Modyfikacje budowy korzeni

Korzenie oprócz swoich podstawowych funkcji, czyli zakotwiczania rośliny w glebie i pobierania z niej substancji, mogą także pełnić funkcje dodatkowe. W takim przypadku mają one pewne charakterystyczne cechy budowy. Korzenie pełniące dodatkowe funkcje określa się jako zmodyfikowane lub przekształcone. Wśród najczęstszych modyfikacji korzeni spotyka się specjalne przystosowania do gromadzenia pokarmu, pobierania tlenu, zaczepiania się roślin o wiotkich łodygach na podporach, wytwarzania dodatkowych podpór utrzymujących roślinę w podłożu. 

Wiele korzeni zmodyfikowanych to korzenie przybyszowe, czyli wyrastające z nietypowych miejsc takich jak łodyga, liść czy strefa wyrośnięta innych korzeni. 

Rodzaje korzeni zmodyfikowanych 

Korzenie spichrzowe występują u niektórych roślin dwuletnich, np. marchwi, rzodkwi. Mają postać grubych, mięsistych tworów magazynujących substancje pokarmowe w miękiszu spichrzowym kory pierwotnej, łyka lub drewna. U niektórych roślin, funkcje spichrzową pełnią silnie zgrubiałe części korzeni bocznych lub przybyszowych nazywane bulwami korzeniowymi.

R18tvrO97RBTQ

Na zdjęciu widoczne są rośliny buraka cukrowego. Ich duża okrągła bulwa jest częściowo schowana w glebie. Powyżej znajdują się duże liście rozchodzące się promieniście do góry.

RB8NKiyBUWCii

Na fotografii przedstawione są bulwy korzeniowe oraz kwiat dalii ogrodowej. Korzenie są cienkie i łączą się z okrągłą częścią korzenia. Powyżej widoczne są bulwy korzeniowe. Obok znajduje się kwiat. Ma on różowe płatki i żółty środek.

Korzenie czepne występują u niektórych pnączypnączepnączy i epifitówepifityepifitów. Są korzeniami przybyszowymi wyrastającymi z węzłów łodygi, które, wnikając w zagłębienia podpór, przymocowują do nich roślinę.

R5jny6z4GF28E

Na zdjęciu przedstawiony jest bluszcz pospolity. Jest to roślina pnąca się po korze drzewa. Ma ona twarde, cienkie łodygi, z których wyrastają dość duże, ciemnozielone liście. Są one trójdzielne, mają dłoniasty kształt, są poprzecinane jaśniejszymi nerwami.

Korzenie kurczliwe występują u roślin, których nasiona kiełkują na powierzchni gleby, a później pojawiające się pędy lub ich części rosną pod ziemią. Górna część korzeni skraca się – skróceniu i rozszerzeniu ulegają komórki znajdujące się wewnątrz korzenia w korze pierwotnej i walcu osiowym. Dzięki tej zdolności korzenie kurczliwe wciągają roślinę w głąb gleby.

R1EWT6ujCPPZs

Na fotografii przedstawiony jest szafran wiosenny. Jest to niewielka roślina o cienkiej łodydze. Na jej końcu znajduje się cebulka z korzeniem. W górnej części znajdują się cienkie łodygi boczne, a na szczycie fioletowy kwiat.

Korzenie powietrzne występują u niektórych epifitów, np. z rodziny storczykowatych Orchidaceae. Ich powierzchnię pokrywa wielowarstwowa ryzoderma, tzw. welamen. Tkanka ta składa się z martwych, ściśle do siebie przylegających komórek wypełnionych powietrzem. Komórki welamenu mają porowate ściany komórkowe, przez które chłoną wodę w postaci pary wodnej lub kropel deszczu z powietrza.

R18YNb2Bd8IjJ

Na zdjęciu przedstawione są korzenie powietrzne rośliny z rodzaju Phalaenopsis. Roślina ta znajduje się w doniczce. Ma ona zielone, podłużne, zaokrąglone na końcu liście. Poza doniczkę wystają korzenie powietrzne. Są one dość cienkie i mają jasny kolor.

Korzenie oddechowe (pneumtofory) występują u niektórych roślin rosnących na podmokłym i bagiennym podłożu lub na terenach okresowo zalewanych i podtapianych. Są korzeniami przybyszowymi wyrastającymi z korzeni podziemnych w górę ponad poziom podłoża lub wody. Korzenie oddechowe – za pomocą przetchlinek pobierają powietrze i transportują je przez przestwory międzykomórkowe miękiszu powietrznegomiękisz powietrznymiękiszu powietrznego do podziemnych części systemu korzeniowego.

RCZlMjNJVq9TQ

Zdjęcie przedstawia cypryśnika błotnego. Jest to potężne drzewo o bardzo grubym pniu i ciemnej korze. Powyżej znajdują się grube gałęzie, a na ich końcu zielone liście.

R3vfpHOKzHXKh

Zdjęcie przedstawia drzewo z gatunku Sonneratia alba, które porasta dość płytkie nabrzeże nad morzem. Korzeń drzewa jest rozbudowany, znajduje się powyżej lustra wody i rozrasta się na boki. Roślina posiada dość gruby pień, z którego wyrastają gałęzie z zielonymi liśćmi.

Korzenie podporowe występują u roślin wykształcających wysokie pędy nadziemne, których system korzeniowy jest płytki, lub u roślin porastających grząskie podłoże. Są korzeniami przybyszowymi, wyrastającymi z pędu ponad powierzchnią podłoża, ukośnie w dół. Korzenie podporowe dodatkowo umocowują roślinę w podłożu.

RUSaFOUHkcS1M

Na zdjęciu przedstawiony jest korzeń kukurydzy zwyczajnej. Wystaje on z ziemi – dopiero jego końce wnikają w glebę, ma zieloną barwę i promieniście się rozchodzi na boki. Powyżej znajduje się potężna, pionowa, soczyście zielona łodyga.

Rvpclmnu393sz

Zdjęcie przedstawia roślinę z gatunku Pandanus heterocarpus. Jest to dość niska roślina z pniem pokrytym korą. Lekko nad ziemią znajdują się korzenie, które promieniście rozchodzą się na boki, a ich końcówki wnikają w glebę. Na szczycie rośliny znajdują się długie, ostre liście podobne do liści palmy.

Korzenie szkarpowe występują u drzew wykształcających płytki system korzeniowy, porastających stale wilgotne podłoże. Są korzeniami bocznymi wyrastającymi poziomo we wszystkich kierunkach z podstawy pnia. Korzenie szkarpowe pełnią funkcje podpór stabilizujących drzewo.

R6r38TpONRWJ5

Na fotografii przedstawione są korzenie wiązu szypułkowego. Jest to drzewo o korzeniach szkarpowych. Korzenie te rozchodzą się na wszystkie boki od drzewa. Są pokryte korą i porośnięte mchem.

Korzenie ssawkowe (haustoria) występują u roślin pasożytniczych i półpasożytniczych. Mają postać ssawek wrastających w tkanki rośliny żywicielskiej dzięki wydzielaniu enzymów rozkładających blaszki środkowe i ściany komórkowe. Korzenie ssawkowe po wrośnięciu i połączeniu się z wiązkami przewodzącymi żywiciela czerpią z nich substancje pokarmowe.

R1XT7zrDY3qCs

Zdjęcie przedstawia jemiołę pospolitą. Jest to roślina rosnąca na pniu drzewa. Ma ona cienkie łodygi, powyżej znajdują się liście jemioły o zaokrąglonym na końcu kształcie. Widać również kilka białych, półprzezroczystych, okrągłych owoców.

R9RlYnrOlS5oP

Zdjęcie przedstawia kaniankę pospolitą. Roślina ta oplata swoją różowo–żółtą, cienką łodygą zieloną, grubszą łodygę innej rośliny. Wyżej znajdują się kwiaty o różowej barwie i dzwonkowatym kształcie.

Korzenie asymilacyjne występują u niektórych epifitów, np. z rodziny storczykowatych Orchidaceae, u których doszło do zaniku łodygi i liści. Mają postać zielonych, spłaszczonych, płatowatych korzeni powietrznych, które zawierają miękisz asymilacyjnymiękisz asymilacyjnymiękisz asymilacyjny.

Podsumowanie

• Korzenie pełniące specjalne  funkcje określa się jako zmodyfikowane lub przekształcone. 

• Korzenie zmodyfikowane są często korzeniami przybyszowymi, czyli wyrastającymi z nietypowych miejsc takich jak łodyga, liść czy strefa wyrośnięta innych korzeni. 

• Do korzeni zmodyfikowanych należą korzenie: spichrzowe (gromadzą materiały zapasowe), czepne (przymocowują roślinę do podpory), kurczliwe (wciągają roślinę w glebę), oddechowe (dostarczają powietrze korzeniom systemom korzeniowym zatopionym w wodzie lub wilgotnym podłożu),  podporowe i szkarpowe (stanowią dodatkowe wsparcie dla roślin żyjących w grząskim podłożu i płytko ukorzenionych), asymilacyjne (przeprowadzają fotosyntezę) i powietrzne (pobierają wodę z atmosfery).

Ćwiczenia utrwalające 

1

Ćwiczenie 2

Fotografie przedstawiają korzenie boczne buka i korzenie przybyszowe kukurydzy.

R1YVkEXfKYHsn

Ilustracja

RUXbTXbfpN0T6

Ilustracja

Rl3MqiYWNmwH0

Wyjaśnij, jakie podobieństwa i róźnice istnieją między korzeniem przybyszowym a korzeniem bocznym. (Uzupełnij).

Wskazówki i klucze odpowiedzi

Pokaż podpowiedź

Zastanów się, z jakiej części rośliny wyrastają oba rodzaje korzeni. Czy ich budowa i funkcje są podobne?

Pokaż odpowiedź

Korzenie boczne powstają jako odgałęzienia korzenia głównego, a korzenie przybyszowe powstają z pędu rośliny.

Zarówno w korzeniach bocznych, jak i w korzeniach przybyszowych występują stożki wzrostu. W korzeniach bocznych obserwujemy dodatkowo pozostałe strefy charakterystyczne dla korzenia głównego.

Główną funkcją obu rodzajów korzeni jest stabilizacja rośliny w gruncie.

Ćwiczenie 2

R1V68yugUmQZG

Porównaj pochodzenie, budowę oraz funkcje korzeni przybyszowych i korzeni bocznych roślin. (Uzupełnij).