Klasyfikacja związków organicznych
Klasyfikacja związków organicznych
Związków organicznych jest bardzo dużo — poznano ich już ponad 10 milionów. Dlatego dzieli się je na klasy, by łatwiej zrozumieć ich budowę i zachowanie w reakcjach chemicznych. Podstawą tego podziału są grupy funkcyjne, czyli atomy lub grupy atomów, które decydują o właściwościach związku. Mogą to być np. atom chloru (–Cl) albo grupa karboksylowa (–COOH). Związki z określoną grupą funkcyjną można często rozpoznać za pomocą tzw. reakcji charakterystycznych, np. fenole dają barwną reakcję z jonami żelaza(III).
Jednofunkcyjne związki organiczne
- Nazwa kategorii: Klasy związków organicznych{value=50}
- Nazwa kategorii: Węglowodory
- Nazwa kategorii: alifatyczne{color=#F164789}
- Nazwa kategorii: alkany{color=#F16472}
- Nazwa kategorii: alkeny{color=#F16472}
- Nazwa kategorii: alkiny{color=#F16472} Koniec elementów należących do kategorii alifatyczne{color=#F164789}
- Nazwa kategorii: aromatyczne Koniec elementów należących do kategorii Węglowodory
- Nazwa kategorii: Związki zawierające wiązanie typu C Zet, to jest C wiązanie pojedyncze Zet (węgiel‑atom silnie elektroujemny)
- Nazwa kategorii: halogenki alkilowe{color=#F164655}
- Nazwa kategorii: alkohole
- Nazwa kategorii: etery
- Nazwa kategorii: aminy
- Nazwa kategorii: tiole
- Nazwa kategorii: sulfidy Koniec elementów należących do kategorii Związki zawierające wiązanie typu C Zet, to jest C wiązanie pojedyncze Zet (węgiel‑atom silnie elektroujemny)
- Nazwa kategorii: Związki zawierające grupę karbonylową C wiązanie podwójne O
- Nazwa kategorii: aldehydy
- Nazwa kategorii: ketony
- Nazwa kategorii: kwasy karboksylowe
- Nazwa kategorii: estry
- Nazwa kategorii: amidy
- Nazwa kategorii: chlorki kwasowe Koniec elementów należących do kategorii Związki zawierające grupę karbonylową C wiązanie podwójne O
- Elementy należące do kategorii Klasy związków organicznych
- Elementy należące do kategorii Węglowodory
- Elementy należące do kategorii alifatyczne
- Elementy należące do kategorii Związki zawierające wiązanie typu C Zet, to jest C wiązanie pojedyncze Zet (węgiel‑atom silnie elektroujemny)
- Elementy należące do kategorii Związki zawierające grupę karbonylową C wiązanie podwójne O
- Nazwa kategorii: Grupy funkcyjne
- Nazwa kategorii: grupa karbonylowa (C wiązanie podwójne O)
- Nazwa kategorii: grupa acylowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, R)
- Nazwa kategorii: grupa acetylowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, — A c), gdy R, równa się, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego
- Nazwa kategorii: grupa benzoilowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, R, — Bz), gdy R, równa się, Ph Koniec elementów należących do kategorii grupa acylowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, R)
- Nazwa kategorii: grupa ketonowa (R indeks dolny dwa koniec indeksu C wiązanie podwójne O), charakterystyczna dla ketonów
- Nazwa kategorii: grupa aldehydowa (— C H O), charakterystyczna dla aldehydów
- Nazwa kategorii: grupa karboksylowa (— C O O H), charakterystyczna dla kwasów karboksylowych
- Nazwa kategorii: grupa estrowa (— COOR), charakterystyczna dla estrów Koniec elementów należących do kategorii grupa karbonylowa (C wiązanie podwójne O)
- Nazwa kategorii: grupa iminowa (wiązanie pojedyncze C wiązanie podwójne N wiązanie pojedyncze R; pochodna grupy karbonylowej), charakterystyczna dla imin
- Nazwa kategorii: grupy alifatyczne
- Nazwa kategorii: grupa alkilowa (— R)
- Nazwa kategorii: metylowa (— C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, — Me)
- Nazwa kategorii: etylowa (— C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, — Et)
- Nazwa kategorii: propylowa (— C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, C H indeks dolny, trzy, koniec indeksu dolnego, — P r) Koniec elementów należących do kategorii grupa alkilowa (— R)
- Nazwa kategorii: grupa metylenowa (wiązanie pojedyncze C H indeks dolny dwa koniec indeksu wiązanie pojedyncze lub wiązanie podwójne C H indeks dolny dwa koniec indeksu)
- Nazwa kategorii: grupa etylenowa (wiązanie pojedyncze C H indeks dolny dwa koniec indeksu wiązanie pojedyncze C H indeks dolny dwa koniec indeksu wiązanie pojedyncze lub wiązanie podwójne C H wiązanie pojedyncze C H indeks dolny trzy koniec indeksu)
- Nazwa kategorii: grupa alkenowa (wiązanie pojedyncze C wiązanie podwójne C H wiązanie pojedyncze)
- Nazwa kategorii: grupa winylowa, etenylowa (wiązanie pojedyncze H C wiązanie podwójne C H indeks dolny dwa koniec indeksu)
- Nazwa kategorii: grupa alkinowa (wiązanie pojedyncze C wiązanie potrójne C H)
- Nazwa kategorii: grupa metinowa (wiązanie potrójne C H) Koniec elementów należących do kategorii grupy alifatyczne
- Nazwa kategorii: grupa benzylowa (— C H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, Ph)
- Nazwa kategorii: grupy aromatyczne
- Nazwa kategorii: grupa arylowa (— A r)
- Nazwa kategorii: grupa fenylowa (— Ph)
- Nazwa kategorii: grupa fenylenowa (wiązanie pojedyncze C indeks dolny sześć koniec indeksu H indeks dolny cztery koniec indeksu wiązanie pojedyncze) Koniec elementów należących do kategorii grupy aromatyczne
- Nazwa kategorii: grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
- Nazwa kategorii: grupa halogenowa (— X)
- Nazwa kategorii: grupa hydroksylowa (— O H), charakterystyczna dla alkoholi i fenoli
- Nazwa kategorii: grupa alkoksylowa (— OR), charakterystyczna dla eterów
- Nazwa kategorii: grupa tiolowa (merkaptanowa) (— S H), charakterystyczna dla tioli
- Nazwa kategorii: grupa sulfidowa (— SR), charakterystyczna dla sulfidów (tioeterów)
- Nazwa kategorii: grupa aminowa (— N H indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego, — NHR, — NR indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego) charakterystyczna dla amin
- Nazwa kategorii: grupa azowa (wiązanie pojedyncze N wiązanie podwójne N wiązanie pojedyncze), charakterystyczna dla azozwiązków
- Nazwa kategorii: grupa cyjanianowa (wiązanie pojedyncze O, wiązanie pojedyncze C, wiązanie potrójne N)
- Nazwa kategorii: grupa izocyjanianowa (wiązanie pojedyncze N, wiązanie podwójne C, wiązanie podwójne O)
- Nazwa kategorii: grupa nitrowa (— N O indeks dolny, dwa, koniec indeksu dolnego), charakterystyczna dla nitrozwiązków Koniec elementów należących do kategorii grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
- Nazwa kategorii: grupa amidowa (Iks wiązanie pojedyncze N R prim, R dwa prim, gdzie X, równa się reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
- Nazwa kategorii: grupa peptydowa R wiązanie pojedyncze C otwarcie nawiasu O zamknięcie nawiasu R prim, R dwa prim), charakterystyczna dla peptydów i białek Koniec elementów należących do kategorii grupa amidowa (Iks wiązanie pojedyncze N R prim, R dwa prim, gdzie X, równa się reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
- Elementy należące do kategorii Grupy funkcyjne
- Elementy należące do kategorii grupa karbonylowa (C wiązanie podwójne O)
- Elementy należące do kategorii grupa acylowa (— C nawias, O, zamknięcie nawiasu, R)
- Elementy należące do kategorii grupy alifatyczne
- Elementy należące do kategorii grupa alkilowa (— R)
- Elementy należące do kategorii grupy aromatyczne
- Elementy należące do kategorii grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
- Elementy należące do kategorii grupa amidowa (Iks wiązanie pojedyncze N R prim, R dwa prim, gdzie X, równa się reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
Mapa myśli. Lista elementów:
Nazwa kategorii: Grupy funkcyjne
Elementy należące do kategorii Grupy funkcyjneNazwa kategorii: grupa karbonylowa ()
Elementy należące do kategorii grupa karbonylowa ()Nazwa kategorii: grupa acylowa ()
Elementy należące do kategorii grupa acylowa ()Nazwa kategorii: grupa acetylowa (, ), gdy to grupa
Nazwa kategorii: grupa benzoilowa (, ), gdy to grupa
Koniec elementów należących do kategorii grupa acylowa ()
Nazwa kategorii: grupa ketonowa (), charakterystyczna dla ketonów
Nazwa kategorii: grupa aldehydowa (), charakterystyczna dla aldehydów
Nazwa kategorii: grupa karboksylowa (), charakterystyczna dla kwasów karboksylowych
Nazwa kategorii: grupa estrowa (), charakterystyczna dla estrów
Koniec elementów należących do kategorii grupa karbonylowa ()
Nazwa kategorii: grupa iminowa (; pochodna grupy karbonylowej), charakterystyczna dla imin
Nazwa kategorii: grupy alifatyczne
Elementy należące do kategorii grupy alifatyczneNazwa kategorii: grupa alkilowa ()
Elementy należące do kategorii grupa alkilowa ()Nazwa kategorii: metylowa (,
Nazwa kategorii: etylowa (, )
Nazwa kategorii: propylowa (, )
Koniec elementów należących do kategorii grupa alkilowa ()
Nazwa kategorii: grupa metylenowa ( lub )
Nazwa kategorii: grupa etylenowa ( lub )
Nazwa kategorii: grupa alkenowa ()
Nazwa kategorii: grupa winylowa, etenylowa ()
Nazwa kategorii: grupa alkinowa ()
Nazwa kategorii: grupa metinowa ()
Koniec elementów należących do kategorii grupy alifatyczne
Nazwa kategorii: grupa benzylowa ()
Nazwa kategorii: grupy aromatyczne
Elementy należące do kategorii grupy aromatyczneNazwa kategorii: grupa arylowa ()
Nazwa kategorii: grupa fenylowa ()
Nazwa kategorii: grupa fenylenowa ()
Koniec elementów należących do kategorii grupy aromatyczne
Nazwa kategorii: grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
Elementy należące do kategorii grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatomNazwa kategorii: grupa halogenowa ()
Nazwa kategorii: grupa hydroksylowa (), charakterystyczna dla alkoholi i fenoli
Nazwa kategorii: grupa alkoksylowa (), charakterystyczna dla eterów
Nazwa kategorii: grupa tiolowa (merkaptanowa) (), charakterystyczna dla tioli
Nazwa kategorii: grupa sulfidowa (), charakterystyczna dla sulfidów (tioeterów)
Nazwa kategorii: grupa aminowa (, , ) charakterystyczna dla amin
Nazwa kategorii: grupa azowa (), charakterystyczna dla azozwiązków
Nazwa kategorii: grupa cyjanianowa ()
Nazwa kategorii: grupa izocyjanianowa ()
Nazwa kategorii: grupa nitrowa (), charakterystyczna dla nitrozwiązków
Koniec elementów należących do kategorii grupy funkcyjne przyłączone poprzez heteroatom
Nazwa kategorii: grupa amidowa (, gdzie to reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
Elementy należące do kategorii grupa amidowa (, gdzie to reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidówNazwa kategorii: grupa peptydowa ), charakterystyczna dla peptydów i białek
Koniec elementów należących do kategorii grupa amidowa (, gdzie to reszta kwasowa), charakterystyczna dla amidów
Koniec elementów należących do kategorii Grupy funkcyjne
Po obejrzeniu powyższej grafiki sprawdź, czy pamiętasz, jakie grupy funkcyjne odpowiadają poszczególnym klasom związków organicznych.
Węglowodory
WęglowodoryWęglowodory to związki składające się wyłącznie z atomów węgla i atomów wodoru. Węglowodory dzielą się na:
węglowodory alifatyczne;
węglowodory aromatyczne.
Węglowodory alifatyczne
Węglowodory aromatyczne
Związki zawierające wiązanie typu
Silnie elektroujemny atom typu (z wolną parą elektronową) tworzy wiązanie kowalencyjne spolaryzowane, przez co na atomie węgla pojawia się cząstkowy ładunek dodatni. Co istotne, silnie elektroujemny atom typu może dalej łączyć się z innymi atomami, tak jak ma to miejsce np. w przypadku alkoholi, gdzie atom tlenu (atom typu ) łączy się z atomem wodoru.

Klasy związków zawierające wiązania typu znajdują się na poniższych kartach.
Związki zawierające grupę karbonylową
Wiązanie jest silnie spolaryzowane, co sprawia, że grupa ta jest reaktywna chemicznie.

Co istotne, w zależności od grup połączonych z grupą karbonylową, dokonano klasyfikacji związków na kilka rodzajów. Klasy związków zawierające grupę znajdują się na poniższych kartach.
Czy pamiętasz wzory ogólne różnych klas związków i ich nazwy? Zagraj w grę. W pierwszej rundzie, obracając poszczególne karty, znajdź klasę związków organicznych i jej wzór ogólny. Po każdej dopasowanej parze ukaże Ci się wzór przykładowego związku należącego do danej klasy. Obserwuj uważnie! Kiedy uda Ci się rozwiązać to zadanie, przejdziesz do rundy drugiej, gdzie Twoim zadaniem będzie dopasowanie w pary nazwy klasy związku ze wzorem jej przykładowego przedstawiciela, w dodatku na czas! Powodzenia!

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DEOQXL8ZD
Jakie dwie klasy związków, występujące w grze, posiadają w swoim szkielecie atom siarki? Co je od siebie odróżnia?
Rozwiąż quiz i sprawdź swoją wiedzę na temat klasyfikacji związków organicznych.
Klasyfikacja związków organicznych
Czy wiesz, jak klasyfikujemy związki organiczne? Sprawdź swoją wiedzę, rozwiązując quiz, który składa się z trzech poziomów trudności, z czego każdy zawiera po pięć pytań. Aby przejść do kolejnego poziomu, musisz najpierw zaliczyć poprzedni. Powodzenia!