Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Gdy ktoś ci powie, że ryby głosu nie mają, to możesz stanowczo zaprzeczyć. W rzeczywistości wiele ryb wydaje odgłosy. Przeważnie jednak ludzie nie są w stanie ich usłyszeć. Poza tym dźwięk w wodzie przenosi się znacznie szybciej niż w powietrzu, za to światło przenika wodę tylko do niewielkiej głębokości.

RJOfFi3DA24Q8
Ryby komunikują się z innymi organizmami żyjącymi pod wodą nie tylko za pomocą wydawanych dźwięków, ale również poprzez substancje chemiczne oraz ubarwienie i postawę ciała.
Źródło: pixaby.com, domena publiczna.
Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • jakie zwierzęta żyją w wodzie;

  • jak ryby w swojej budowie przystosowały się do życia w wodzie.

Twoje cele
  • Omówisz warunki panujące w wodzie słonej i słodkiej.

  • Wyjaśnisz, w jaki sposób zwierzęta przystosowały się do życia w słonej zimnej wodzie.

i0edgxurcQ_d5e181

1. Warunki życia wodzie

Woda jest ośrodkiem o znacznie większej gęstości niż powietrze. Bardzo małe organizmy mogą się w niej swobodnie unosić. Natomiast duże zwierzęta muszą wykonać znaczny wysiłek, by pokonać opór wody. Aby go zmniejszyć, przybierają wrzecionowaty kształt, a ich skóra często pokryta jest śliskim śluzem.

RITosQyRuFU6r
Okrzemki to jednokomórkowe glony.
Źródło: Prof. Gordon T. Taylor, Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1VcUBhKqlSQt
Ryba o wrzecionowatym kształcie.
Źródło: Grand-Duc., Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.

Temperatura wody zmienia się w znacznie mniejszym stopniu i zdecydowanie wolniej niż na lądzie, co jest korzystne dla organizmów. Woda przewodzi ciepło lepiej niż powietrze. W związku z tym organizmy żyjące w wodzie są narażone na szybszą utratę ciepła niż te, które występują na lądzie. Zwierzęta stałocieplne (ssaki i ptaki) żyjące w wodzie, np. wieloryby, foki, rybitwy, mają grubą warstwę tłuszczu pod skórą, a niektóre dodatkowo powłokę z gęstej sierści lub piór, aby powstrzymać utratę ciepła.

R1NoH0AAMeMRt1
Rozkład temperatury powierzchniowej warstwy wód morskich i oceanicznych w skali ok. 1:25 000 000
Źródło: epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.

Ilość tlenu w wodzie zależy od jej temperatury. W zimnej wodzie jest więcej tlenu niż w ciepłej. Ponadto w sąsiedztwie roślin wodnych i przy powierzchni jest go znacznie więcej niż w głębszych warstwach.

R1UWhsrDNIQ37
Kaszalot w poszukiwaniu pożywienia może zanurkować na głębokość ponad 1000 m. Pozostaje pod wodą nawet do 55 minut. Po wypłynięciu na powierzchnię intensywnie oddycha, po czym ponownie nurkuje
Źródło: epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.
bg‑cyan
Ciekawostka

Ogromne ciśnienie wody i niewielka ilość tlenu na dużych głębokościach uniemożliwiają zwierzętom osiąganie dużych rozmiarów. Chociaż ryby głębinowe na zdjęciach przypominają legendarne potwory, rzadko osiągają długość powyżej kilkudziesięciu centymetrów.

RyiOK7SlLSNd1
Przedstawiciel ryb głębinowych, Gigantactis, występuje na głębokościach ok. 1000 m poniżej poziomu morza i osiąga ok. 20 cm długości.
Źródło: Theodore W. Pietsch, University of Washington, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
i0edgxurcQ_d5e241

2. Życie w wodzie słodkiej i słonej

Warunki życia w wodzie zmieniają się w zależności od głębokości. Wraz ze wzrostem głębokości rośnie ciśnienie wywierane przez wodę i spada ilość dostępnego światła. Na głębokości kilkuset metrów jest już zbyt ciemno dla roślin, a głębiej panują właściwie całkowite ciemności.

RNzPsahL5N5wd1
Zmiany w dostępie do światła zależnie od głębokości zbiornika wodnego. Fitoplankton to mikroskopijne rośliny i sinice, natomiast skorupiaki to typ zwierząt charakteryzujący się ciałem podzielonym na segmenty. Skorupiaki to m.in. kraby.
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., na podstawie The Telegraph. 7 December 2011, licencja: CC BY-SA 3.0.
bg‑lime
Ciekawostka

Niektóre ryby głębinowe wykształciły specjalne narządy, które świecąc w ciemnościach, przyciągają zaciekawione ofiary tuż przed ich paszcze.

Kolejnym ważnym czynnikiem wpływającym na życie w wodzie jest zasolenie. W wodach morskich rozpuszczonych jest średnio 3,5% (procent - 3,5/100) soli. Z kolei w wodach słodkich soli jest bardzo mało, poniżej 0,1%. Dlatego organizmy żyjące w wodach słodkich rzadko mogą przeżyć w słonych i odwrotnie. Do nielicznych wyjątków należą ryby takie jak węgorz czy łosoś, które w ciągu życia zmieniają środowisko. Osiągają to dzięki zmianom poziomów hormonów, które powodują modyfikację funkcjonowania narządów odpowiedzialnych za osmoregulację, w tym skrzeli, jelit i nerek.

1
i0edgxurcQ_d5e294

Podsumowanie

  • Woda stawia większy opór niż powietrze poruszającym się w niej ciałom.

  • Woda zmienia temperaturę wolniej niż powietrze.

  • W wodzie jest znacznie mniej tlenu niż w powietrzu.

  • Rośliny mogą żyć tylko w przypowierzchniowej warstwie mórz i oceanów.

  • Przystosowania dużych zwierząt do życia w wodzie to wrzecionowaty kształt ciała, skóra pokryta śluzem i gruba warstwa tłuszczu.

i0edgxurcQ_d5e294
bg‑azure

Praca domowa

11
Ćwiczenie 1

Wyjaśnij, dlaczego w strefie wód głębokich nie ma roślin.

RQr3mVKsJQ5H1
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 2

Woda o temperaturze 4 Indeks górny oC ma największą gęstość i nie zamarza. Wyjaśnij, jakie znaczenie dla organizmów wodnych ma ta właściwość wody w okresie zimowym.

R6f6gVVCIXRYH
(Uzupełnij).
i0edgxurcQ_d5e294

Zobacz także.

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Różnorodność zwierząt
Procesy życiowe zwierząt
Ryby

i0edgxurcQ_d5e368

Zadania

1
Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1
R11O2yFZz7WyD1
Wybierz przystosowania występujące u zwierząt stałocieplnych, które chronią je przed szybką utratą ciepła w wodzie. Możliwe odpowiedzi: 1. gruba warstwa tłuszczu, 2. gęste pióra, 3. gęste futro, 4. worki powietrzne, 5. łuski, 6. śluz
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
1
Ćwiczenie 2
R322KFb0Hua9O1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
2
Ćwiczenie 3
R1LT9P65eoUXR1
Łączenie par. Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących zawartości tlenu w wodzie.. W ciepłej wodzie rozpuszcza się więcej tlenu.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Najwięcej tlenu jest zawsze przy dnie zbiornika.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. W zimnej wodzie rozpuszcza się więcej tlenu niż w ciepłej.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz. Woda zawiera więcej tlenu niż powietrze.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałsz
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
3
Ćwiczenie 4
RrNE3mCX7F5gg1
Wskaż, ile wynosi przeciętne zasolenie wód oceanicznych. Możliwe odpowiedzi: 1. około 3,5%, 2. dokładnie 17,3%, 3. 50%, 4. około 1%, 5. około 2,5%, 6. około 6,5‰
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl >, licencja: CC BY 3.0.
i0edgxurcQ_d5e294
bg‑azure

Notatnik

RRBIMcJhzuHNR
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida