Wilk i baranek
Jean de La Fontaine Wilk i baranek

Racyja mocniejszego zawsze lepsza bywa.
Zaraz wam tego dowiodę.
Gdzie bieży krynica żywa,
Poszło jagniątko chlipać sobie wodę.
Wilk tam na czczo nadszedłszy, szukając napaści,
Rzekł do baraniego syna:
'I któż to zaśmielił waści,
Że się tak ważysz mącić mój napitek?
Nie ujdzie ci bez kary tak bezecna wina'.
Baranek odpowiada, drżąc z bojaźni wszytek:
'Ach, panie dobrodzieju, racz sądzić w tej sprawie
Łaskawie.
Obacz, że niżej ciebie, niżej stojąc zdroju
Nie mogę mącić pańskiego napoju'.
'Cóż? Jeszcze mi zadajesz kłamstwo w żywe oczy?!
PoczkajpoczkajPoczkaj no, języku smoczy,
I tak rok‑eś mię zelżyrok‑eś mię zelżyłrok‑eś mię zelżył paskudnymi słowy'.
'Cysiam jeszczecysiam jeszczeCysiam jeszcze, i na tom poprzysiąc gotowy,
Że mnie przeszłego roku nie było na świecie'.
'Czy ty, czy twój brat, czy który twój krewny,
Dość, że tego jestem pewny,
Że wy mi honor szarpiecie;
Psy, pasterze i z waszą archandyjąarchandyjaarchandyją całą
Szczekacie na mnie, gdzie tylko możecie.
Muszę tedy wziąć zemstę okazałą'.
Po tej skończonej perorze
Łapes jak swego i zębami porze.

CART1 Źródło: Jean de La Fontaine, Wilk i baranek, [w:] tegoż, Poezja polska XVIII wieku, oprac. Zdzisław Libera, tłum. Stanisław Trembecki, Warszawa 1976, s. 247.
Wilk i baranIgnacy Krasicki
Ignacy Krasicki Wilk i baran

Pragnieniem przymuszeni, raz do jednej strugistrugastrugi
Pierwszy wilk pić był przyszedł, a baranek drugi;
Stanął po nim. Wilk: 'Po co ty mi mącisz wodę?'
Baranek: 'Do mnie płynie'. Wilk: 'Ja ci dowiodę,
Żeś przed sześciu miesięcy…' 'Mam tylko pół czwartapół czwartapół czwarta'.
'Może, lecz twoja matka na wilki zażarta'. I zjadł go.
Kiedy przemoc do niecnoty zajdzie,
Grzech się uświątobliwi i przyczyna znajdzie.

CART2 Źródło: Ignacy Krasicki, Wilk i baran, dostępny w internecie: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/wilk-i-baran-bajki-nowe.html [dostęp 2022].
1
Ćwiczenie 1

Bajka Ignacego Krasickiego reprezentuje inną odmianę niż utwór Trembeckiego. Przypomnij nazwę tej odmiany gatunku i wykaż, że Wilk i baran spełnia jej reguły.

RSaPsuMlDq3Wj
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 2

Tekst Krasickiego jest stosunkowo krótki, co powoduje, że musi zawierać mniej szczegółów niż bajka Trembeckiego. Opisz, z jakich elementów zrezygnował Krasicki.

R1VlEQP1bmElK
(Uzupełnij).
Owca i wilkJan Lemański
Jan Lemański Owca i wilk

Wszystko się dziś na świecie przekształca i zmienia,
Po wojnie.
Dawniejsze owieczki
Pozwalały się zjadać wilkom bogobojnie:
Dziś zaś, co się zrobiło z owczego plemienia,
Widać z tej bajeczki.
.....................................................................
Wilk i owca raz pili z jednego strumienia.
Wilk stał niżej, ta – wyżej. Po haustach kilku
Rzecze owca: 'Hej, wodę mącisz mi, ty wilku!'
'Jako żywo – wilk rzecze – to śmiech, jako żywo!
Przecież ty wyżej pijesz i, owszem, napitek
Do mnie płynie, zmącony, spod twoich kopytek.'

'A dlaczegoś ty gwarą swoją obelżywą
Na mnie wymyślał latoś przed świętym Michałem?'
'Ja? – żachnął się wilk – Nieprawda, jak bozię kocham!
To pewno nie ty byłaś...'
'Tak? A więc ja kłamię?
Wymyślałeś, powiadam, nie mnie, to mej mamie.'
'Boję się mam, bo z mamy może być teściowa,
A w pożyciu to rzecz jest niezbyt wartościowa
I staram się unikać mam zgryźliwych liczek...'
'Nie szanujesz rodziny. Masz!...'
Trzasnął policzek,
I biedny zwierz, salwując od następnych paszczę,
Rejterował, by ukryć wstyd czym prędzej w chaszcze.

lem Źródło: Wilk i owca, [w:] Jan Lemański, Wybór bajek, Warszawa 1956, s. 152–153.
1
Ćwiczenie 3

Wyjaśnij, na czym polega odejście Jana Lemańskiego od tradycyjnego ujęcia tematu bajki.

R1WP7e03KTj4X
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 4

Czy utwór Lemańskiego to nadal bajka? Uzasadnij odpowiedź.

R158yBmvRtYps
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 5

Zacytuj wers zawierający morał.

RGEdyybGbpmCM
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 6

Wyjaśnij, co według osoby mówiącej w utworze spowodowało zmiany w zachowaniu baranków i wilków.

R5xEjAY3deLfo
(Uzupełnij).
Wilk i owieczkaZbigniew Herbert
Zbigniew Herbert Wilk i owieczka

Mam cię – powiedział wilk i ziewnął. Owieczka obróciła ku niemu załzawione oczy. – Czy musisz mnie zjeść? Czy to naprawdę jest konieczne?

– Niestety muszę. Tak jest we wszystkich bajkach: Pewnego razu nieposłuszna owieczka opuściła mamę. W lesie spotkała złego wilka, który...

– Przepraszam, nie jest tu las, tylko zagroda mego gospodarza. Nie opuściłam mamy. Jestem sierotą. Moją mamę zjadł także wilk.

– Nic nie szkodzi. Po śmierci zaopiekują się tobą autorzy pouczających czytanek. Dorobią tło, motywy i morał. Nie miej do mnie żalu. Pojęcia nie masz, jak to głupio być złym wilkiem. Gdyby nie Ezop, usiedlibyśmy na tylnych łapach i oglądalibyśmy zachód słońca. Bardzo to lubię.

Tak, tak, kochane dzieci. Zjadł wilk owieczkę, a potem oblizał się. Nie naśladujcie wilka, kochane dzieci. Nie poświęcajcie się dla morału.

CART5 Źródło: Wilk i owieczka, [w:] Zbigniew Herbert, Wybór poezji, oprac. Małgorzata Mikołajczak, Wrocław 2018, s. 196.
1
Ćwiczenie 7

Opisz, czym różnią się owieczka i wilk z utworu Zbigniewa Herberta od zwierząt z bajki La Fontaine’a.

R1NCT2wz3rAvI
(Uzupełnij).
Polecenie 1

Opisz, w jaki sposób wilk wyjaśnia swoje zachowanie. Czy uważasz, że wilk jest szczery? A może to kolejny podstęp, aby zjeść owieczkę (jagniątko, baranka)? Odpowiedź uzasadnij.

R1AMCmefbzogO
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Zastanów się, dlaczego Zbigniew Herbert odrzucił wiersz na rzecz prozy.

RtCalYjWCUgNB
(Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 8

Sformułuj morał płynący z tego utworu.

RMTXev49qW4ra
(Uzupełnij).
struga
pół czwarta
Polecenie 3

Który z utworów podanych w tej lekcji w najciekawszy sposób przedstawia motyw spotkania wilka i owieczki? Uzasadnij odpowiedź.

RHzK1dx7hyB3o
(Uzupełnij).
poczkaj
rok‑eś mię zelżył
cysiam jeszcze
archandyja