Jaki charakter mogą wykazywać tlenki?

Tlenki mogą wykazywać charakter kwasowy, zasadowy, amfoteryczny lub obojętny. Takie tlenki nazywa się kolejno: kwasowymi, zasadowymi, amfoterycznymi lub obojętnymi. Aby określić, jaki charakter chemiczny wykazuje dany tlenek, należy sprawdzić czy dany tlenek reaguje z kwasem oraz czy reaguje z wodnym roztworem wodorotlenku.

Pamiętaj, że charakter chemiczny tlenku określa nam jego zachowanie wobec zasad i kwasów, nie zaś np. wody czy innych tlenków. Nie mniej jednak i tutaj znajdziemy pewną prawidłowość, np. tlenki kwasotwórcze, a więc reagujące z wodą z wytworzeniem kwasów, mają również charakter kwasowy, a więc reagują z zasadami a nie reagują z kwasami. Jednak nie zawsze działa to w drugą stronę, tzn. nie każdy tlenek kwasowy jest jednocześnie tlenkiem kwasotwórczym, np. SiO2. Podobnie ma się rzecz w przypadku tlenków zasadowych. Wszystkie tlenki zasadotwórcze, a więc te reagujące z wodą z wytworzeniem zasad, wykazują charakter zasadowy, ale nie wszystkie tlenki zasadowe są jednocześnie zasadotwórcze, np. CrO i MnO mimo zasadowego charakteru są obojętne wobec wody. Poniżej przedstawiono graf ilustrujący podział tlenków ze względu na charakter chemiczny.

RULUdq0xX7fSi1
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: Charakter chemiczny tlenków
    • Elementy należące do kategorii Charakter chemiczny tlenków
    • Nazwa kategorii: Kwasowy
      • Elementy należące do kategorii Kwasowy
      • Nazwa kategorii: Reagują z wodnymi roztworami wodorotlenków tworząc sole.
      • Nazwa kategorii: W większości reagują z wodą tworząc odpowiednie kwasy.
      • Nazwa kategorii: Tworzą sole z tlenkami zasadowymi.
      • Koniec elementów należących do kategorii Kwasowy
    • Nazwa kategorii: Zasadowy
      • Elementy należące do kategorii Zasadowy
      • Nazwa kategorii: Reagują z kwasami tworząc sole.
      • Nazwa kategorii: Tlenki litowców i berylowców reagują z wodą tworząc odpowiedni wodorotlenek.
      • Koniec elementów należących do kategorii Zasadowy
    • Nazwa kategorii: Amfoteryczny
      • Elementy należące do kategorii Amfoteryczny
      • Nazwa kategorii: Reagują z kwasami i wodnymi roztworami wodorotlenków tworząc sole.
      • Nazwa kategorii: Zazwyczaj nie reagują z wodą.
      • Koniec elementów należących do kategorii Amfoteryczny
    • Nazwa kategorii: Obojętny
      • Elementy należące do kategorii Obojętny
      • Nazwa kategorii: Nie reagują z kwasami, wodnymi roztworami wodorotlenków ani z wodą.
      • Koniec elementów należących do kategorii Obojętny
      Koniec elementów należących do kategorii Charakter chemiczny tlenków
Mapa pojęciowa pt. „Charakter chemiczny tlenków".
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Tlenki kwasowe

Są to tlenki niemetali oraz tlenki niektórych metali, które reagują z wodnymi roztworami wodorotlenków, a nie reagują z kwasami.

Tlenki kwasowe pierwiastków

grupy grupy 1‑2 układu okresowego (bloku s

grupy 13‑18 układu okresowego (bloku p

grupy 3‑12 układu okresowego (bloku d

brak

B2O3
CO2
SiO2
GeO
N2O5
NO2
N2O3
P4O10
P4O6
As2O5
Bi2O5
SO2
SeO3
SeO2
TeO3
Cl2O7
ClO3
Cl2O
BrO2
Br2O
I2O5

CrO3
Mn2O7
MnO3

W reakcjach tlenków kwasowych z roztworami wodorotlenków powstaje sól i woda. Reakcję tą można zapisać w sposób ogólny jako:

tlenek kwasowy + wodorotlenek → sól + woda

Doświadczenie: Badanie charakteru chemicznego tlenku siarki(VI).

RPDM4AKMT9c3p
Schemat doświadczenia
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Obserwacje:

Probówka 1: Malinowy roztwór uległ odbarwieniu.

Probówka 2: Brak widocznych objawów reakcji.

Wniosek:

Tlenek siarki(VI) jest tlenkiem kwasowym, ponieważ reaguje z zasadą (wodnym roztworem wodorotlenku), a nie reaguje z kwasem.

Równanie reakcji chemicznej z zasadą:

  • W formie cząsteczkowej:

SO3+2 NaOH→Na2SO4+H2O

  • W formie jonowej – skróconej:

SO3+2 OH-→SO42-+H2O

Równanie reakcji chemicznej z kwasem:

SO3+HCl→reakcja nie zachodzi

Tlenki zasadowe

Są to tlenki metali, które reagują z kwasami, a nie reagują z wodorotlenkami.

Tlenki zasadowe metali

bloku s

bloku p

bloku d

Wszystkie za wyjątkiem BeO na przykład:
– Na2O
– Li2O
– MgO
– CaO itd.

- Tl2O3
– Tl2O
– Bi2O3

-CrO
– MnO

W reakcjach tlenków zasadowych z kwasem powstaje sól i woda. Reakcję tą można zapisać w sposób ogólny jako:

tlenek zasadowy + kwas → sól + woda

Doświadczenie: Badanie charakteru chemicznego tlenku baru.

R6w9rcP2WcCHU
Schemat doświadczenia
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Obserwacje:

Probówka 1: Brak widocznych oznak reakcji z zasadą.

Probówka 2: Ciało stałe uległo roztworzeniu. Roztwór zmienił barwę z czerwonej na żółtopomarańczową.

Wniosek:

Tlenek baru jest tlenkiem zasadowym, ponieważ reaguje z kwasem, a nie reaguje z zasadą (wodnym roztworem wodorotlenku).

Równanie reakcji chemicznej z kwasem:

  • W formie cząsteczkowej:

BaO+2 HCl→BaCl2+H2O

  • W formie jonowej – skróconej:

BaO+2 H3O+→Ba2++3 H2O

Równanie reakcji chemicznej z wodorotlenkiem:

BaO+NaOH→reakcja nie zachodzi

Tlenki amfoteryczne

Są to tlenki metali oraz niemetali, które reagują zarówno z mocnymi kwasami jak i mocnymi zasadami (wodnymi roztworami wodorotlenków). Tlenki amfoteryczne nie reagują z wodą.

Tlenki amfoteryczne pierwiastków

bloku s

bloku p

bloku d

- BeO

- Al2O3
– Ga2O3
– In2O3
– GeO2
– SnO
– SnO2
– PbO
– PbO2
– As2O3
– Sb2O5
– Sb2O3
– TeO2

- Cr2O3
– ZnO
– CuO
– MnO2
– Fe2O3

W reakcji tlenków amfoterycznych z mocnym kwasem powstaje sól i woda zgodnie z poniższym ogólnym równaniem reakcji:

tlenek amfoteryczny + kwas → sól + woda

W reakcji tlenków amfoterycznych z mocną zasadą (na przykład wodny roztwór NaOH lub KOH) powstaje związek koordynacyjny, tzw. sól kompleksowa, w której kation metalu stanowi atom centralny, a aniony wodorotlenkowe pełnią funkcję ligandów. W reakcji jednym z substratów jest również woda. Schemat równania tej reakcji można zapisać w sposób ogólny:

tlenek amfoteryczny + woda + wodorotlenek → związek koordynacyjny

Doświadczenie: Badanie charakteru chemicznego tlenku cynku.

RWvE2iQWVQtM4
Schemat doświadczenia
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Obserwacje:

Probówka 1: Ciało stałe uległo roztworzeniu. Powstał klarowny bezbarwny roztwór.

Probówka 2: Ciało stałe uległo roztworzeniu. Powstał klarowny bezbarwny roztwór.

Wniosek:

Tlenek cynku jest tlenkiem amfoterycznym, ponieważ reaguje z kwasem oraz z zasadą (wodnym roztworem wodorotlenku).

Równania reakcji chemicznych:

Probówka 1

  • W formie cząsteczkowej:

ZnO+2NaOH+H2O→Na2ZnOH4tetrahydroksocynkan(II) sodu

  • W formie jonowej – skróconej:

ZnO+2 OH-+H2O→ZnOH42-anion tetrahydroksocynkanowy(II)

Probówka 2

  • W formie cząsteczkowej:

ZnO+2 HCl→ZnCl2+H2O

  • W formie jonowej – skróconej:

ZnO+2 H3O+→Zn2++3 H2O

Tlenki obojętnie

Są to tlenki, które nie reagują z kwasami, roztworami wodnymi wodorotlenków oraz z wodą. Tlenkami obojętnymi są np. tlenki pierwiastków bloku p: NO, CO, SiO, N2O.

Podsumowanie

Pewne zależności dotyczące charakteru chemicznego tlenków można odczytać z układu okresowego. Strzałki czerwone oznaczają wzrost właściwości kwasowych tlenków, a strzałki zielone oznaczają wzrost właściwości zasadowych tlenków w grupie i okresie.

RaLWk6jMM40mQ1
Ilustracja dotyczy zależności charakteru chemicznego tlenków od położenia w układzie okresowym. Na ilustracji znajduje się układ okresowy, w którym pierwiastki bloków s, p, d oznaczono kolorem niebieskim, lantanowce szaro‑niebieskim, a aktynowce fioletowym. Wokół układu okresowego umieszczono cztery strzałki. Pierwsza z nich, znajdująca się u góry, jest skierowana w prawo a na niej znajduje się napis: charakter kwasowy. Strzałka po prawej stronie układu jest skierowana w dół i ma napis: charakter zasadowy. Strzałka, znajdująca się pod układem skierowana jest w lewo, a napis na niej to: charakter zasadowy. ostatnia ze strzałek to ta po lewej stronie układu, skierowana w górę. Ma napis: charakter kwasowy.
Zależności dotyczące charakteru chemicznego tlenków na podstawie układu okresowego i ich zmiany na tle układu
Źródło: GroMar Sp. z o.o. na podstawie: pubchem.ncbi.nlm.nih.gov, licencja: CC BY-SA 3.0.
11
Laboratorium 1

Czy wiesz, w jaki sposób zbadać charakter chemiczny następujących tlenków: P4O10, MgO, Al2O3? Zapoznaj się z poniższym laboratorium i zbadaj charakter chemiczny tych związków chemicznych. Następnie uzupełnij dzienniczek, wpisując do niego sprzęt laboratoryjny oraz odczynniki chemiczne, z których korzystałeś, a także instrukcję wykonywanego eksperymentu. Na koniec rozwiąż ćwiczenia sprawdzające.

Rjv31P9PNYnwE
Wirtualne laboratorium przedstawia badanie charakteru chemicznego tlenku fosforu(V), tlenku glinu i tlenku magnezu. Dla każdego tlenku doświadczenie składa się z dwóch etapów. Etap 1. Do próbki badanego tlenku dodaje się roztwór kwasu chlorowodorowego (HCl) oraz kilka kropli oranżu metylowego. Następnie obserwuje się, czy tlenek reaguje z kwasem i czy następują zmiany wyglądu mieszaniny. Reakcja tlenku z kwasem świadczy o jego właściwościach zasadowych lub amfoterycznych, natomiast brak reakcji wskazuje na charakter kwasowy. Etap 2. Do nowej próbki tego samego tlenku dodaje się roztwór wodorotlenku sodu (NaOH) oraz kilka kropli fenoloftaleiny. Obserwuje się przebieg doświadczenia i ewentualne rozpuszczanie tlenku. Reakcja z zasadą świadczy o charakterze kwasowym lub amfoterycznym, natomiast brak reakcji wskazuje na charakter zasadowy. Wynik doświadczenia. Na podstawie obserwacji obu etapów stwierdza się, że: 1.tlenek fosforu(V) reaguje z roztworem NaOH (odbarwia malinowy roztwór), a nie reaguje z HCl – ma charakter kwasowy, 2.tlenek glinu reaguje zarówno z HCl (odbarwia pomarańczowy roztwór), jak i z NaOH (odbarwia malinowy roztwór) – ma charakter amfoteryczny, 3.tlenek magnezu reaguje z HCl (odbarwia pomarańczowy roztwór), a nie reaguje z NaOH – ma charakter zasadowy.
Wirtualne laboratorium pt. „Badanie charakteru chemicznego tlenków”
Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Podpowiedźgreenwhite
R1A3i2cw0A0o6
Analiza eksperymentu: Tytuł eksperymentu Problem badawczy: Treść problemu badawczego. Hipoteza: (Uzupełnij). Sprzęt laboratoryjny: (Uzupełnij). Odczynniki chemiczne: (Uzupełnij). Przebieg eksperymentu: (Uzupełnij) Obserwacje: (Uzupełnij) Wyniki: (Uzupełnij) Wnioski: (Uzupełnij) Równanie reakcji chemicznej: Odpowiedź zapisz w zeszycie do lekcji chemii, zrób zdjęcie, a następnie umieść je w wyznaczonym polu.

Analiza doświadczenia: Badanie charakteru chemicznego tlenków.

Problem badawczy: Jaki charakter chemiczny posiadają tlenki: magnezu, glinu oraz fosforu(V)?

Hipoteza: Tlenek magnezu ma charakter zasadowy, tlenek glinu ma charakter amfoteryczny, a tlenek fosforu(V) ma charakter kwasowy.

Odczynniki: wodny roztwór wodorotlenku sodu o stężeniu 4 moldm3; kwas chlorowodorowy o stężeniu 4 moldm3; MgOs, Al2O3s, P4O10s; roztwór oranżu metylowego; alkoholowy roztwór fenoloftaleiny.

Sprzęt laboratoryjny: 6 probówek – podłużnych naczyń szklanych do przeprowadzania prostych reakcji chemicznych; 3 łyżki laboratoryjne – długie trzonki wykonane ze szkła, porcelany lub metalu zakończone z jednej strony łyżeczką. Służą do nabierania sypkich substancji chemicznych; statyw na probówki – prostokątny sprzęt laboratoryjny z rzędami otworów, w których umieszczane są probówki; 6 szklanych bagietek – sprzętów laboratoryjnych, o kształcie prostego pręta szklanego, czasami zakończonego z jednej strony małą rączką, a z drugiej małą łopatką; 3 pipety Pasteura – wąskie rurki do pobierania i przenoszenia niewielkiej ilości cieczy przy pomocy ssawki.

Instrukcja wykonania doświadczenia:

1. Do trzech probówek wlano po 3 cm3 kwasu chlorowodorowego, a następnie dodano kilka kropli roztworu oranżu metylowego

2. Do każdej z trzech probówek dodano kolejno niewielką ilość (pół łyżeczki) tlenków: MgOs, Al2O3s,P4O10s.

3. Zawartość probówek zamieszano.

4. Do kolejnych trzech probówek wlano po 3 cm3 wodnego roztworu wodorotlenku sodu, a następnie dodano kilka kropli alkoholowego roztworu fenoloftaleiny.

5. Do każdej z trzech probówek dodano kolejno niewielką ilość (pół łyżeczki) tlenków: MgOs, Al2O3s, P4O10s.

6. Zawartość probówek zamieszano.

Obserwacje:

  • Po dodaniu roztworu oranżu metylowego do probówek z kwasem chlorowodorowym roztwory w probówkach zabarwiły się na czerwono, a po dodaniu alkoholowego roztworu fenoloftaleiny do probówek z wodnym roztworem wodorotlenku sodu roztwory w probówkach zabarwiły się na malinowo.

  • Po wprowadzeniu tlenku magnezu oraz tlenku glinu do probówek z kwasem chlorowodorowym i oranżem metylowym zaobserwowano roztworzenie się obydwu tlenków oraz zmianę zabarwienia roztworów z czerwonego na żółtopomarańczowe. Po wprowadzeniu tlenku fosforu(V) do probówki z kwasem chlorowodorowym i oranżem metylowym zaobserwowano roztworzenie się tlenku (roztwór pozostał jednak czerwony).

  • Po wprowadzeniu tlenku glinu oraz tlenku fosforu(V) do probówek z wodnymi roztworami wodorotlenku sodu i fenoloftaleiną zaobserwowano roztworzenie się obydwu tlenków oraz odbarwienie się malinowych roztworów. Po wprowadzeniu tlenku magnezu do probówki z wodnym roztworem wodorotlenku sodu i fenoloftaleiną zaobserwowano roztwarzanie się tlenki i wytrącanie się białego osadu (uzyskano zmętniony malinowy roztwór).

Wyniki:

  • Tlenek magnezu zareagował z kwasem chlorowodorowym, czego skutkiem był wzrost pH roztworu, nie zareagował on z kolei z wodnym roztworem wodorotlenku.

  • W przypadku tlenku glinu doszło do reakcji zarówno z kwasem chlorowodorowym, jak i wodnym roztworem wodorotlenku sodu – w obydwóch przypadkach doszło do zmiany pH.

  • Tlenek fosforu(V) zareagował z wodnym roztworem wodorotlenku, czego wynikiem był spadek pH roztworu, nie uległ on jednak reakcji z kwasem chlorowodorowym.

Wnioski:

  • Tlenek magnezu nie uległ reakcji z wodnym roztworem wodorotlenku, nie doszło do zmiany pH, a roztworzenie tlenku wynika z jego reakcji z wodą. Uległ on z kolei reakcji z kwasem, w wyniku czego nastąpił wzrost pH – była to zatem reakcja neutralizacji. Tlenek magnezu jest więc tlenkiem zasadowym.

  • Tlenek glinu uległ reakcji w obydwóch przypadkach i w obydwóch przypadkach doszło do zmiany pH – w reakcji z kwasem nastąpił wzrost, a w reakcji z wodnym roztworem wodorotlenku nastąpił spadek pH. Jest on zatem tlenkiem amfoterycznym.

  • Tlenek fosforu(V) uległ reakcji z wodnym roztworem wodorotlenku, czego skutkiem był spadek pH i nie zareagował on z kwasem (roztworzenie tlenku w tym przypadku było skutkiem jego reakcji z wodą). Jest to więc tlenek kwasowy.

Hipoteza została potwierdzona.

Równania reakcji chemicznych:

1. MgO+2 HCl→MgCl2+H2O

2. Al2O3+6 HCl→2 AlCl3+3 H2O

3. P4O10+HCl → brak reakcji

4. MgO + NaOH → brak reakcji

5. Al2O3 + 2 NaOH + 3 H2O → 2 Na[AlOH4]

6. P4O10 + 12 NaOH → 4 Na3PO4 + 6 H2O

7. MgO + H2O → Mg(OH)2

8. P4O10 + 6 H2O → 4 H3PO4

Hipoteza została potwierdzona.

Rd9Q674v7JNUm
Ćwiczenie 1
Wybierz, jakim tlenkiem jest tlenek glinu: Możliwe odpowiedzi: 1. amfoterycznym, 2. kwasowym, 3. zasadowym
RvA9iEf2OsQvS
Ćwiczenie 2
Zaznacz, prawidłowe dokończenie następującej reakcji: S i O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, plus, dwa N a O H. Możliwe odpowiedzi: 1. N a indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S i O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 2. N a indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, S i O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H C l, 3. N a S i O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, plus, H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O
Ćwiczenie 1

Zaklasyfikuj badane w wirtualnym laboratorium tlenki do odpowiedniej grupy.

R1RWHq1ODZi0Z
Tlenek kwasowy: 1. S i O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, 2. A l indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 3. M g O
Tlenek zasadowy: 1. S i O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, 2. A l indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 3. M g O
Tlenek amfoteryczny: 1. S i O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, 2. A l indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 3. M g O
Ćwiczenie 2

Poniżej podano nazwy różnych substancji chemicznych. Wybierz i zaznacz nazwy substancji, które mogły być produktami reakcji przeprowadzonych przez Ciebie w wirtualnym laboratorium.

RgVBmznmK56mC
chlorek magnezu heksahydroksoglinian sodu krzemian(cztery) magnezu kwas chlorowy(jeden) wodorotlenek magnezu chlorek sodu tetrahydroksoglinian sodu chlorek glinu
Ćwiczenie 3

Podaj po dwa wzory sumaryczne tlenków, należących do grupy tlenków kwasowych, zasadowych, amfoterycznych oraz obojętnych, które można użyć zamiast P4O10, MgO, Al2O3 w eksperymencie przeprowadzonym przez Ciebie w wirtualnym laboratorium.

R2HLmK9tyyDyu
Tlenki kwasowe Możliwe odpowiedzi: 1. P indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, 2. N a indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 3. C O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, 4. C r indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 5. Z n O, 6. M n O Tlenki zasadowe Możliwe odpowiedzi: 1. P indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, 2. N a indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 3. C O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, 4. C r indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 5. Z n O, 6. M n O Tlenki amfoteryczne Możliwe odpowiedzi: 1. P indeks dolny, cztery, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, dziesięć, koniec indeksu dolnego, 2. N a indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O, 3. C O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, 4. C r indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, O indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, 5. Z n O, 6. M n O

Jak otrzymać tlenki?

1
11
Laboratorium 2

Zaprojektuj i przeprowadź doświadczenie pozwalające otrzymać tlenek węgla(IV) w wyniku reakcji węglanu sodu z kwasem chlorowodorowym (solnym). Zastanów się, w jaki sposób możesz wykryć tlenek węgla(IV). Następnie wykonaj eksperyment, w którym otrzymasz tlenek miedzi(II) w wyniku rozkładu wodorotlenku. W ostatniej części zbadaj właściwości fizykochemiczne wybranych tlenków. Wśród sprzętu laboratoryjnego oraz odczynników chemicznych znajdują się te niezbędne do przeprowadzenia wymienionych eksperymentów. Zaplanuj trzy doświadczenia chemiczne, przeprowadź je, zapisz obserwacje, wnioski oraz odpowiednie równania reakcji chemicznych.

RGVPUUXG58NBV
Wirtualne laboratorium „Otrzymywanie i charakterystyka wybranych tlenków”
Wirtualne laboratorium „Otrzymywanie i charakterystyka wybranych tlenków”
Źródło: GroMar Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.
R1dNgOZqsBWon
Problem badawczy:. Hipoteza:. Co będzie potrzebne: (Uzupełnij). Instrukcja: (Uzupełnij). Obserwacje: (Uzupełnij). Wnioski: (Uzupełnij).
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RqekpEC2qOV9d
Problem badawczy:. Hipoteza:. Co będzie potrzebne: (Uzupełnij). Instrukcja: (Uzupełnij). Obserwacje: (Uzupełnij). Wnioski: (Uzupełnij).
R12vQjVS1km3q
Problem badawczy:. Hipoteza:. Co będzie potrzebne: (Uzupełnij). Instrukcja: (Uzupełnij). Obserwacje: (Uzupełnij). Wnioski: (Uzupełnij).
1
Laboratorium 2

Zapoznaj się z poniższym opisem eksperymentów. W pierwszym doświadczeniu dowiesz się, jak otrzymać tlenek węgla(IV) w wyniku reakcji węglanu sodu z kwasem chlorowodorowym (solnym) oraz w jaki sposób można go wykryć. W drugiej części poznasz reakcję prowadzącą do powstania tlenku miedzi(II). Trzecie doświadczenie dotyczy badania właściwości wybranych tlenków. Po zapoznananiu z opisem, wykonaj polecenia sprawdzające, aby utrwalić zdobytą wiedzę.

Wszystkie przeprowadzone doświadczenia zostały wykonane pod sprawnym dygestorium z zachowaniem wszelkich środków ostrożności oraz zasad BHP.

Doświadczenie 1

Hipoteza: W reakcji kwasu solnego z węglanem sodu powstaje tlenek węgla(IV), który powoduje mętnienie wody wapiennej.

Co będzie potrzebne:

  • zlewka - naczynie szklane o cylindrycznym kształcie, stosowane do przeprowadzania prostych reakcji chemicznych;

  • kolba stożkowa z bocznym odprowadzeniem i wężykiem gumowym - szklane naczynie w kształcie stożka z płaskim dnem i zwężoną szyjką i boczną rurką na wysokości szyjki, umożliwiającą podłączenie wężyka od pompki oraz sączenie pod zmniejszonym ciśnieniem;

  • statyw - pionowy pręt ze stabilną podstawą umożliwiający mocowanie na wybranej wysokości, na przykład szkła laboratoryjnego umieszczonego w łapie;

  • wkraplacz z korkiem - szklane naczynie o cylindrycznym kształcie z dwoma otworami górnym, służącym do wprowadzania wkraplanej cieczy, oraz dolnym, wykorzystywanym do wkraplania, naczynie u dołu wyposażone jest w kranik, pod którym znajduje fragment naczynia wyposażony w szklany szlif, ponad szlifem i poniżej kranika znajduje się boczna rurka, łącząca tę część naczynia z górną, co umożliwia wyrównywanie ciśnienia i wkraplanie cieczy nawet w przypadku zamknięcia górnego otworu z pomocą korka;

  • łyżeczka - długi trzonek wykonany ze szkła, porcelany lub metalu zakończony z jednej strony łyżeczką;

  • bagietka szklana - szklany pręt laboratoryjny służący do mieszania;

  • cylindry miarowe - podłużne, szklane naczynia laboratoryjne w kształcie walca z umieszczoną na ściance podziałką objętości, służące do odmierzania cieczy;

  • probówka - podłużne, U‑kształtne naczynie szklane do przeprowadzania prostych reakcji chemicznych;

  • kwas solny;

  • węglan sodu (stały);

  • woda wapienna (nasycony wodny roztwór wodorotlenku wapnia).

Przebieg doświadczenia:

  1. Do kolby stożkowej ze szlifem i bocznym tubusem dodano łyżkę węglanu sodu.

  2. Do zlewki nalano za pomocą cylindra miarowego 250 centymetrów sześciennych wody wapiennej.

  3. Do wkraplacza zamontowanego w łapie połączonej ze statywem wprowadzono za pomocą cylindra miarowego sto centymetrów sześciennych dziesięcioprocentowego wodnego roztworu chlorowodoru HCl.

  4. Po wykonaniu wymienionych czynności zmontowano zestaw do zbierania gazu. Wkraplacz włożono do szlifu kolby stożkowej z bocznym tubusem. Na tubus nałożono gumowy wężyk, który wprowadzono do pustej probówki. Probówkę następnie zanurzono do góry dnem w zlewce wypełnionej wodą wapienną.

  5. Do kolby wprowadzono kwas solny, lekko odkręcając kranik wkraplacza.

  6. Zanotowano obserwacje.

Obserwacje:

Zawartość kolby pieni się, węglan sodu ulega roztworzeniu. W zlewce z wodą wapienną pojawia się zmętnienie.

Wnioski:

W reakcji kwasu solnego z węglanem sodu powstaje dwutlenek węgla, który powoduje mętnienie wody wapiennej. Wynika to z tego, że w reakcji dwutlenku węgla z wodą wapienną powstaje węglan wapnia – biały osad.

Równania reakcji chemicznych:

2 HCl+Na2CO3→2 NaCl+CO2↑+H2O

CaOH2+CO2→CaCO3↓+H2O

Doświadczenie 2

Hipoteza: W wyniku reakcji wodorotlenku sodu z siarczanem(VI) miedzi(II) powstaje wodorotlenek miedzi(II), który w podwyższonej temperaturze ulega rozkładowi do tlenku miedzi(II).

Szkło laboratoryjne i aparatura:

  • probówka - podłużne, U‑kształtne naczynie szklane do przeprowadzania prostych reakcji chemicznych;

  • bagietka szklana - szklany pręt laboratoryjny służący do mieszania;

  • pipeta - wąska rurka służąca do pobierania i przenoszenia niewielkiej ilości cieczy przy pomocy ssawki.

  • szczypce laboratoryjne - narzędzia służące do chwytania, np. gorących przedmiotów;

  • palnik - urządzenie techniczne umożliwiające podtrzymywanie płomienia spalanego gazu w kontrolowany sposób;

  • statyw na probówki - prostopadłościenny sprzęt laboratoryjny z rzędami otworów, w których umieszczane są probówki.

Odczynniki chemiczne:

siarczan(VI) miedzi(II) CuSOIndeks dolny 4 (roztwór wodny), wodorotlenek sodu NaOH (roztwór o stężeniu dwa mole na decymetr sześcienny)

Przebieg doświadczenia:

  1. Do probówki umieszczonej w statywie wprowadzono za pomocą pipety Pasteura wodny roztwór siarczanu(VI) miedzi(II).

  2. Następnie do probówki dodano dwumolowego roztworu wodorotlenku sodu.

  3. Zawartość probówki ogrzano w płomieniu palnika, wykorzystując do jej trzymania łapę laboratoryjną.

  4. Zanotowano obserwacje.

Obserwacje:

Po dodaniu roztworu wodorotlenku sodu do niebieskiego wodnego roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) powstał niebieski, galaretowaty osad. Zawartość probówki wyniku ogrzania zmieniła zabarwienie na zielonkawe i powstał czarny osad.

Wnioski:

W wyniku reakcji wodorotlenku sodu z siarczanem(VI) miedzi(II) powstał niebieski, galaretowaty osad wodorotlenku miedzi(II). Ogrzanie go prowadzi do rozkładu związku, co prowadzi do powstania tlenku miedzi(II).

Hipoteza została potwierdzona.

Równania  reakcji chemicznych:

CuSO4+2 NaOH→Cu(OH)2↓+Na2SO4

Cu(OH)2→TCuO+H2O

Doświadczenie 3

Hipoteza: Wybrane tlenki różnych pierwiastków chemicznych wykazują odmienne właściwości

Szkło laboratoryjne i aparatura:

  • probówki - podłużne, U‑kształtne naczynia szklane do przeprowadzania prostych reakcji chemicznych;

  • statyw na probówki - prostopadłościenny sprzęt laboratoryjny z rzędami otworów, w których umieszczane są probówki;

  • pipety Pasteura - wąskie rurki służące do pobierania i przenoszenia niewielkiej ilości cieczy przy pomocy ssawki;

  • bagietki szklane - szklane pręty laboratoryjne służące do mieszania;

  • łyżeczki - długie trzonki wykonane ze szkła, porcelany lub metalu zakończone z jednej strony łyżeczką;

  • tryskawka - naczynie wykonane z tworzywa sztucznego zamknięte nakrętką z długą, zakrzywioną ku dołowi końcówką; tryskawka z reguły wypełniona jest wodą destylowaną, która pod wpływem nacisku na plastikowe naczynie, uwalnia wodę na zewnątrz przez długą końcówkę;

  • papierki wskaźnikowe - kawałki bibuły nasączone substancją będącą indykatorem, a następnie wysuszone, które umożliwiają badanie odczynu roztworu;

Odczynniki chemiczne:

woda destylowana, kwas chlorowodorowy o stężeniu cztery mole na decymetr sześcienny, wodny roztwór wodorotlenku sodu o stężeniu cztery mole na decymetr sześcienny, roztwór wodny oranżu metylowego, alkoholowy roztwór fenoloftaleiny, tlenek magnezu, tlenek glinu, tlenek fosforu(V), tlenek krzemu(VI), tlenek sodu, tlenek siarki(VI), tlenek miedzi(II).

Przebieg doświadczenia:

  1. Umieszczenie wybranego tlenku w probówce za pomocą łyżeczki laboratoryjnej.

  2. Dodanie niewielkiej ilości (kilka centymetrów sześciennych) wody destylowanej za pomocą tryskawki.

  3. Wymieszanie zawartości probówki za pomocą bagietki i zapisanie obserwacji dotyczących rozpuszczalności danego tlenku w wodzie.

  4. Naniesienie na uniwersalny papierek wskaźnikowy kilku kropel z  probówki i określenie barwy papierka.

  5. Umieszczenie za pomocą pipety kilku centymetrów sześciennych kwasu chlorowodorowego w drugiej probówce i dodanie do niego kilku kropli roztworu wodnego oranżu metylowego.

  6. Dodanie do probówki drugiej z pomocą łyżeczki wybranego tlenku.

  7. Wymieszanie zawartości probówki z pomocą bagietki i zapisanie obserwacji poczynionych w trakcie eksperymentu.

  8. Umieszczenie za pomocą pipety kilku centymetrów sześciennych wodnego roztworu wodorotlenku sodu w trzeciej probówce oraz dodanie do niego kilku kropli alkoholowego roztworu fenoloftaleiny.

  9. Umieszczenie w trzeciej probówce wybranego tlenku za pomocą łyżeczki laboratoryjnej.

  10. Wymieszanie zawartości probówki oraz zanotowanie poczynionych obserwacji.

  11. Przeprowadzenie analogicznych czynności dla pozostałych tlenków dostępnych w laboratorium.

Obserwacje:

Tlenek magnezu w niewielkim stopniu rozpuszcza się w wodzie (po ogrzaniu probówki w łaźni wodnej) , a uniwersalny papierek wskaźnikowy barwi się w roztworze wodnym na kolor turkusowy. Po dodaniu tlenku magnezu do roztworu kwasu chlorowodorowego zabarwionego na czerwono oranżem metylowym następuje zmiana barwy roztworu na pomarańczową. Po dodaniu tlenku magnezu do roztworu wodorotlenku sodu z fenoloftaleiną nie obserwuje się zmian.

Tlenek glinu nie rozpuszcza się w wodzie, a uniwersalny papierek wskaźnikowy nie barwi się w roztworze wodnym. Po dodaniu tlenku glinu do roztworu kwasu chlorowodorowego zabarwionego na czerwono oranżem metylowym następuje powolne roztwarzanie osadu i zmienia się zabarwienie roztworu z czerwonego na pomarańczowy. Po dodaniu tlenku glinu do roztworu wodorotlenku sodu z fenoloftaleiną roztwór następuje roztwarzanie osadu oraz odbarwianie roztworu fenoloftaleiny (w zależności od ilości użytych reagentów może pozostać malinowe zabarwienie lub nastąpić znaczne zmniejszenie intensywności zabarwienia).

Tlenek fosforu(V) rozpuszcza się całkowicie w wodzie, a uniwersalny papierek wskaźnikowy barwi się w roztworze wodnym na kolor czerwony. Po dodaniu tlenku fosforu(V) do roztworu kwasu chlorowodorowego zabarwionego na czerwono oranżem metylowym tlenek rozpuszcza się, a roztwór nie zmienia koloru. Po dodaniu tlenku fosforu(V) do roztworu wodorotlenku sodu z fenoloftaleiną roztwór robi się przejrzysty i a fenoloftaleina odbarwia się.

Tlenek krzemu(IV) nie rozpuszcza się w wodzie, a uniwersalny papierek wskaźnikowy nie barwi się. Po dodaniu tlenku krzemu(IV) do roztworu kwasu chlorowodorowego zabarwionego oranżem metylowym roztwór nie zmienia koloru, tlenek nie miesza się z roztworem. Po dodaniu tlenku krzemu(IV) do roztworu wodorotlenku sodu z fenoloftaleiną, a następnie ogrzaniu do około osiemdziesięciu stopni Celsjusza roztwór robi się przejrzysty.

Tlenek sodu rozpuszcza się w wodzie całkowicie, a uniwersalny papierek wskaźnikowy barwi się w roztworze wodnym na kolor ciemnoniebieski. Po dodaniu tlenku sodu do roztworu kwasu chlorowodorowego zabarwionego oranżem metylowym roztwór zmienia kolor na pomarańczowy.

Tlenek miedzi(II) nie rozpuszcza się w wodzie, a uniwersalny papierek wskaźnikowy nie barwi się. Po dodaniu tlenku miedzi(II) do roztworu kwasu chlorowodorowego nie barwionego oranżem metylowym roztwór zmienia kolor na zielony. Po dodaniu tlenku miedzi(II) do roztworu wodorotlenku sodu bez fenoloftaleiny roztwór zmienia kolor na niebieski i wytrąca się osad.

Wnioski:

Z przeprowadzonego doświadczenia wynika, że:

  • tlenek magnezu rozpuszcza się w wodzie a jego roztwór ma odczyn zasadowy; na podstawie reakcji z kwasem chlorowodorowy można stwierdzić, że ma charakter zasadowy.

M g O + 2 H C l → M g C l 2 + H 2 O

  • tlenek glinu nie jest rozpuszczalny w wodzie; tlenek glinu reaguje zarówno z  kwasem chlorowdorowym, jak i wodorotlenkiem sodu, co oznacza, że wykazuje właściwości amfoteryczne.

A l 2 O 3 + 6 H C l → 2 A l C l 3 + 3 H 2 O , jak i z zasadą: A l 2 O 3 + 2 N a O H + 3 H 2 O → 2 N a [ A l ( O H ) 4 ]

  • roztwór wodny tlenku fosforu(V) ma odczyn kwasowy; tlenek glinu nie reaguje z kwasem chlorowodorowym, ale reaguje z wodorotlenkiem sodu, co oznacza że wykazuje właściwości kwasowe.

P 4 O 1 0 + 6 H 2 O → 4 H 3 P O 4

  • tlenek krzemu(IV) nie rozpuszcza się w wodzie; tlenek krzemu(IV) nie reaguje z kwasem chlorowodorowym, ale reaguje z wodorotlenkiem sodu w podwyższonej temperaturze, co oznacza że wykazuje właściwości kwasowe. Ze względu na nadmiar wodorotlenku sodu niezbędny do przeprowadzenia reakcji, nie następuje odbarwienie roztworu fenoloftaleiny.

S i O 2 + 2 N a O H → N a 2 S i O 3 + H 2 O

  • tlenek sodu reaguje z wodą, tworząc wodorotlenek sodu, co powoduje a roztwór ma odczyn silnie zasadowy; tlenek sodu reaguje z kwasem chlorowodorowym powodując zobojętnienie roztworu, ale nie reaguje z wodorotlenkiem sodu, co oznacza, że wykazuje właściwości zasadowe. Wprowadzenie tlenku sodu do roztworu wodorotlenku sodu sprawia, że tlenek sodu reaguje z wodą obecną w roztworze NaOH, tworząc kolejną ilość NaOH, powoduje to znaczne zwiększenie stężenie jonów wodorotlenkowych w roztworze i znaczny wzrost pH roztworu (powyżej 12), co prowadzi do odbarwienia roztworu fenoloftaleiny:

N a 2 O + H 2 O → 2 N a O H , a z kwasem solnym: N a 2 O + 2 H C l → 2 N a C l + H 2 O

  • tlenek miedzi(II) nie miesza się z wodą; tlenek miedzi(II) reaguje z kwasem chlorowodorowym, nie reaguje z wodorotlenkiem sodu, co oznacza że nie można potwierdzić jego właściwości amfoterycznych. > > C u O + 2 H C l → C u C l 2 + H 2 O

Polecenie 1
RjfW4qr9STkMI
Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 2

Wskaż, która z probówek prawidłowo obrazuje objawy reakcji opisanej równaniem:

CO2+CaOH2→CaCO3↓+H2O

R1IwO7Lzn9QCC
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Przeprowadzono reakcję chemiczną, którą opisuje poniższe równanie reakcji:

CO2+CaOH2→CaCO3+H2O

R110D3NsW5UOM
Spośród poniższych obserwacji wybierz tą, która opisuje przebieg wyżej wymienionej reakcji. Możliwe odpowiedzi: 1. roztwór przybrał niebieskie zabarwienie, 2. , 3.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 3
R1X9V3IzXmBRV
Dokończ poniższy schemat, tak aby obrazował równanie reakcji zachodzącej po wprowadzeniu kwasu chlorowodorowego do węglanu sodu.
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Słownik

tlenki
tlenki

dwupierwiastkowe związki chemiczne tlenu z innym pierwiastkiem, w których atomy tlenu występują na -II stopniu utlenienia

tlenki kwasowe
tlenki kwasowe

tlenki, które reagują z zasadami, a nie reagują z kwasami

tlenki zasadowe
tlenki zasadowe

tlenki, które reagują z kwasami, a nie reagują z zasadami

tlenki amfoteryczne
tlenki amfoteryczne

tlenki, które reagują z mocnymi kwasami oraz roztworami wodnymi mocnych wodorotlenków

tlenki obojętne
tlenki obojętne

tlenki, które nie reagują ani z kwasami, ani z roztworami wodnymi wodorotlenków; nie reagują również z wodą

bg‑gold

Notatnik

RJyfGLrcRFi0z
(Uzupełnij).