Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

W czasie wycieczki do gęstego lasu uważnie rozejrzyj się dokoła, a być może zauważysz zielone, nieduże kępki przypominające puszyste poduszki. Możesz je dotykać, ale bardzo ostrożnie! Są delikatne i łatwo je zniszczyć. To kępy mchu. Mimo że są tak drobne, odznaczają się zaskakującą odpornością.

Rvom5T8zmGik0
Mchy.
Źródło: Vaelta, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • w jakich środowiskach występują rośliny;

  • jak zbudowane są rośliny wytwarzające nasiona;

  • jakie procesy życiowe prowadzą rośliny.

Twoje cele
  • Rozpoznasz mchy po budowie zewnętrznej.

  • Wskażesz miejsca, w których mchy mogą się rozwijać.

ibwWWYpnKi_d5e198

1. Budowa i wygląd mchów

Mchy to rośliny o prostej budowie. Są drobne, mierzą od 1 do 10 cm; tylko wyjątkowo osiągają większą wysokość.
Zamiast korzeni mają chwytniki, które są cienkimi, nitkowatymi wyrostkami łodygi. Przytrzymują one mech w podłożu. Pobierają nimi także wodę, choć więcej jej chłoną poprzez listki. Obrastają one gęsto łodyżkę. Fotosynteza u mchów przebiega w listkach.

Mchy nie wytwarzają kwiatów, owoców ani nasion. Latem na szczycie łodyg wyrastają nieulistnione pędy zakończone zarodniązarodniazarodnią w kształcie puszki, w której rozwijają się zarodnikizarodnikizarodniki. Po ich dojrzeniu zarodnia otwiera się, a zarodniki się rozsypują. Z zarodników wyrastają młode rośliny.

1
1
Ćwiczenie 1
R2FQqcSbjjgIu
(Uzupełnij).
Ciekawostka

Dawniej ludzie często używali mchów do uszczelniania drewnianych domów. Rośliny te potrafią wchłonąć dużą ilość wody. Dlatego nawet podczas obfitych opadów deszczu czy śniegu woda nie przedostawała się do wnętrza domu.

R1UdgV2xTz2Z3
Uszczelnienie domu mchem.
Źródło: Wolfgang Sauber, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
ibwWWYpnKi_d5e254

2. Występowanie mchów

Mchy rosną przede wszystkim w miejscach zacienionych i wilgotnych. Warunki takie istnieją w wilgotnych, gęstych lasach, nad brzegami strumieni i wolno płynących rzek, w sąsiedztwie źródeł, na bagnach i w miejscach zanikających jezior. Mchy mają bardzo niskie wymagania, więc pojawiają się także w szczelinach skał czy między kamieniami, jeżeli tylko przez część roku dostanie się tam wystarczająca ilość wody.

Mchy, tworząc gęste kępy, potrafią magazynować duże ilości wody. Są odporne na okresowe wysychanie. Nawet mocno wysuszone wracają do życia już w kilka godzin po ich ponownym zamoczeniu.

Szczególnym przykładem mchów są torfowcetorfowcetorfowce. Porastają one mokradła i zanikające zbiorniki wodne. Duże obszary porośnięte torfowcami zamieniają się w torfowiska, które są zbudowane z narastających, coraz grubszych warstw obumarłych mchów, zamieniających się stopniowo w torftorftorf.

R1I8XWtSX9cPD
Torfowisko w Estonii.
Źródło: Ivo Kruusamägi, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-NC-SA 4.0.
1
Ćwiczenie 2
R11rSsEAhQL4D
(Uzupełnij).
Ciekawostka

Na samotnych drzewach lub w niezbyt gęstych lasach mech porasta pnie głównie od strony północnej. Informacja ta może być wykorzystywana do określania kierunków geograficznych, jeżeli nie mamy kompasu, a chmury uniemożliwiają określenie kierunków za pomocą położenia Słońca lub gwiazd. Pamiętajmy jednak, że w gęstym lub wilgotnym lesie mech może porastać pnie ze wszystkich stron!

R1P3DWEQIbrOo
Drzewo pokryte mchem.
Źródło: Jannes Pockele, Flickr, licencja: CC BY-NC-SA 4.0.
Ważne!

Mchy są organizmami pionierskimi, to znaczy, że pojawiają się w miejscach, gdzie nie ma jeszcze gleby ani innych organizmów. Gromadzone przez mech drobiny piasku, woda oraz obumarłe szczątki roślin stanowią początki gleby zajmowanej następnie przez inne rośliny.

RT8oESz1d7yZz
Porośnięty mchem bruk. Nawet tak trudne środowisko jak bruk może zostać zasiedlone przez mchy.
Źródło: yellowcloud, Flickr, licencja: CC BY-SA 2.5.
1
Ćwiczenie 3
R11gTSsvsroBN
(Uzupełnij).
ibwWWYpnKi_d5e323

Podsumowanie

  • Mchy to rośliny o prostej budowie, zasiedlające środowiska wilgotne.

  • Głównymi elementami budowy mchu są: chwytniki, łodyżka, listki i zarodnia.

  • Mchy mają bardzo małe wymagania życiowe, co pozwala im rosnąć i rozwijać się na ubogich glebach.

Zobacz także

Jak zbudowana jest roślina?
Procesy życiowe roślin

ibwWWYpnKi_d5e369

Słownik

chwytniki
chwytniki

nitkowate, rozgałęzione wyrostki występujące m.in. u mchów; pełnią funkcje korzeni

łodyżka bezlistna
łodyżka bezlistna

pęd mchu wyrastający na szczycie łodyżki ulistnionej; zakończony jest zarodnią

łodyżka ulistniona
łodyżka ulistniona

zielona łodyżka mchu pokryta listkami

torf
torf

osad złożony z szczątków torfowców oraz innych roślin; powstaje w warunkach dużej wilgotności i małej ilości tlenu

torfowce
torfowce

rodzaj mchów rosnących w środowisku bardzo silnie nawodnionym

zarodnia
zarodnia

element budowy umożliwiający proces bezpłciowego rozmnażania się; zarodnie produkują zarodniki

zarodniki
zarodniki

komórki służące niektórym roślinom (mchy, paprocie) oraz grzybom do rozmnażania bezpłciowego

ibwWWYpnKi_1448452875313_0

Zadania

1
Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1
Ro2HjfCIKgJds1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
1
Ćwiczenie 2
RFOZXODCZPQbI1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
1
Ćwiczenie 3
R1GSZpIkKJ0yK1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
2
Ćwiczenie 4
RDgwldEDBKHQS1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
2
Ćwiczenie 5
R1DHzMCTNW12l1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski <Andrzej.boczarowski@up.wroc.pl>, licencja: CC BY 3.0.
bg‑cyan

Notatnik

R1VPEs1b0DI5C
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida