Temat: Podstawowe poglądy na temat relacji człowieka ze środowiskiem

Adresat

Uczeń klasy II liceum lub technikum

Podstawa programowa

XIII. Człowiek a środowisko geograficzne – konflikty interesów: wpływ działalności człowieka na atmosferę na przykładzie smogu, inwestycji hydrologicznych na środowisko geograficzne, rolnictwa, górnictwa i turystyki na środowisko geograficzne, transportu na warunki życia i degradację środowiska przyrodniczego, zagospodarowania miast i wsi na krajobraz kulturowy, konflikt interesów człowiek – środowisko, procesy rewitalizacji i działania proekologiczne. Uczeń:

8. identyfikuje konflikty interesów w relacjach człowiek – środowisko i rozumie potrzebę ich rozwiązywania zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz podaje własne propozycje sposobów rozwiązania takich konfliktów.

Ogólny cel kształcenia

Zapoznanie uczniów z najważniejszymi poglądami dotyczącymi relacji człowieka ze środowiskiem.

Kompetencje kluczowe

• porozumiewanie się w językach obcych;

• kompetencje informatyczne;

• umiejętność uczenia się.

Kryteria sukcesu
Uczeń nauczy się:

• wyjaśnisz pojęcia determinizmu oraz nihilizmu geograficznego;

• opiszesz w jaki sposób posybilizm geograficzny stara się godzić dwie sprzeczne postawy wobec relacji człowieka ze środowiskiem;

• podasz przykłady działań zgodnych z nurtem posybilizmu geograficznego.

Metody/techniki kształcenia

• podające

  • pogadanka.

• aktywizujące

  • dyskusja;

  • śniegowa kula;

  • metoda kosza i walizki.

• programowane

  • z użyciem komputera;

  • z użyciem e‑podręcznika.

• praktyczne

  • ćwiczeń przedmiotowych.

Formy pracy

• praca indywidualna;

• praca w parach;

• praca w grupach;

• praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne

• e‑podręcznik;

• zeszyt i kredki lub pisaki;

• tablica interaktywna, tablety/komputery.

Przebieg lekcji

Przed lekcją

• Ochotnicy zapoznają się z treścią abstraktu i przygotowują quiz wiedzy dla kolegów i koleżanek.

Faza wstępna

• Nauczyciel inicjuje rozmowę wprowadzającą w temat. Pyta uczniów:

  • Co wiecie o…?

  • Czy kiedykolwiek spotkaliście się z…?

• Nauczyciel odtwarza nagranie abstraktu. Co jakiś czas zatrzymuje je, prosząc uczniów, by opowiedzieli własnymi słowami to, co przed chwilą usłyszeli. W ten sposób uczniowie ćwiczą słuchanie ze zrozumieniem.

Faza realizacyjna

• Nauczyciel wyznacza uczniów, którzy przybliżą klasie pojęcia determinizmu oraz nihilizmu geograficznego. W razie potrzeby prowadzący uzupełnia wypowiedzi uczniów o niezbędne informacje.

• Nauczyciel prosi o podniesienie rąk osoby, których stanowisko jest bliższe determinizmowi geograficznemu i zapisuje liczbę zwolenników determinizmu geograficznego na tablicy. Następnie prosi ochotników o uzasadnienie takiego stanowiska. Po chwili prosi o podniesienie rąk osoby, których stanowisko jest bliższe nihilizmowi geograficznemu i również zapisuje ich liczbę na tablicy, a także prosi uczniów o uzasadnienie swojego stanowiska. Jeśli są w klasie osoby, które wstrzymały się od głosu, nauczyciel prosi je o podanie przyczyn takiej decyzji.

• Chętny uczeń definiuje pojęcie posybilizmu geograficznego. Prowadzący objaśnia, że nurt ten powstał na przełomie XIX i XX wieku, a bazował na obserwacjach, z których wynikało, że w jednakowych warunkach geograficznych rozwój społeczeństw może być drastycznie różny i przebiegać zupełnie innymi drogami, w zależności od wielu czynników pozageograficznych, takich jak np. ustrój społeczny.

• Pracując metodą kuli śniegowej, uczniowie zastanawiają się, czy poglądy dotyczące relacji pomiędzy człowiekiem a środowiskiem, wykreowane przez posybilistów, są ponadczasowe i zgodne z obecną koncepcją zrównoważonego rozwoju. Uczniowie najpierw zastanawiają się nad tym problemem indywidualnie, następnie w parach i w coraz większych grupach. Na zakończenie tego etapu jeden z uczniów przedstawia stanowisko wypracowane przez całą klasę.

• Uczniowie, pracując indywidualnie lub w parach, wykonują ćwiczenia interaktywne sprawdzające i utrwalające wiadomości poznane w czasie lekcji. Wybrane osoby omawiają prawidłowe rozwiązania ćwiczeń interaktywnych. Prowadzący uzupełnia lub prostuje wypowiedzi podopiecznych.

Faza podsumowująca

• Na zakończenie zajęć nauczyciel pyta: Gdyby z przedstawionego na lekcji materiału miałaby odbyć się kartkówka, jakie pytania waszym zdaniem powinny zostać zadane? Gdyby uczniowie nie wyczerpali najistotniejszych zagadnień, nauczyciel może uzupełnić ich propozycje.

• Nauczyciel przeprowadza podsumowanie metodą kosza i walizki. Rozdaje uczniom kartki w dwóch kolorach (np. zielony i żółty). Na zielonych kartkach uczniowie zapisują informacje i umiejętności, które uznali podczas lekcji za cenne, przydatne. Na żółtych – zbędne. Nauczyciel odczytuje refleksje uczniów.

Praca domowa

• Opracuj lap book z zagadnieniami poznanymi na lekcji i przynieś swoją pracę na następne zajęcia.

W tej lekcji zostaną użyte m.in. następujące pojęcia oraz nagrania

Pojęcia

Teksty i nagrania

Basic views on humans’ relations with the environment

At the beginning of the 21st century, we still depend on the laws of nature. The rotation of the Earth determines our daily rhythm of activity, and the Earth’s orbit, producing the seasons, impacts our activity in a longer perspective, e.g. by regulating the times of sowing and harvesting. The climate and soils determine the possibilities for crop cultivation. In high mountains, we must remember about the scarcity of oxygen, while the depths of the oceans are almost unknown to us because of the darkness and pressure. Even one volcanic eruption can paralyse air traffic over Europe with its advanced technology – this happened e.g. in 2010. The concept of high human dependence on nature is geographical determinism.

However, on the other hand, we fly into space, reach the bottom of the oceans, build cities above the polar circle, and extract resources at depths of many kilometres. We light the darkness with lamps, and machines have completely replaced draught animals. We cure diseases, create new varieties of plants and animals; we are able to modify genetic codes. These are arguments in favour of geographical nihilism, i.e. a concept that people are not dependent on nature.

An attempt at reconciling these two extreme concepts is geographical possibilism – humans depend on nature but are able to modify it to a significant degree, appropriately for their needs. For examples, thanks to greenhouses for food production, we do not have to take the seasons into account, and a deficit of daylight is supplemented with artificial lighting. We build houses to free ourselves from weather conditions, but the construction material, the size of windows or the roof slope depend on the environmental factors.

• The human‑environment relations are described by 3 concepts: geographical determinism, nihilism and possibilism.

• The main factors which impact the modern human‑environment relations are of economic, social and environmental nature.

• The principle of sustainable development is a call to make sure that there are enough resources on our planet for the next generations.