Temat lekcji: Spotkanie z historią – podglądanie przeszłości

Autorka scenariusza: Katarzyna Kuczyńska

Adresat:

Uczeń IV klasy szkoły podstawowej.

Podstawa programowa

I. Elementy historii rodzinnej i regionalnej. Uczeń:

1) zbiera informacje na temat historii swojej rodziny, gromadzi pamiątki rodzinne i opowiada o nich.

III. Refleksja nad historią jako nauką. Uczeń:

1) wyjaśnia, na czym polega praca historyka;

3) rozpoznaje rodzaje źródeł historycznych.

Ogólny cel kształcenia

Zapoznanie uczniów z historią jako nauką oraz specyfiką pracy historyków.

Kształtowane kompetencje kluczowe

• porozumiewanie się w języku ojczystym;

• porozumiewanie się w językach obcych;

• kompetencje informatyczne;

• umiejętność uczenia się.

Kryteria sukcesu

Uczeń:

• opowiada o specyfice pracy historyka oraz archeologa;

• odróżnia trzy rodzaje źródeł historycznych (materialne pisane, materialne niepisane, niematerialne), potrafi przyporządkować do nich wybrane przykłady;

• odróżnia informację historyczną od procesu i efektu wnioskowania na jej podstawie, potrafi wskazać proste przykłady presupozycji;

• ma świadomość, że wnioskowanie o przeszłości jest narażone na błędy i wymaga badania „okularów” (presupozycji), przez które oglądamy przeszłość;

• konstruuje prostą narrację historyczną: wybrać i uporządkować chronologicznie wydarzenia istotne dla historii własnej rodziny.

Metody/techniki kształcenia

• metody programowane: z wykorzystaniem e‑podręcznika;

• metody problemowe: opracowanie fragmentu historii swojej rodziny, wybór i analiza przypadku historycznej pomyłki;

• metody praktyczne: ćwiczenia przedmiotowe, praca z tekstem;

• metody podające: elementy wykładu, wyjaśnienia nauczyciela.

Formy pracy

• praca z całą klasą;

• praca w grupach;

• praca indywidualna.

Środki dydaktyczne

• e‑podręcznik;

• zeszyt i kredki/pisaki;

• tablica interaktywna, tablety/komputery;

• kolorowe karteczki w trzech kolorach;

• paski papieru.

Przed zajęciami

Uczniowie przygotowują w domu materiały potrzebne do opracowania krótkiej historii własnej rodziny w wersji papierowej lub elektronicznej. Mogą to być fotografie, filmy, dokumenty (np. stare listy, świadectwa szkolne rodziców lub dyplomy), jak też opowieści bliskich (rodziców lub opiekunów, dziadków lub innych krewnych). Korzystają z pytań i poleceń pomocniczych:

• Jaka jest historia twojej rodziny?

• Jak i kiedy poznali się twoi rodzice?

• Zanotuj najciekawsze, twoim zdaniem, fakty.

• Jeśli chcesz – zrób zdjęcia wszystkich ważnych dla twojej historii źródeł (aparatem cyfrowym lub komórką).

Przebieg zajęć

Faza wprowadzająca

1. Nauczyciel podaje uczniom cel lekcji oraz kryteria sukcesu.

2. Uczniowie opracowują (w formie plakatu papierowego lub materiału elektronicznego) krótką historię swojej rodziny (5‑7 elementów z życia, z uwzględnieniem daty własnych narodzin). Opracowane materiały można zaprezentować na przykład na zebraniu z rodzicami lub na specjalnej lekcji wychowawczej.

Faza realizacyjna

1. Uczniowie w trójkach robią wspólny katalog wykorzystanych przez siebie źródeł historycznych: 1) materialnych: a) pisanych; b) niepisanych; 2) niematerialnych (opowieści, zwyczaje itp.). Nauczyciel wyjaśnia różnice między trzema wskazanymi rodzajami źródeł. Katalog powstaje poprzez wypisanie konkretnych przykładów źródeł na kolorowych karteczkach (każdemu rodzajowi źródła odpowiada inny kolor karteczki); jeśli źródło się potwierdza (np. trzech uczniów korzystało ze swojego aktu urodzenia), to wpisuje się go tylko raz na karteczce. Ponadto uczniowie wybierają jedno ze źródeł i na osobnym pasku papieru uzupełniają zdanie: Ze źródła, którym był… wywnioskowałem/wywnioskowałam…

2. Nauczyciel wybiera trzy wnioski zapisane na paskach papieru i zadaje pytanie o ich presupozycje – wyjaśnia, że proces wnioskowania opiera się na: a) informacji, którą mamy (np. widzimy świadectwo taty ze szkoły podstawowej, na którym są same piątki), b) naszej innej wiedzy (jakimś przekonaniu), którą także wykorzystujemy do wyprowadzenia wniosku, właśnie ta „dodatkowa” wiedza to presupozycja. W naszym przykładzie ze świadectwem taty ta „dodatkowa” wiedza może być następująca: piątki mają bardzo dobrzy uczniowie, najlepsi mają szóstki. Przy takiej wiedzy „dodatkowej” z informacji, jaką przedstawia świadectwo taty, wnioskujemy, że tata nie był najlepszym uczniem, był tylko bardzo dobrym. Czy to słuszny wniosek? Żeby wiedzieć, czy nasze wnioski są prawdziwe, musimy najpierw dostrzec nasze presupozycje, a następnie sprawdzać, czy są prawdziwe. W badaniu przeszłości zdarza się, że wyciągamy wnioski, które nie są prawdziwe, bo widzimy informacje o niej „przez okulary” naszych współczesnych doświadczeń. W przykładzie ze świadectwem taty: w czasach szkolnych taty nie stawiano uczniom szóstek, najwyższa ocena to była piątka, więc nie można oceniać świadectwa taty według tych samych kryteriów, za pomocą których oceniamy świadectwa dzisiejszych uczniów. Świadectwo taty pokazuje, że należał do najlepszych uczniów, a nie tylko bardzo dobrych.

3. Uczniowie wykonują Polecenie 1: zapoznają się z cechami pracy historyka i archeologa.

4. Następnie uczniowie zapoznają się ze słuchowiskiem prezentującym wybrane ważne wydarzenia na świecie okresu ostatnich 50 lat (Ćwiczenie 1). Sprawdzają zrozumienie wysłuchanego tekstu, rozwiązując Ćwiczenie 2. Podczas rozwiązywania zadań uczniowie powinni mieć możliwość poproszenia o pomoc. Nauczyciel daje uczniom informację zwrotną dotyczącą ich pracy na lekcji.

Faza podsumowująca

1. Nauczyciel podsumowuje lekcję sam lub prosi o to jednego z uczniów, a następnie zadaje zadanie domowe: każdy uczeń opracuje przykład pomyłki historycznej takiej, której sam dokonał, lub się z nią spotkał, zna z historii nauki itp. Dodatkowo nauczyciel prosi o wykonanie pozostałych ćwiczeń w abstrakcie.

2. Jako podsumowanie pracy uczniów oraz własnej nauczyciel może zaproponować uczniom ankietę ewaluacyjną.

Podsumowanie najważniejszych treści lekcji

1. Zapoznianie się ze specyfiką pracy historyka oraz archeologa.

2. Wyróżnienie trzech rodzajów źródeł historycznych (materialne pisane, materialne niepisane, niematerialne), przyporządkowanie do nich wybranych przykładów.

3. Odróżnienie informacji historycznej od procesu i efektu wnioskowania na jej podstawie, zapoznanie się z pojęciem presupozycji i wskazanie jej przykładów.

4. Zwrócenie uwagi, że wnioskowanie o przeszłości jest narażone na błędy i wymaga badania „okularów” (presupozycji), przez które oglądamy przeszłość.

5. Konstruowanie prostej narracji historycznej.