Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał
R72bFWyQybi4H1

Mit o Syzyfie

Ważne daty

1548‑1549 – powstanie obrazu Tycjana Syzyf

1942 – publikacja Mitu Syzyfa Alberta Camusa

1993 – powstanie obrazu Michaela Bergta Śpiący Syzyf

1997 – powstanie pracy Jany Sterbak Sztuka do noszenia: Sisyphus Sport

2008 – powstanie rzeźby Stevena Allena Syzyf

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RhEHayi9YUiK91
Scenariusz zajęć do pobrania
Źródło: online-skills.

I. W zakresie kompetencji kulturowych. Uczeń:
1. posiada podstawową wiedzę o następujących kluczowych zjawiskach z zakresu mitologii greckiej i rzymskiej:
b) mity o bogach olimpijskich i pozostałych bóstwach panteonu greckiego;
8. potrafi wskazać najważniejsze cechy charakterystyczne i poddać interpretacji uwzględniającej właściwy kontekst kulturowy następujące kluczowe zjawiska z zakresu mitologii greckiej i rzymskiej:
b) mity o bogach olimpijskich i pozostałych bóstwach panteonu greckiego.

Nauczysz się

interpretować mit o Syzyfie;

charakteryzować przetworzenia mitu w kulturze epok późniejszych;

określać znaczenie mitu i jego przetworzeń.

Mit o Syzyfie

R11NnjmqOQqiI1
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Tycjana zatytułowane „Syzyf”. W centrum obrazu znajduje się postać mężczyzny z przepaską na biodrach, który wnosi na barkach na górę ogromny głaz. Mężczyzna ma napięte wszystkie mięśnie. Dodatkowa informacja: 1. Mitologiczny Syzyf, najsprytniejszy z władców greckich, panował w Koryncie – bogatym i ludnym mieście, położonym nad morzem na przesmyku między Grecją właściwą a Peloponezem. Był władcą skutecznym, choć bezwzględnym i o tyrańskich zapędach. Bogowie z Zeusem na czele bardzo go jednak cenili: często zapraszali go na swoje uczty i spotkania na Olimpie.
Tycjan, „Syzyf”, 1548-1549, Muzeum Prado, Madryt, Hiszpania, wikimedia.org, domena publiczna

Przy okazji któregoś z tych spotkań Syzyf dowiedział się o najnowszym romansie władcy bogów z nimfą Eginą. Nie mógł utrzymać języka na wodzy i powiedział o wszystkim zazdrosnej żonie Zeusa, Herze. Zeus nie był z tego zadowolony, a ponieważ docierały na niego liczne skargi na Syzyfa także i od jego poddanych, postanowił zabrać go z ziemi. Przysłał boga śmierci, Tanatosa, żeby ten zaprowadził Syzyfa do HadesuHadesHadesu, krainy zmarłych.

Nieprzypadkowo jednak Syzyf uchodził za wyjątkowo przebiegłego. Kiedy przybył do niego Tanatos, król zapytał boga śmierci, jak działają łańcuchy, którymi miał on spętać Syzyfa. Skoro się dowiedział, że nie da się ich przerwać, podstępnie użył ich do związania Tanatosa. Bóg śmierci został jeńcem króla KoryntuKoryntKoryntu.

RW739rPrE81iK
Ćwiczenie 1
Odpowiedz na pytania: Jak nazywał się król Koryntu? Możliwe odpowiedzi:1. Zeus, 2.Tanatos, 3.Syzyf Kto chętnie gościł króla Koryntu na Olimpie? Możliwe odpowiedzi:1. Zeus, 2.Tanatos, 3.Syzyf . Jak nazywał się bóg śmierci, który przybył do króla Koryntu? Możliwe odpowiedzi:1. Zeus, 2.Tanatos, 3.Syzyf

Kara dla przebiegłego króla

Podczas gdy Tanatos pozostawał uwięziony, ludzie nie umierali. Pierwszy zauważył to bóg wojny, Ares: choć dalej toczono bitwy i potyczki, nikt w nich nie ginął. Także Hades, władca umarłych, był coraz bardziej zaniepokojony: nikt nie przybywał do jego królestwa! Kiedy bogowie zorientowali się, że Tanatos gdzieś zniknął, wysłali Aresa, by go poszukał.Ku swemu zdumieniu, bóg wojny odkrył, że Tanatos przebywa uwięziony w pałacu Syzyfa. Uwolnił go, a wtedy Tanatos zabrał duszę Syzyfa do Hadesu. Syzyf jednak nie poddawał się łatwo. Zanim bogowie zabrali go do krainy zmarłych, nakazał żonie, by pod żadnym pozorem nie urządzała mu pogrzebu.
Niepochowane ciało Syzyfa leżało więc na środku rynku w Koryncie. Ludzie nie rozumieli, dlaczego królowa odmawia mężowi pochówku, a tymczasem nad brzegami Acherontu, rzeki, którą każda dusza musiała przekroczyć, żeby trafić w zaświaty, dusza Syzyfa lamentowała i skarżyła się. Król opowiadał wszystkim, jaką ma złą żonę, która odmówiła mu pochówku i nie dała nawet obola – drobnej monetki, którą ofiarowano zmarłym, by mogli zapłacić za podróż Charonowi, przewoźnikowi zmarłych.
Skargi Syzyfa dotarły w końcu do uszu Persefony, królowej zmarłych. Ulitowała się ona nad Syzyfem i pozwoliła mu na krótko powrócić na ziemię, tylko po to, by przestraszyć i upomnieć żonę i wymóc na niej organizację pogrzebu, co pozwoliłoby duszy Syzyfa dostać się do Hadesu.Ale Syzyf, skoro tylko wrócił na ziemię, nie zamierzał udawać się do Hadesu: podjął z powrotem życie śmiertelnika. Tego było już bogom za dużo. Syzyf żył jeszcze przez jakiś czas w ukryciu. Pewnego dnia Tanatos przypomniał sobie o Syzyfie, zaskoczył go i uciął mu pukiel włosów i zabrał nieposłuszną duszę Syzyfa do Hadesu.

Polecenie 1

Syzyf miał opinię najsprytniejszego i najprzebieglejszego z Greków. Po zapoznaniu się z mitem o Syzyfie wypisz trzy przyczyny, dzięki którym zyskał taką opinię wśród Greków.

RLrNPxl6MDOAL
Podaj trzy przyczyny, z powodu których Syzyf zyskał miano najbardziej sprytnego i przebiegłego spośród Greków.

Odyseja

Kiedy w Odysei Odyseusz podróżuje w zaświaty, ogląda tam dusze zmarłych herosów i królów. W ten sposób opisuje postać Syzyfa:

Syzyfa takżem widział, i to w strasznych mękach;
Ogromną bryłę skały dźwigał on na rękach
I wtaczał ją na górę z mordęgą niemałą,
Podsadzając się pod nią, a gdy się zdawało,
Że ją wtoczył już na szczyt, skręcała się skała
I z łoskotem piorunu znów na dół spadała,
A on znów ją pod górę wtaczał. Krwawym potem
Członki jego okryte, twarz kurzem i błotem.

Źródło: Homer, Odyseja, ks. XI, w. 593–603, przeł. Lucjan Siemieński

RFDGCmfXOOnFP
Ćwiczenie 2
Które z postaci z mitu o Syzyfie związane są z następującymi wydarzeniami? Zauważa, że coś dziwnego dzieje się podczas bitew. Możliwe odpowiedzi: 1. Hades, 2. Ares, 3. Syzyf. Orientuje się, że nie przybywa mu poddanych w królestwie. Możliwe odpowiedzi: 1. Hades, 2. Ares, 3. Syzyf. Skuwa boga śmierci łańcuchami. Możliwe odpowiedzi: 1. Hades, 2. Ares, 3. Syzyf.

syzyfowa pracaSyzyfowa pracasyzyfowa praca - wymagająca ustawicznych i często bezskutecznych wysiłków; trud ciężki i bezcelowy

Przykłady przetworzeń mitu Syzyfa w sztuce najnowszej

Jana SterbakJana SterbakJana Sterbak: Sztuka do noszenia: Sisyphus Sport (1997)

R1bBn2j1xjnvw1
Ilustracja interaktywna przedstawia dzieło Jany Sterbak pt. „Sztuka do noszenia: Sisyphus Sport”. Ukazane są dwie czarnobiałych fotografie. Na pierwszej znajduje się duży nieobrobiony kamień, do którego zamocowano skórzane szelki. Na drugiej – nagi mężczyzna dźwiga na plecach kamień w formie plecaka. Ugina się pod jego ciężarem. Dodatkowe informacje. 1. Sisyphus Sport to rzeźba, która składa się z dużego jasnego kamienia, do którego zostały przymocowane skórzane szelki. Jest to nawiązanie do mitu Syzyfa, który został skazany na toczenie głazu na wzgórzu przez całą wieczność. 2. Kamień Syzyfa w formie sportowego plecaka, wystylizowany na reklamę sprzętu sportowego.
Jana Sterbak, „Sztuka do noszenia: Sisyphus Sport”, 1997, Galeria Barbary Gross, Monachium, Niemcy, struttwearableartshow.ca, CC BY 3.0
Polecenie 2

- do czego współczesna artystka używa mitu o Syzyfie?
- jakie zjawiska we współczesnym życiu chce, Twoim zdaniem, skomentować?
- jak oceniasz, na podstawie tego dzieła, jej stosunek do sportu zawodowego, wysiłku fizycznego, wyczerpujących treningów, fitnessu?
- jak praca Sterbak odnosi się do pojęcia syzyfowa praca?

R1Jv7sFkchc7X
Po wysłuchaniu omówienia dzieła Jany Sterbak zatytułowanego „Sztuka do noszenia: Sisyphus Sport” odpowiedz na pytania: 1. Do czego współczesna artystka używa mitu o Syzyfie? 2. Jakie zjawiska we współczesnym życiu chce, Twoim zdaniem, skomentować? 3. Jak oceniasz, na podstawie tego dzieła, jej stosunek do sportu zawodowego, wysiłku fizycznego, wyczerpujących treningów, fitnessu? 4. Jak praca Sterbak odnosi się do pojęcia syzyfowa praca?

Steven AllenSteven M. AllenSteven Allen, Syzyf, rzeźba, ceramika; 2008

Rf4V6PXAAQLLc1
Ilustracja interaktywna przedstawia ceramiczną rzeźbę Stevena M. Allena pt. „Syzyf”. Ukazuje ona żołnierza pchającego kamień w formie kuli ziemskiej pod górę zrobioną z hełmów wojskowych. Podpiera on kulę głową i rękoma. Dodatkowa informacja. 1. Syzyf w stroju amerykańskiego żołnierza wtacza kamień-kulę ziemską na górę zbudowaną z wojskowych hełmów; dzieło powstało jako reakcja artysty (Amerykanina) na wojnę w Iraku.
Steven M. Allen, ceramika „Syzyf”, 2008, SMAART Galeria i Studio, San Francisco, Stany Zjednoczone Ameryki, smaartgallery.com, CC BY 3.0
Polecenie 3

- do czego współczesny artysta używa mitu o Syzyfie?
- jakie zjawiska we współczesnym życiu chce, Twoim zdaniem, skomentować?
- jak oceniasz, na podstawie tego dzieła, jego stosunek do takich zjawisk jak wojna, polityka zagraniczna USA, miejsce USA w globalnym systemie politycznym? Czy Twoim zdaniem to dzieło jest antywojenne czy też wyraża akceptację dla polityki USA w Iraku?
- jak twórca reinterpretuje mit? W jaki sposób odnosi się do pojęcia syzyfowa praca?

Rl9zxRqh3LTas
] Po wysłuchaniu omówienia dzieła Stevena M. Allena pt. „Syzyf” odpowiedz na pytania: 1. Do czego współczesny artysta używa mitu o Syzyfie? 2. Jakie zjawiska we współczesnym życiu chce, Twoim zdaniem, skomentować? 3. Jak oceniasz, na podstawie tego dzieła, jego stosunek do takich zjawisk jak wojna, polityka zagraniczna USA, miejsce USA w globalnym systemie politycznym? 4. Czy Twoim zdaniem to dzieło jest antywojenne czy też wyraża akceptację dla polityki USA w Iraku? 5. Jak twórca reinterpretuje mit? 6. W jaki sposób dzieło odnosi się do pojęcia syzyfowa praca?
RAQ9yLhtdAAuH1
Ilustracja przedstawia dzieło Michaela Bergta pt. „Śpiący Syzyf”. W centralnej części obrazu znajduje się wielka kamienna kula podparta gałęzią o zbocze skały. Na kamieniu śpi skulony nagi mężczyzna. Postać ukazana jest z tyłu. Tło obrazu stanowi błękitne morze i rozpościerające się nad nim niebo. Dodatkowa informacja: Syzyf śpi na kamieniu, który udało mu się podeprzeć odpowiednio umieszczoną na zboczu góry gałęzią.
Michael Bergt, „Śpiący Syzyf”, 1993, Muzeum Sztuki Arnot, Nowy Jork, Stany Zjednoczone Ameryki, mbergt.com, CC BY 3.0
Polecenie 4

- do czego współczesny artysta używa mitu o Syzyfie?
- do jakich jego aspektów nawiązuje?
- jaki jest ton i nastrój jego dzieła?

R12GTwK5XWZo5
Po wysłuchaniu omówienia dzieła Michaela Bergt,’a „Śpiący Syzyf” odpowiedz na pytania: 1. Do czego współczesny artysta używa mitu o Syzyfie? 2. Do jakich jego aspektów nawiązuje? 3. Jaki jest ton i nastrój jego dzieła?
Polecenie 5

Po zapoznaniu się z opisem Syzyfa w Odysei przyjrzyj się poniższemu obrazowi, opisz go krótko i poddaj go interpretacji. Zwróć uwagę na następujące elementy:

- jakie elementy nawiązujące do mitu wprowadza artysta?
- jakie nowe, nieznane z mitu motywy pojawiają się w dziele?
- jak rozumiesz znaczenie opaski na oczach Syzyfa?
- kim jest, Twoim zdaniem, postać dotykająca palcem kamienia?
- jak rozumiesz gest tej postaci?

RvJegYKUfLPDU1
Ilustracja przedstawia dzieło Nikołaja Burdykina pt. „Syzyf”. Król Koryntu ukazany jest podczas odbywania kary: pcha po kamiennej górze duży kamień. Biodra przewiązane ma czerwoną chustą, na oczach ma czarną przepaskę. Kolanem opiera się o skałę. Nad nim widnieje mglista postać: ma długie włosy i zarost; wskazującym palcem dotyka głazu, który Syzyf usiłuje wnieść na szczyt. Dodatkowe informacje. 1. Wizerunek Syzyfa w obrazie Burydkina przedstawią klasyczną wersję mitu. Zmęczony bohater toczy głaz. Nad nim widnieje duchowa postać, która potęguje wrażenie bezsilności.
Nikołaj Burdykin, „Syzyf”, 1960, kolekcja prywatna, hadrian6.tumblr.com, CC BY 3.0
RdN9xxdWdsQdR
Po wysłuchaniu omówienia dzieła Nikołaja Burdykina pt. „Syzyf”, odpowiedz na pytania: 1. Jakie elementy nawiązujące do mitu wprowadza artysta? 2. Jakie nowe, nieznane z mitu motywy pojawiają się w dziele? 3. Jak rozumiesz znaczenie opaski na oczach Syzyfa? 4. Kim jest, Twoim zdaniem, postać dotykająca palcem kamienia? 5. Jak rozumiesz gest tej postaci?
RUDSHMNIgf1Uj
Ćwiczenie 3
Które ze współczesnych dzieł sztuki dotyczących mitu o Syzyfie uważasz za najbardziej interesujące? Uzasadnij swą wypowiedź.

Postać Syzyfa w filozofii: Mit Syzyfa Alberta Camusa

Albert Camus (1913–1960) jako przedstawiciel egzystencjalizmu
- Koncept absurdalności i bezsensowności ludzkiego życia;
- Syzyf jako symbol ludzkiego życia: skazany na wykonywanie bez przerwy tych samych bezsensownych, nie mogących doczekać się spełnienia trudów.

Co pozostaje człowiekowi? Camus odpowiada, że bunt przeciwko losowi i bezsensowi; z tego buntu możemy czerpać siłę. Powinniśmy wyobrazić sobie Syzyfa szczęśliwego, konkluduje filozof.

Rg6IoYPPB32JQ
Ćwiczenie 4
Mit o Syzyfie stał się źródłem wielu znaczących inspiracji dla kultury europejskiej. Odpowiedz na pytanie: Jak nazywała się moneta dawana umarłym jako zapłata dla Charona?
R1WQ55b6aV1aP
Ćwiczenie 5
Mit o Syzyfie stał się źródłem wielu znaczących inspiracji dla kultury europejskiej. Odpowiedz na pytanie: Jaka praca to zbędny trud, nie rokujący szans na ukończenie?
RMjVKkAqoAs8M
Ćwiczenie 6
Mit o Syzyfie stał się źródłem wielu znaczących inspiracji dla kultury europejskiej. Odpowiedz na pytanie: Jak w mitologii greckiej miała na imię bogini świata zmarłych?
RQ2huMPW6vD4L
Ćwiczenie 7
Mit o Syzyfie stał się źródłem wielu znaczących inspiracji dla kultury europejskiej. Odpowiedz na pytanie: Jak w mitologii greckiej nazywało się miejsce kary w zaświatach?
Polecenie 6

Za swoją zuchwałość Syzyf został ukarany wtaczaniem kamienia na górę. Czy jednak kara ta była słuszna, w kontekście przypisywanych mu przez mitologię win? Napisz wypracowanie o długości ok. 1000 słów na temat Czy kara dla Syzyfa jest karą sprawiedliwą?.

ROTRbSdXF6B5h
Odpowiedz na pytanie, czy twoim zdaniem kara, jaką bogowie ukarali Syzyfa była sprawiedliwa? Uzasadnij swą wypowiedź.
m1267aa0108ee7388_0000000000157

Słowniki

Słownik pojęć

Hades
Hades

kraina zmarłych w mitologii greckiej. Także imię jej władcy.

Jana Sterbak
Jana Sterbak

ur. 1955 w Pradze; pochodząca z Kanady. Jej rzeźby są stworzone do interakcji z ludzkim ciałem.

Korynt
Korynt

miasto handlowe i portowe w Grecji, na Przesmyku Korynckim.

Michael Bergt
Michael Bergt

ur. 1956 w małej wiosce w Nebrasce; amerykański rzeźbiarz i malarz magicznego realizmu. Licznie nagradzany w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie za swoje prace.

Steven M. Allen
Steven M. Allen

amerykański rzeźbiarz, studiował rzeźbę na Uniwerytecie Stanowym w San Francisco. Wielokrotnie nagradzant rzeźbiarz w Stanach Zjednoczonych oraz poza ich granicami.

Syzyfowa praca
Syzyfowa praca

absurdalny, wymagający ogromnego wysiłku i skazany na klęskę trud.

słownik łacińsko‑polski

RDnj8Qa9PxHxx1
Słownik łacińsko-polski. Poniżej widać hasła łacińskie. Obok każdego hasła pojawia się ikonka pozwalająca na jego odsłuchanie. Pod każdym hasłem znajduje się jego polskie tłumaczenie. U dołu strony umieszczone są przyciski: zmiana języków, edycja oraz przywróć słownik do stanu początkowego.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
m1267aa0108ee7388_0000000000170

Galeria dzieł sztuki

m1267aa0108ee7388_0000000000175

Bibliografia

Homer, Odyseja, przeł. Lucjan Siemieński, Warszawa 1895.

W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Rytm, Warszawa 2014.

R. Greaves, Mity greckie, Vis‑a-vis, Kraków 2009.

J. Parandowski, Mitologia, Wydawnictwo Puls, Londyn 1992.