Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
RovAlfPmTUcdK1

Mit o Atlantydzie

Ważne daty

ok. 1500 p.n.e. – wielka erupcja wulkanu na wyspie Thera

ok. 360 p.n.e. – powstanie dialogów TimajosKritias, w których Platon opisuje legendarną Atlantydę

1627 – opublikowanie Nowej Atlantydy przez Sir Francisa Bacon`a

1978 – Odyseja podwodna Jacquesa Cousteau - W poszukiwaniu zaginionej Atlantydy

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RP9QVaGreSXLn
W prostokątnym polu znajduje się napis „Pobierz”. Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji - dokument w formacie pdf.

III. W zakresie kompetencji społecznych. Uczeń:

2) nabiera umiejętności szybkiego praktycznego zastosowania i ćwiczenia nowo nabytej wiedzy;

3) dostrzega znaczenie języka łacińskiego oraz kultury starożytnej Grecji i Rzymu dla kultury polskiej, europejskiej i światowej;

5) dzięki poznaniu źródeł kultury polskiej, europejskiej i światowej staje się jej świadomym odbiorcą i uczestnikiem.

Nauczysz się

interpretować mit o Atlantydzie;

rozpoznawać mit o Atlantydzie w malarstwie i rzeźbie;

wskazywać co najmniej 3 dzieła literackie podejmujące temat Atlantydy.

Atlantyda

R1IXxlCcbe5eU1
Ilustracja interaktywna przedstawia rzeźbę króla Atlantydy. Mężczyzna siedzi na zdobionym tronie. Z lewej i prawej stronie widoczne są łby byków. Pod nogami władcy znajduje się wizerunek twarzy. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1

In hāc Atlantide īnsulā maxima vīs et admīrābilis potentia extitit rēgum.

, 2.

Na tej wyspie Atlantydzie występowała wielka potęga i godna podziwu władza królów.

Einar Jonsson, „Król Atlantydy”, 1919 – 1922 r., Reykjavik, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0
R18hb89aPz8gY1
Ilustracja interaktywna przedstawia piękny wygląd rzymskiej posiadłości. Na pierwszym planie widzimy siedzącego mężczyznę, któremu sługa nalewa do kielicha napój. Mężczyzna obejmuje geparda. Z lewej strony obrazu przedstawione zostały dwie rozmawiające ze sobą kobiety. Są one ubrane w bogate szaty i przyozdobione biżuterią. W centralnym punkcie obrazu znajduje się fontanna. Obok niej spacerują sarenka i paw. Na dachu altany bawią się trzy małpki. Z oddali, na górze widać budynki z kolumnami. Prowadzą do nich kamienne schody. Postacie przedstawione są w otoczeniu bujnej roślinności, drzew, krzewów, kwiatów. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1.

omnem īnsulam fīnitimāsque aliās obtinentium maximaeque partī continentis dominantium,

, 2.

władających całą wyspą i innymi sąsiednimi i panujących nad bardzo dużą częścią stałego lądu.

Lloyd K. Townsend, „Atlantyda”, XX w., 1999 r., ilustracja z książki „Atlantyda, legenda zaginionego miasta”, Francis Lincoln Publishers, wikimedia.org, domena publiczna
RKOwkJuiPkuT11
Ilustracja interaktywna przedstawia fresk znaleziony w Akrotiri. Pokazuje on miasto z ceglaną budowlą. Jest to minojskie miasto wraz z mieszkańcami. Na pierwszym planie znajduje się rzeka i łódź, którą płyną mężczyźni. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. siquidem tertiae mundī partī, quae Libya dīcitur, 2. mianowicie panowali od trzeciej części świata, która nazywana jest Libią,
„Minojskie miasto”, ok. 1600 r. p.n.e., fresk znaleziony w Akrotiri, Thera, Grecja, wikimedia.org, domena publiczna
R1NIp0Sc0c91U1
Ilustracja przedstawia fragment sceny z kaplicy grobowej Nebamun. Artysta przedstawia jak Nebamun poluje na ptaki, które znajdują się wokół niej. Kobieta ma ciemne, krótkie włosy. Ubrana jest w białą szatę, którą przepasaną ma w pasie. W dolnej części fresku artysta pokazał morze, trzciny i ryby. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1.

usque ad Aegyptum imperārent,

, 2.

aż do Egiptu,

„Nebamun poluje na ptaki”, około 1350 r. p.n.e., fragment sceny z kaplicy grobowej Nebamun, Teby, Egipt, wikimedia.org, domena publiczna
RjHFgJq6wFOLp1
Ilustracja przedstawia fragment z książki „Atlantyda, legenda zaginionego miasta”. Pokazuje on pięć kobiet z długimi włosami, które mają zamiast nóg, ogon syrenki. Kobiety są w morzu. Jedna z nich gra na lirze. W oddali widzimy plażę, na której znajdują się dwie pary i duże, pomarańczowe słońce. Dzieło ozdabiają też wizerunki ryb, delfina i wieloryba. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Eurōpae uērō usque ad Tyrrēnum mare. 2. W Europie zaś aż do Morza Tyrreńskiego.
Christina Balit, „Atlantyda, legenda zaginionego miasta”, 1999 r., ilustracja z książki „Atlantyda, legenda zaginionego miasta”, Francis Lincoln Publishers, wordpress.com, CC BY 3.0

Źródło tekstu i tłumaczenia:Źródło tekstu i tłumaczeniaŹródło tekstu i tłumaczenia:

Źródło tekstu i tłumaczenia
R1O0bbXCUn1m91
Ćwiczenie 1
Do jakiego morza w Europie sięgało królestwo Atlantydy?
R1bq5b8bCmJoy
Ćwiczenie 2
Rēgēs Atlantidis dominātī sunt: Możliwe odpowiedzi: 1. sōlae īnsulae illī, 2. tōtae īnsulae et aliīs īnsulīs proximīs, 3. insulae, īnsulīs proximīs partibusque continentis

Mit o Atlantydzie w dziełach Platona

R1QxmYicEMDq01
Maximilian Dörrbecker, Hipotetyczna lokalizacja Atlantydy na mapie świata, 2013, wikimedia.org, CC BY-SA 2.5

Pierwsze wzmianki o mitycznej wyspie, mieszczącej się za Słupami Heraklesa (czyli za Gibraltarem) i panującej nad okolicznymi wyspami i lądami, pojawiły się w dwóch dialogach Platona - Timajosie i ostatnim, niedokończonym Kritiasie. Platon przekazuje relację Solona, który w Egipcie usłyszał opowieść o przeciwniku militarnym Hellenów sprzed tysięcy lat. Atlantyda miała być wyspą na Oceanie Atlantyckim, większą od Libii i Azji Mniejszej, a jej panowanie sięgało aż do Egiptu i Morza Tyrreńskiego. 9 tysięcy lat przed wyprawą Solona do Egiptu, miało dojść do ataku mocarstwa atlantyckiego na mieszkańców Grecji. Przeciwko potężnemu wrogowi zjednoczyły się siły Hellenów i udało im się pokonać niebezpiecznego wroga. Wkrótce jednak pojawiły się ogromne trzęsienia ziemi, zarówno wojsko Achajów, jak i cała wyspa Atlantyda, zostały pochłonięte przez morze.

RA2wpa4oT9nU51
Carl Milles, „Posejdon”, 1931 r., Kopenhaga, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0

Platon przedstawił również mityczne początki wyspy. Przy podziale ziem między bogów, Atlantyda przypadła w udziale Posejdonowi, który zakochał się w osieroconej mieszkańce wyspy - Kleito. Zbliżył się do niej w pobliżu jej domostwa na pagórku, położonym w centralnej części wyspy, jednocześnie tworząc swoistą fosę wodną wokół pagórka, by nikt nie przeszkadzał ich miłości. Ze związku Kleito i Posejdona urodziło się 5 par bliźniąt, wśród nich pierwszy król wyspy, od którego wzięła swoją nazwę - Atlas. Tymczasem bracia Atlasa panowali na pobliskich wyspach i lądach, tworząc swoistą strefę wpływów Atlantydy. Za sprawą Posejdona, wyspa obfitowała w różnorodną roślinność, uprawiano na niej rozmaite owoce i warzywa. Z biegiem czasu, mieszkańcy stworzyli system kanałów w formie pierścieni, za sprawą których nawet duże statki mogły wpływać do portu położonego w głębi wyspy. W kopalniach wydobywano różne kruszce, przede wszystkim zaś metal podobny do mosiądzu, którego powszechnie używano na Atlantydzie. W centralnym punkcie wyspy znajdował się bogato zdobiony pałac królewski oraz świątynia Posejdona. Prawa zostały wyryte na słupie pokrytym mosiądzem, by były dostępne dla każdego mieszkańca Atlantydy. Opis Platona jest niedokończony, jak sam dialog Kritias. Dowiadujemy się jednak, że z biegiem czasu pierwiastek boski wśród mieszkańców wyspy był coraz bardziej wypierany przez pierwiastek ludzki, przez co coraz częściej rządziła nimi chciwość i próżność. Wydaje się zatem, że katastrofa, która doprowadziła do zalania Atlantydy, była karą bogów za niegodziwość jej mieszkańców.

R1QjbuzU8I220
Ćwiczenie 3
W dialogach TimajosKritias Platon podał następującą lokalizację Atlantydy Możliwe odpowiedzi: 1. Na Morzu Śródziemnym za Skyllą i Charybdą, 2. Na Oceanie Atlantyckim za Słupami Heraklesa, 3. Na Oceanie Atlantyckim w pobliżu Ameryki

Poszukiwanie zaginionej Atlantydy - wyspa Thera

Mityczna wyspa opisana przez Platona, pobudziła wyobraźnię wielu poszukiwaczy zaginionego lądu. Wskazówki geograficzne, według których Atlantyda mieściła się za Gibraltarem, mogły przecież zostać zniekształcone przez filozofa, który przekazywał relację Solona zasłyszaną w Egipcie. Porenesansowi poszukiwacze zaginionej wyspy wskazywali, że może to być Ameryka, Skandynawia lub Wyspy Kanaryjskie. Najwięcej emocji budzi jednak teoria, według której zaginiona Atlantyda to Thera, wyspa położona w pobliżu Krety, której część została zatopiona przez potężny wybuch wulkanu ok. 1500 r. p.n.e., a wieści o tym wybuchu zostały odnotowane w kronikach egipskich. Na Therze, tak jak na pobliskiej Krecie, rozwinęła się cywilizacja minojska, której pozostałości do tej pory badane są na wykopaliskach w pobliżu wioski Akrotiri. Pomimo nieco innej lokalizacji, kilka czynników jest tutaj podobnych. Mamy do czynienia z rozwiniętą cywilizacją zamieszkującą wyspy, potęgą morską i handlową z pięknym pałacem królewskim, w której swoistą czcią obdarzony był byk. Co więcej, wybuch wulkanu, który mógł być poprzedzony trzęsieniem ziemi, spowodował zatopienie części wyspy, co zgadza się z opisem Platona.

R3GxFI8mlrR1R1
„Tauromachia”, ok. XV w. p.n.e., fresk w Knossos, wikimedia.org, domena publiczna
R1Tzh4QozKruo
Ćwiczenie 4
Przeczytaj zdania dotyczące mitu o Atlantydzie i ustal, które z nich są zgodne z treścią mitu (PRAWDA), a które od niej odbiegają (FAŁSZ). PRAWDA Możliwe odpowiedzi: 1. Przy podziale ziem między bogów, Atlantyda przypadła Posejdonowi. 2. Prawa były spisane na ścianie świątyni Posejdona. 3. Posejdon przybrał postać orła, by uwieść Kleito. 4. W czasach porenesansowych poszukiwacze zaginionej wyspy wskazywali, że może to być Ameryka, Skandynawia lub Wyspy Kanaryjskie. 5. Badacze stwierdzili z całą pewnością, że zaginiona Atlantyda to wyspa Thera, na której ok. 1500 r. p.n.e. doszło do wybuchu wulkanu, które spowodowało zalanie wodą części wyspy. 6. Atlantyda była wyspą bogatą w złoża i różnorodność gatunków roślin i zwierząt. FAŁSZ Możliwe odpowiedzi: 1. Przy podziale ziem między bogów, Atlantyda przypadła Posejdonowi. 2. Prawa były spisane na ścianie świątyni Posejdona. 3. Posejdon przybrał postać orła, by uwieść Kleito. 4. W czasach porenesansowych poszukiwacze zaginionej wyspy wskazywali, że może to być Ameryka, Skandynawia lub Wyspy Kanaryjskie. 5. Badacze stwierdzili z całą pewnością, że zaginiona Atlantyda to wyspa Thera, na której ok. 1500 r. p.n.e. doszło do wybuchu wulkanu, które spowodowało zalanie wodą części wyspy. 6. Atlantyda była wyspą bogatą w złoża i różnorodność gatunków roślin i zwierząt.

Nowa Atlantyda Francisa Bacona

Rm7ZaWqAIrq7L1
Robert Smithson, „Mapa z potłuczonego szkła (Atlantyda)”, 1969, Muzeum sztuki w Beacon, Nowy Jork, diaart.org, CC BY 3.0

Legenda o zaginionej Atlantydzie zainspirowała angielskiego filozofa, Sir Francisa Bacon`a, do napisania traktatu na temat utopijnego państwa mieszczącego się na wyspie Bensalem, odkrytej przez europejskich podróżników na Pacyfiku. Bacon koncentruje się na przedstawieniu Domu Salomona, centrum naukowego i jego metod badawczych, gdzie naukowcy mają nieograniczoną władzę, nie regulowaną przez prawodawstwo.

R1aQetGLFEPrP1
Léon Bakst, „Terror antiquus”, 1908 r., Muzeum Rosyjskie w Petersburgu, Rosja, wikimedia.org, domena publiczna
RS1comfu34e7n
Ćwiczenie 5
Jak nazywa się wyspa obok Krety, na której miała znajdować się Atlantyda?

Poszukiwania Atlantydy - misja Jacque`a Cousteau

R1ENKluKdtGw91
Luk van Soom, „Człowiek z Atlantydy”, 2003 r., fontanna w Brukseli, Belgia, wikimedia.org, CC BY-SA 3.0

Tematem Atlantydy zainteresował się nie kto inny, jak znany francuski oceanografOceanografoceanograf- pasjonata - Jacques Cousteau. W poszukiwaniu zaginionej cywilizacji zorganizował wyprawy nurkowe na swoim statku, Calypso, do miejsc, które mogłyby pretendować do roli zaginionej Atlantydy. Swoją eksplorację rozpoczął na Bahamach, badając podwodną strukturę megalityczną, tworzącą rodzaj podwodnej drogi. Następnie udał się na Kretę, gdzie eksplorował zatokę Świętego Jerzego w poszukiwaniu pozostałości cywilizacji minojskiej. Stamtąd wyruszył na wyspę Santorini, by zbadać dno powstałej po wybuchu wulkanu kalderyKalderakaldery. Jego podwodna eksploracja udowodniła jedynie, że pod wodą nadal są dowody działalności wulkanu, który nie wygasł całkowicie i zbiera siły na kolejną eksplozję. Odwiedził wykopaliska na samej wyspie, w pobliżu wioski Akrotiri, gdzie miał okazję podziwiać freski przedstawiające zupełnie inny obraz wyspy, niż dzisiejszy, surowy, skalisty brzeg. I choć Tera wydaje się najbardziej przypominać historię tajemniczej Atlantydy, odyseja Jacques`a nie zakończyła się jednoznacznym odkryciem legendarnej wyspy.

RlLocyVC3xRev1
Jason deCaires Taylor, „Jacque Cousteau”, 2010 r., Podwodne Muzeum w Cancun, Meksyk, wikimedia.org, CC BY 3.0
RcNZw82uYxFoe1
Ćwiczenie 6
Jak się nazywał francuski oceanograf, który organizował poszukiwania Atlantydy?
R5uPQmy7cG109
Ćwiczenie 7
Zapoznaj się ze słownikiem pojęć i określ, które zdania są prawdziwe. Możliwe odpowiedzi: 1. Kaldera to zagłębienie powstałe w wyniku wybuchu wulkanu. 2. Herakles ustawił słupy w drodze na wyspę Erytreę, na zachodnich krańcach świata. 3. Utopia to przedstawienie idealnego społeczeństwa, które nie może istnieć w rzeczywistości. 4. Oceanograf zajmuje się rysowaniem map oceanu. 5. Słupy Heraklesa to skały w południowej Grecji. 6. Społeczeństwo przedstawione w Nowej Atlantydzie istniało naprawdę w XVII wieku na Pacyfiku.

Słowniki

Słownik pojęć

Kaldera
Kaldera

rozległe, zwykle koliste zagłębienie, powstałe wskutek zapadnięcia się środkowej części stożka wulkanicznego lub rozsadzenia go przez gwałtowną erupcję, niekiedy wypełnione wodą.

Oceanograf
Oceanograf

naukowiec zajmujący się badaniem zjawisk i procesów zachodzących w oceanie oraz związków między oceanem, skorupą ziemską i atmosferą.

Słupy Heraklesa
Słupy Heraklesa

słupy (skały Gibraltaru i Ceuty) postawione przez Heraklesa w drodze na wyspę Erytreę, na zachodnich krańcach świata, gdzie udał się uprowadzić woły Geriona (dziesiąta praca Heraklesa).

Utopia
Utopia

nie mająca szans na urzeczywistnienie i nie licząca się z realnym stanem rzeczy i stosunków społecznych, wizja idealnego, egalitarnego społeczeństwa; gatunek literatury dydaktycznej przedstawiający idealne i sprawiedliwie zorganizowane społeczeństwo, całkowicie odmienne od rzeczywistości socjalnej i politycznej, w której żyje autor i jego czytelnicy.

Słownik łacińsko‑polski

RfNNGGeNWR1AH
Słownik łacińsko-polski.

Galeria dzieł sztuki

Bibliografia

Mała Encyklopedia Kultury Antycznej, Warszawa 1990.

Oryginalna azetka, Warszawa 2016.

Platon, Timajos, Kritias, przekł. P. Siwek, Warszawa 1986.

W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 2003.

Encyclopedia Britannica - wydanie internetowe

Odyseja Jacquesa Cousteau – W poszukiwaniach Atlantydy - film dokumentalny (1978)