasie ogrzewania, objętość roztworu stopniowo malała. Ostatecznie w zlewce pozostał bezbarwny osad (kryształki).

Próba 6

Ciało stałe (żelazo) stopniowo się roztwarza. Roztwór w zlewce zabarwia się na żółtopomarańczowo. Wytrąca się srebrzystoszary osad.

Próba 7

Po wprowadzeniu chlorku potasu do wody, otrzymano klarowny bezbarwny roztwór. Po wymieszaniu roztworów, wytrąca się biały osad (nad osadem znajduje się klarowny bezbarwny roztwór).

Próba 8

Siarka, po zmieszaniu z żelazem, tworzy mieszaninę barwy szarej. Zbliżony do jej powierzchni magnes przyciąga pył żelaza. Po ogrzaniu, mieszanina się zapala. Żar obejmuje całą mieszaninę. Po zakończeniu żarzenia się, powstaje masa o czarnej barwie. Magnes nie oddziałuje z nią.

Wnioski:

Obserwacje, odnotowane w opisanych powyżej próbach oznaczonych numerami: 1, 2, 3, 4 oraz 5, pozwalają na stwierdzenie, że w czasie prowadzenia doświadczenia zaszły wyłącznie przemiany fizyczne. Obserwacje, wykonane w przypadku wykonanych prób oznaczonych numerami 6, 7 i 8, świadczą o przebiegu reakcji chemicznych (przy czym w próbach 7 i 8 miały miejsce także przemiany fizyczne – rozpuszczanie chlorku potasu w wodzie, przygotowywanie mieszaniny siarki z żelazem i rozdzielanie tej mieszaniny za pomocą magnesu). Postawiona hipoteza jest zatem prawdziwa – obserwując efekty towarzyszące przemianom substancji, można ustalić, czy w analizowanym układzie zaszła reakcja chemiczna, czy przemiana fizyczna.

R12LrAq0L4ncc
Problem badawczy: Czy na podstawie obserwacji efektów towarzyszącym przemianom materii można ocenić, czy przemiany te to zjawiska fizyczne czy reakcje chemiczne?. Hipoteza: (Uzupełnij) Co będzie potrzebne (sprzęt laboratoryjny i odczynniki): (Uzupełnij) Instrukcja: (Uzupełnij) Obserwacje: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 9
RNYjLKelpzvkz
Określ, które z wymienionych poniżej czynności związane są z przebiegiem reakcji chemicznej, a które z przemianą fizyczną.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 10
RFEon6xHNBHP1
Po wprowadzeniu żelaza do wodnego roztworu azotanu(pięć) srebra(jeden), zachodzi reakcja chemiczna. Przebieg tej reakcji możemy opisać schematem:

żelazo plus azotan(pięć) srebra(jeden) strzałka w prawo srebro plus azotan(pięć) żelaza(dwa)

Przeanalizuj schemat opisanej reakcji chemicznej i spośród podanych poniżej stwierdzeń wybierz wszystkie te, które są prawdziwe.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Podsumowanie

  • W przyrodzie zachodzą przemiany fizyczne, w wyniku których substancje nie zmieniają swoich właściwości, oraz przemiany chemiczne, dzięki którym powstają nowe substancje.

  • Zachodzące w przyrodzie procesy mogą być nieodwracalne, jak np. spalanie czy gotowanie potraw, lub odwracalne, jak np. parowanie i skraplanie.

R1YBL5oC3A7RS
Film przedstawia kilka przykładów zjawisk fizycznych zachodzących w naszym otoczeniu.
bg‑gold

Notatnik

R1cqFYdceLuxy
(Uzupełnij).