N‑Liryka instrumentalna - etiuda, bagatela, impromptu i pozostałe (moment musical, rapsodia, ballada, fantazja) cz.II
Klucz do rozwoju
Poprzedni materiał był zaledwie wstępem do kolejnej prezentacji mniejszych form muzycznych, które swoje nowe tchnienie dostały dzięki porywom twórczości muzycznej romantyków i ich wielkich spadkobierców. I choć śmiało możemy powiedzieć, że mianem liryki instrumentalnej możemy nazwać również: etiudę, bagatelę, impromptu, moment musical to kolejne wymieniane formy już tak łatwo nie poddają się poprawności ich definicji.
Wyraźnie na pograniczu liryki i epiki instrumentalnej są więc: rapsodia, ballada czy fantazja, które w odczuciu są tworzywem bardziej epickim, czasami ekspansywnym – mogącym zawierać elementy liryczne, ale często posiadającym szerszy zakres wyrazu (dramatyzm i narracyjność).
Ważne daty
1797‑1828– lata życia Franza Schuberta, twórcy romantycznej pieśni i miniatury instrumentalnej
1801–1802– Bagatele op. 33 Ludwiga van Beethovena
1810‑1849 – lata życia Fryderyka Chopina, najwybitniejszego twórcy miniatur instrumentalnych
1815 – powstanie ballady Król elfów (Erlkönig) Franza Schuberta
1817 – Gradus ad Parnassum op. 44 Muzia Clementiego
1818 – publikacja 24 Kaprysów op. 1 Niccola Paganiniego, skomponowanych w latach 1802–1817
1822– opublikowanie Ballad i romansów Adama Mickiewicza
1824 – Bagatele op. 126 Ludwiga van Beethovena
1827 – 4 Impromptus op. 90 (D 899) i 4 Impromptus 142 (D 935) Franza Schuberta
1828 – powstanie Fantazji A‑dur na tematy polskie op. 13 Fryderyka Chopina
1829–1832 – Etiudy op. 10 na fortepian Fryderyka Chopina
1833 – pierwsza publikacja Die Schule der Geläufigkeit op. 299 Carla Czernego
1833–1834 – Impromptu cis‑moll Fryderyka Chopina
1835–1837 – Etiudy op. 25 na fortepian Fryderyka Chopina
1837 – Impromptu As‑dur op. 29 Fryderyka Chopina
1839 – Impromptu Fis‑dur op. 36 Fryderyka Chopina
1842 – Impromptu Ges‑dur op. 51 Fryderyka Chopina
1846‑1885 – powstanie 19 Rapsodii węgierskich Ferenca Liszta
1851 – 12 Etiud transcendentalnych Ferenca Liszta
1851 – 6 Etiud według Paganiniego Ferenca Liszta
1854 – L’école moderne. Études‑caprices pour le violon seul op. 10 na skrzypce solo Henryka Wieniawskiego
1862 – Etudes‑Caprices op. 18 na 2 skrzypiec Henryka Wieniawskiego
1882– powstanie Fantazji Carmen op. 25 na skrzypce i fortepian Pablo Sarasate
1894– powstanie Hungarian Rhapsody op. 68 Davida Poppera
1896– powstanie cyklu sześciu Moments musicaux op. 16 Sergiusza Rachmaninowa
1900–1902 – Cztery etiudy op. 4 Karola Szymanowskiego
1908 – 14 Bagatel op. 6 Béli Bartóka
1911 – Études‑Tableaux op. 33 Sergiusza Rachmaninowa
1911–1913 – Sześć bagatel op. 9 na kwartet smyczkowy Antona Weberna
1915 – 12 Etiud Claude’a Debussy’ego
1916 – Études‑Tableaux op. 39 Sergiusza Rachmaninowa
1916 – Dwanaście etiud op. 33 Karola Szymanowskiego
1924– prawykonanie Błękitnej rapsodii Georga Gershwina
1940/1941 – 2 Etiudy na fortepian Witolda Lutosławskiego
1949–1950 – Cztery etiudy rytmiczne Oliviera Messiaena, a wśród nich Mode de valeurs et d'intensités (Modi wartości i intensywności)
1985–2001 – 18 Etiud Györga Ligetiego
1986 – Dwie etiudy na fortepian Pawła Szymańskiego
Cele
wyjaśniać pojęcia: etiuda, bagatela, impromptu, moment musical, rapsodia, ballada, fantazja;
rozróżniać słuchowo utwory zarejestrowane w bibliotece nagraniowej;
wymieniać najwybitniejszych twórców i interpretatorów ww. form na przestrzeni XIX‑XXI wieku;
określać problemy techniczne i krótkie analizy zawarte w prezentowanych dziełach.