Tytuł: Czy książki mają metki?

Opracowanie scenariusza: Katarzyna Maciejak

Temat zajęć

Czy książki mają metki? O czym mówi exlibris?

Grupa docelowa

Uczniowie klasy V ośmioletniej szkoły podstawowej

Podstawa programowa

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:

1) omawia elementy świata przedstawionego, wyodrębnia obrazy poetyckie w poezji;

4) zna i rozpoznaje w tekście literackim: epitet, porównanie, przenośnię, wyrazy dźwiękonaśladowcze, zdrobnienie, zgrubienie, uosobienie, ożywienie, apostrofę, anaforę, pytanie retoryczne, powtórzenie oraz określa ich funkcje;

12) określa tematykę oraz problematykę utworu;

14) nazywa wrażenia, jakie wzbudza w nim czytany tekst;

15) objaśnia znaczenia dosłowne i przenośne w tekstach;

18) wykorzystuje w interpretacji tekstów doświadczenia własne oraz elementy wiedzy o kulturze;

19) wyraża własny sąd o postaciach i zdarzeniach;

2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

3) określa temat i główną myśl tekstu.

III. Tworzenie wypowiedzi.

1. Elementy retoryki. Uczeń:

1) uczestniczy w rozmowie na zadany temat, wydziela jej części, sygnały konstrukcyjne wzmacniające więź między uczestnikami dialogu, tłumaczące sens;

2. Mówienie i pisanie. Uczeń:

1) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: dialog, opowiadanie (twórcze, odtwórcze), opis, list, sprawozdanie (z filmu, spektaklu, wydarzenia), dedykacja, zaproszenie, podziękowanie, ogłoszenie, życzenia, opis przeżyć wewnętrznych, charakterystyka, tekst o charakterze argumentacyjnym;

5) opowiada o przeczytanym tekście.

IV. Samokształcenie. Uczeń:

1) doskonali ciche i głośne czytanie;

2) doskonali różne formy zapisywania pozyskanych informacji.

Ogólny cel kształcenia

Rozwijanie w uczniach kultury czytelniczej.

Kształtowane kompetencje kluczowe

• porozumiewanie się w języku ojczystym;

• porozumiewanie się w językach obcych;

• umiejętność uczenia się;

• kompetencje społeczne i obywatelskie.

Cele operacyjne

Uczeń:

• wyjaśnia, co to jest ekslibris;

• tworzy własny ekslibris;

• rozpoznaje porównanie w wierszu;

• tworzy wypowiedź o funkcji nakłaniającej;

• określa nastrój wiersza.

Metody nauczania

• podająca: pogadanka;

• praktyczne: przewodniego tekstu, ćwiczenia przedmiotowe;

• programowane: z użyciem komputera, z użyciem e‑podręcznika.

Formy pracy

• aktywność indywidualna jednolita;

• aktywność zbiorowa.

Przebieg zajęć

Przed lekcją

Nauczyciel prosi wyznaczonego ucznia lub uczniów, by zapoznali się z treścią abstraktu i przygotowali przykłady współczesnych ekslibrisów (np. posługując się narzędziem Pinterest). Ich zadaniem będzie rozpoczęcie zajęć od prezentacji swoich przykładów.

Faza wprowadzająca

1) Nauczyciel określa cel zajęć: uczniowie dowiedzą się, co to jest ekslibris i porozmawiają o wartości książek. Podaje uczniom kryteria sukcesu.

2) Wybrani uczniowie prezentują przygotowane na zajęcia przykłady ekslibrisów wraz z uzasadnieniem ich wyboru. Nauczyciel zachęca pozostałych uczniów do zadawania pytań prezentującym.

Faza realizacyjna

1. Nauczyciel inicjuje rozmowę o książkach, tradycjach czytelniczych w domach uczniów. Pyta podopiecznych, jaką wartość mają dla nich książki, czy pamiętają swoje ulubione książki z dzieciństwa i czy mają swoje ulubione lektury.

2. Nauczyciel prezentuje wybrane „zaklęcia” umieszczane dawniej w książkach, mających je chronić przed kradzieżą (abstrakt). Uczniowie zapoznają się z informacją dotyczącą ekslibrisów i oglądają galerię ilustracji z ich przykładami. Wspólnie z nauczycielem omawiają treść.

3. Uczniowie projektują własne ekslibrisy (program do rysowania w abstrakcie) i prezentują projekty.

4. Uczniowie czytają wiersz pt. „Ex libris” J. Gomulickiego ze zwróceniem szczególnej uwagi na to, do czego osoba mówiąca porównuje książkę. Ustalają podmiot liryczny. Następnie nauczyciel zadaje uczniom pytania:

• Na czym polega różnica między książką a księgą?

• Dlaczego rzeczowniki Przeszłość i Obecność zostały zapisane wielkimi literami?

• Dlaczego książki są nieśmiertelne?

5. Uczniowie określają nastrój w wierszu: ćw. 3. Analizują sformułowania użyte w utworze.

Faza podsumowująca

Nauczyciel prosi uczniów o ocenę ich pracy na lekcji oraz stopnia zrozumienia omawianego materiału. Może do tego wykorzystać planszę interaktywną zawartą w abstrakcie.

Praca domowa

Zaprojektuj i wykonaj własny ekslibris.

W tej lekcji zostaną użyte m.in. następujące pojęcia oraz nagrania

Pojęcia

Teksty i nagrania

Do books have tags?

Do you know that books were once extremely valuable? They were protected from the thieves (which were then called “the book thieves”) by spells placed on the pages.

Here are examples of spells by Kazimierz Zieliński:

Currently, we do not put curses on thieves, we place „spells” mainly so that someone who borrows a book remembers whom to give it back.

The proprietary sign of the book, usually decorative, with name and surname of the owner of the book collection (or e.g. stylised initials) or the name of an institution is a bookplate.

A typical bookplate is a small, printed card stuck to the inside of the cover. In a simpler form it can be for example a stamp.

Look at the examples of bookplates on the right. What can you say about them? What can you say about the owners of the books that have such “tags”?

Think about what are books for you? Do you like to own them? Which ones are unique to you? Who did you get them from?

Think about the means by which you can express the mood of literary work.