Mapa myśli
Zapoznaj się z mapą myśli. Zestaw cechy wypisanych nurtów z charakterystyką realizmu. Wskaż te, które są wspólne.
Zapoznaj się z treścią mapą myśli. Zestaw cechy wypisanych nurtów z charakterystyką realizmu. Wymień te, które są wspólne.
Mapa myśli.
Elementy należące do kategorii REALIZM: kontynuacje, polemiki
Nazwa kategorii: Realizm krytyczny
Nazwa kategorii: Surrealizm
Nazwa kategorii: Realizm socjalistyczny
Nazwa kategorii: Realizm magiczny
Nazwa kategorii: Realizm psychologiczny
Nazwa kategorii: Nouveau roman, inaczej antypowieść lub nowa powieść
Koniec elementów należących do kategorii REALIZM: kontynuacje, polemiki
Elementy należące do kategorii Realizm krytyczny
Nazwa kategorii: Nurt dojrzałego realizmu; dotyczy drugiej fazy epoki pozytywistycznej; pozbawiony jest tendencyjności, ukazuje rzeczywistość w sposób pogłębiony, przedstawiona zostaje prawda psychologiczna postaci oraz zachowana rzetelność w opisie świata przedstawionego.
Nazwa kategorii: Przykładem realizmu krytycznego jest „Lalka” (1890) Bolesława Prusa.
Koniec elementów należących do kategorii Realizm krytyczny
Elementy należące do kategorii Surrealizm
Nazwa kategorii: (fr. sur – nad, réalisme – realizm; inaczej: nadrealizm) - kierunek literackoartystyczny, który zrodził się w latach 20. we Francji. Dziełami surrealistów rządzi wewnętrzna logika artystyczna. Łączą one cechy właściwe dla różnych konwencji: realistycznej, fantastycznej czy onirycznej. Za pośrednictwem takiego przedstawienia rzeczywistości, w którym zestawia się różnorodne, często niespójne elementy, twórca wyraża przekonanie, że nie istnieje jedna racjonalna zasada porządkująca świat. Interpretacja dzieł surrealistycznych wymaga uwzględnienia roli wyobraźni, snu i podświadomości, które okazują się nie mniej ważne od jawy.
Nazwa kategorii: W literaturze polskiej nie wykształcił się kierunek ściśle surrealistyczny, ale można wskazać twórców, którzy inspirowali się surrealizmem, np. Tadeusz Miciński, poeci futurystyczni, a także przedstawiciele Awangardy Krakowskiej.
Koniec elementów należących do kategorii Surrealizm
Elementy należące do kategorii Realizm socjalistyczny
Nazwa kategorii: Inaczej socrealizm. To kierunek w sztuce zapoczątkowany w ZSRS, uznawany za jedyną metodę twórczości artystycznej, wykorzystywany w celach propagandowych. Zgodnie z założeniami socrealizmu dzieło sztuki powinno mieć realistyczną formę i socjalistyczną treść, co oznacza uprzywilejowanie tematyki pracy, walki klasowej i tradycji ruchu robotniczego. Dostęp do kultury należy przyznać warstwom chłopskim i robotnicznym, dlatego twórczość artystyczna musi być związana z podstawowymi potrzebami narodu.
Nazwa kategorii: Przykładem realizmu socjalistycznego w literaturze polskiej jest powieść produkcyjna „Przy budowie” (1950) Tadeusza Konwickiego.
Koniec elementów należących do kategorii Realizm socjalistyczny
Elementy należące do kategorii Realizm magiczny
Nazwa kategorii: Tendencja estetyczna, która skrystalizowała się jako wyrazisty prąd w XX wiecznych literaturach europejskich i latynoamerykańskich, łącząc w konstrukcjach przedstawianej rzeczywistości elementy realizmu, fantastyki i groteski z analizami psychiki i podświadomości powieściowych postaci oraz z eksponowaniem symboliki obyczajów, sfery irracjonalnych wierzeń i egzotyki miejscowego folkloru.
Nazwa kategorii: Przykładem realizmu magicznego w literaturze polskiej jest proza Olgi Tokarczuk.
Koniec elementów należących do kategorii Realizm magiczny
Elementy należące do kategorii Realizm psychologiczny
Nazwa kategorii: Nurt dojrzałego realizmu. Prototyp literatury psychologicznej w XX wieku. Rozwijał się jeszcze przed odkryciami psychoanalityków (Zygmunta Freuda i Carla Gustawa Junga). Pisarze tworzący w nurcie realizmu psychologicznego kładli nacisk na opis stanów psychicznych, w tym psychicznej determinacji postępowania, wyborów moralnych.
Nazwa kategorii: Przykładem realizmu psychologicznego w literaturze jest „Zbrodnia i kara” (1866) Fiodora Dostojewskiego.
Koniec elementów należących do kategorii Realizm psychologiczny
Przeczytaj poniższe fragmenty pochodzące z powieści klasycznego realizmu (Prus) i realizmu magicznego (Tokarczuk). Wskaż podobieństwa i różnice w narracji.
Zapoznaj się z poniższymi fragmentami pochodzącymi z powieści klasycznego realizmu (Prus) i realizmu magicznego (Tokarczuk). Wymień podobieństwa i różnice w narracji.
LalkaPod oknem stał ten sam czarny stół obity suknem, także niegdyś zielonym, dziś tylko poplamionym. Na nim wielki czarny kałamarz wraz z wielką czarną piaseczniczkąpiaseczniczką, przymocowaną do te samej podstawki — para mosiężnych lichtarzylichtarzy do świec łojowych, których już nikt nie palił, i stalowe szczypce, którymi już nikt nie obcinał knotów. Żelazne łóżko z bardzo cienkim materacem, nad nim nigdy nieużywana dubeltówka, pod nim pudło z gitarą, przypominające dziecinną trumienkę, wąska kanapka obita skórą, dwa krzesła również skórą obite, duża blaszana miednica i mała szafa ciemnowiśniowe barwy stanowiły umeblowanie pokoju, który, ze względu na swoją długość i mrok w nim panujący, zdawał się być podobniejszym do grobu aniżeli do mieszkania.
Równie jak pokój, nie zmieniły się od ćwierć wieku zwyczaje pana Ignacego. Rano budził się zawsze o szóstej, przez chwilę słuchał, czy idzie leżący na krześle zegarek, i spoglądał na wskazówki, które tworzyły jedną linię prostą. Chciał wstać spokojnie, bez awantur; ale że chłodne nogi i nieco zesztywniałe ręce nie okazywały się dość uległymi jego woli, więc zrywał się, nagle wyskakiwał na środek pokoju i rzuciwszy na łóżko szlafmycęszlafmycę, biegł pod piec do wielkiej miednicy, w której mył się od stóp do głów, rżąc i parskając jak wiekowy rumak szlachetnej krwi, któremu przypomniał się wyścig.
Źródło: Bolesław Prus, Lalka, [w:] tegoż, Wybór pism, Warszawa 1952, s. 7.
Księgi JakuboweJest koniec października, wcześnie rano. Ksiądz dziekan stoi na ganku plebanii i czeka na powóz. Przywykł wstawać o świcie, ale tym razem czuje się na wpół przytomny i właściwie nie wie, jak się tu znalazł – sam w obliczu morza mgły. Nie pamięta ani jak wstał, ani jak się ubrał, ani czy już jadł. Patrzy ze zdziwieniem na swoje solidne buty, które wystają spod sutanny, i na nieco obszarpane poły wypłowiałego wełnianego płaszcza, i na rękawiczki, które trzyma w dłoni. Wsuwa lewą; w środku wydaje się ciepła i doskonale pasuje do ręki, jakby dłoń i rękawiczka znały się od lat. Oddycha z ulgą. Dotyka przewieszonej przez ramię torby, mechanicznie obmacuje prostokątne kanty, twarde, pogrubiałe jak blizny pod skórą, i powoli przypomina sobie, co jest w środku – ciężki, znajomy, przyjemny kształt. Coś dobrego, coś, co go tu przywiodło, jakieś słowa, jakieś znaki – wszystko to ma głęboki związek z jego życiem. O tak, wie już, co tam jest, i ta świadomość powoli zaczyna mu rozgrzewać ciało, a mgła staje się przez to jakby bardziej przezroczysta. Za nim ciemny otwór drzwi, jedno skrzydło zamknięte, prawdopodobnie musiały już nastać chłody, może nawet przymrozek zwarzył śliwki w sadzie. Nad drzwiami niewyraźny napis – widzi go, nie patrząc, bo przecież wie, co tam napisano, sam to przecież zlecił; dwóch rzemieślników z Podhajec wyrzynało litery w drewnie przez cały tydzień, kazał je bowiem wykonać ozdobnie [...].
Źródło: Olga Tokarczuk, Księgi Jakubowe, Kraków 2014, s. 904.
Wyszukaj w dostępnych ci źródłach dodatkowe przykłady tekstów kultury (z literatury, malarstwa, filmu i innych) realizujących każdy z nurtów wypisanych na mapie myśli. Zamieść je na mapie myśli w odpowiednich miejscach.
Wyszukaj w dostępnych ci źródłach dodatkowe przykłady tekstów kultury (z literatury, malarstwa, filmu i innych) realizujących każdy z nurtów wypisanych na mapie myśli. Wymień je poniżej.
Na podstawie zebranych informacji w tekście liczącym co najmniej 250 słów wyjaśnij, w jakim celu współcześni twórcy nawiązywali do XIX‑wiecznego realizmu.