Tytuł: O języku tekstów popularnonaukowych

Opracowanie scenariusza: Katarzyna Maciejak

Temat zajęć:

O języku tekstów popularnonaukowych.

Grupa docelowa:

Uczniowie klasy II liceum lub technikum.

Podstawa programowa

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

1. przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów, np. publicystycznych, popularnonaukowych, naukowych;

3) rozpoznaje specyfikę tekstów publicystycznych (artykuł, felieton, reportaż), retorycznych (przemówienie, laudacja, homilia), popularnonaukowych i naukowych (rozprawa); wśród tekstów prasowych rozróżnia wiadomość i komentarz; rozpoznaje środki językowe i ich funkcje zastosowane w tekstach; odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte; rozróżnia odpowiedzi właściwe i unikowe.

II. Kształcenie językowe.

2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:

2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania;

7) rozpoznaje słownictwo o charakterze wartościującym; odróżnia słownictwo neutralne od słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym, oficjalne od potocznego.

3. Komunikacja językowa i kultura języka. Uczeń:

4) rozpoznaje zjawiska powodujące niejednoznaczność wypowiedzi (homonimie, anakoluty, elipsy, paradoksy), dba o jasność i precyzję komunikatu;

5) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej;

IV. Samokształcenie. Uczeń:

2) rozwija umiejętność pracy samodzielnej między innymi przez przygotowanie różnorodnych form prezentacji własnego stanowiska;

3) porządkuje informacje w problemowe całości poprzez ich wartościowanie; syntetyzuje poznawane treści wokół problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach;

4) korzysta z literatury naukowej lub popularnonaukowej;

5) dokonuje krytycznej selekcji źródeł;

11) korzysta z zasobów multimedialnych, np. z: bibliotek, słowników on‑line, wydawnictw e‑book, autorskich stron internetowych; dokonuje wyboru źródeł internetowych, uwzględniając kryterium poprawności rzeczowej oraz krytycznie ocenia ich zawartość.

Ogólny cel kształcenia

Uczniowie poznają cechy stylu popularnonaukowego i współczesne sposoby popularyzacji wiedzy.

Kompetencje kluczowe

• porozumiewanie się w językach obcych;

• kompetencje informatyczne;

• umiejętność uczenia się.

Cele operacyjne

Uczeń:

• charakteryzuje styl popularnonaukowy i rozpoznaje go w tekstach;

• przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów popularnonaukowych;

• wskazuje i nazywa środki językowe w tekście.

Metody/techniki kształcenia

• podające

  • pogadanka.

• programowane

  • z użyciem komputera;

  • z użyciem e‑podręcznika.

• praktyczne

  • ćwiczeń przedmiotowych.

Formy pracy

• praca indywidualna;

• praca w parach;

• praca w grupach;

• praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne

• e‑podręcznik;

• tablica interaktywna, tablety/komputery.

Przebieg lekcji

Przed lekcją

1. Nauczyciel prosi uczniów o przyniesienie lub sam przynosi na zajęcia kilka czasopism popularnonaukowych.

Faza wstępna

1. Nauczyciel określa cel zajęć i wspólnie z uczniami ustala kryteria sukcesu.

2. Ustalenie definicji określenia „popularnonaukowy”. Nauczyciel pyta uczniów, co to znaczy „popularyzować naukę” oraz czy znają przedsięwzięcia lub wydarzenia popularyzujące naukę. Uczniowie mogą wskazać takie wydarzenia, jak Noc Muzeów, Festiwal Nauki czy Uniwersytet Dzieci.

Faza realizacyjna

1. Prowadzący pyta uczniów, kto jest nadawcą, a kto odbiorcą tekstów popularnonaukowych. Następnie wspólnie z uczniami próbuje ustalić, jakie cechy może mieć styl popularnonaukowy. Uczniowie zapewne zwrócą uwagę na obecność elementów stylu naukowego, publicystycznego oraz potocznego. Zapisanie wniosków w zeszytach.

2. Uczniowie zapoznają się z treścią schematu interaktywnego (ćw. 3), a następnie wykonują ćwiczenie 1.

3. Praca w parach (ćw. 2). Uczniowie rozmawiają o swoich doświadczeniach związanych z popularyzacją nauki (skąd czerpią wiedzę, czy oglądają programy popularnonaukowe, czytają prasę specjalistyczną itp.).

4. Nauczyciel dzieli klasę na 4‑osobowe grupy. Każda otrzymuje jeden egzemplarz czasopisma popularnonaukowego. Zadaniem grup będzie wybranie trzech artykułów i przeanalizowanie ich pod kątem cech stylu popularnonaukowego. Celem pracy uczniów będzie dowiedzenie, że dane czasopismo ma charakter popularnonaukowy. Po wyznaczonym czasie uczniowie prezentują wyniki swojej pracy i wspólnie dyskutują nad wnioskami. Uwaga, zadanie jest alternatywą dla ćw. 6 w abstrakcie.

5. Wykonanie ćwiczeń 4 i 5 w abstrakcie.

6. Uczniowie wybierają jeden z zaproponowanych kanałów o tematyce naukowej dostępnych w serwisie YouTube (ćwiczenie interaktywne nr 7) i dzielą się spostrzeżeniami dotyczącymi takiej formy popularyzacji wiedzy (wady, zalety, autoprezentacja nadawcy, skuteczność). Nauczyciel wprowadza pojęcie „edutainment”, uczniowie dyskutują o użyteczności wiedzy pozyskiwanej z teleturniejów.

Faza podsumowująca

1. Uczniowie wybierają trzy najtrudniejsze słowa pojawiające się w abstrakcie i przygotowują do nich anglojęzyczne definicje.

2. Nauczyciel prosi uczniów o przygotowaniu pytań do quizu, jaki można przeprowadzić po lekcji. Zbiera od uczniów propozycje i odczytuje kilka na głos. Klasa próbuje odpowiedzieć na pytania. Zebrane pytania można przekazać uczniom przed sprawdzianem jako formę powtórzenia wiadomości.

Praca domowa

1. Przeczytaj, a następnie streść (używając maksymalnie 150 słów) jeden 2–3‑stronicowy artykuł popularnonaukowy, zamieszczony w wybranym przez ciebie czasopiśmie.

W tej lekcji zostaną użyte m.in. następujące pojęcia oraz nagrania

Pojęcia

Teksty i nagrania

The language of popular science

The popularisation of science refers to all activities which make the results of scientific work accessible to a wide audience. The best known forms of popularised knowledge are popular science books and magazines. These ventures are also characteristic for the media and a variety of institutions such as museums, zoos and libraries. Festivals and science centres are also becoming increasingly popular.

Popular science style is a variation on scientific style. The writer is a specialist in some field, usually a scientist or science journalist. The reader – is usually a person with a slight background in some field of science, who wants to expand or deepen their knowledge of a certain topic. Popular science style contains elements that are characteristic of academic, journalistic, artistic and even colloquial styles.

All features typical of journalistic, artistic and colloquial styles, such as the use of metaphors, phraseology and expressive vocabulary, can be used in the acquisition of knowledge. Therefore, popular science texts can be seen as a bridge linking the professional communication of scientists with everyday means of sharing knowledge.