Od harfy romańskiej do portatywu. Podróż przez średniowieczne instrumenty
Klucz do rozwoju
Aby dobrze zrozumieć materiał o średniowiecznych instrumentach muzycznych, warto przypomnieć sobie, jakie były główne grupy instrumentów w średniowieczu – strunowe, dęte, klawiszowe i perkusyjne – oraz jakie funkcje pełniły w liturgii i muzyce świeckiej. Zwróć uwagę na różnice między instrumentami dworskimi a wojskowymi, a także na charakterystyczne brzmienia, które odróżniały np. tuba marinę od pomortu czy surmę od krzywuły. Warto także pamiętać, że rozwój instrumentów klawiszowych i strunowych był stopniowy i dokumentowany w ówczesnych traktatach, co pozwala lepiej zrozumieć, jak kształtowały się techniki gry i konstrukcja instrumentów. Zastanów się, dlaczego niektóre instrumenty zyskały popularność w określonych kontekstach społecznych i kulturowych, a inne pozostały egzotycznymi ciekawostkami – jakie czynniki decydowały o ich użyciu i rozprzestrzenieniu.
Ważne daty
1381 – organmistrz Jan Wanc z Żywca zbudował w tamtejszym kościele św. Małgorzaty organy z głosem pedałowym
ok. 1400 – powstanie krzywuły (krumhornu), aerofonu stroikowego z podwójnym stroikiem
ok. 1430 – rozpowszechniła się w Europie harfa gotycka, typ instrumentu bardziej smukły, większy i oferujący większe możliwości różnicowania brzmienia niż harfa romańska
ok.1440 – pojawił się traktat teoretyka muzyki Henricusa Arnaulta o budowie klawikordu, zawierający dokładny rysunek instrumentu ze szczegółowym opisem jego elementów
ok. 1450 – ustala się klasyczna postać lutni pięciochórowej (11‑strunnej) z 8 progami
ok. 1450 lub 1460 – powstanie regału, małego instrumentu spokrewnionego z organami, zwanego też pozytywem szkatulnym
Cele
charakteryzować instrumenty wykorzystywane w późnym średniowieczu;
klasyfikować instrumenty ze względu na źródło dźwięku;
opisywać sposób gry na instrumentach średniowiecznych;
opisywać rozwój instrumentów.