Poetyckie wizje świata idealnego

Jaki jest nasz świat? Czy jest najlepszym z możliwych? Co stanowi jego istotę? Te pytania ludzie stawiali sobie zawsze. Były dziedziną dociekań religijnych i filozoficznych, znajdowały także swój wyraz w mitach, uczonych dyskursach i w literaturze pięknej. Poetyckim rezultatem takich rozmyślań są dwa wiersze: renesansowa pieśń Jana Kochanowskiego Czego chcesz od nas, Panie oraz napisany w połowie wieku XX Obmyślam świat Wisławy Szymborskiej. Oba te teksty przynoszą filozoficzną wizję rzeczywistości, w której żyje bądź ma żyć człowiek. Kochanowski sławi harmonię świata będącego dziełem Boga. Współczesna poetka stawia pytanie, czy można obmyślić świat od nowa, stworzyć jego „wydanie drugie, poprawione”, oswoić lęk przed śmiercią.

Renesansowa wizja świata

Według ludzi epoki renesansu świat był harmonijny, tworzył uporządkowaną i spójną całość. Świadczył tym samym o racjonalności Stwórcy, a także jego zmyśle artystycznym (stąd narodziny w renesansie toposu deus artifextopos <span class=”foreign” lang=”la” data‑editor‑tag=”foreign” title=”Tekst w języku: la”>deus artifex</span>deus artifex). Wreszcie - całe stworzenie było w epoce odrodzenia postrzegane nie tylko jako wspaniałe, ale i dobre, zgodnie z wizją autorów biblijnych: Bóg widział, że wszystko, co stworzył, było bardzo dobre (Rdz 1,31). Takie rozumienie świata i Stwórcy wyraża m.in. pieśń Jana Kochanowskiego pt. Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?. Często jest ona nazywana hymnemhymnhymnem ze względu na wątki dziękczynne i błagalne oraz elementy pochwalne.

Współczesna wizja świata w wierszu Wisławy Szymborskiej

W powstałym w XX w. wierszu polskiej noblistki podmiot liryczny nie wychwala Stwórcy: sam mianuje się twórcą świata. Użyte w utworze sformułowania należące do dziedziny literatury sugerują, że podmiot liryczny jest człowiekiem pióra. Tym samym utwór należy do grupy tekstów autotematycznych, rozważających rolę artysty we współczesnym świecie. Jaki obraz świata wyłania się z wiersza? Nie jest on harmonijny, ale podmiot liryczny pragnie go takim uczynić. W zamierzeniu twórcy świat ma być idealny, pozbawiony wad świata rzeczywistego, takich jak starość i bolesne umieranie. Poprawa kształtu świata powinna być kompleksowa i doprowadzić go do ideału. Taką wizję nazywamy utopijną, niemożliwą do zrealizowania, zgodnie z greckim źródłem słowa utopia: oú ‘nie’ lub éu ‘dobry’ i tópos ‘miejsce’, czyli ‘miejsce, którego nie ma’ lub ‘dobre miejsce’.

Audiobook