Czesław Robotycki Ta nasza młodość - rozwijanie znaczeń

W kabarecie „Piwnica pod Baranami” przez wiele lat program rozpoczynał się „pieśnią” skomponowaną przez Zygmunta Koniecznego do wiersza Tadeusza Śliwiaka Młodość, a ponieważ kabaretowe produkcje miały strukturę mozaikową, bywało, że pieśń pojawiała się w programie tuż przed zbiorowym finałem. Oto jej tekst:

Młodość (Ta nasza młodość)

Ona jest wśród kamieni
Rwącym światłem strumyka
Wiewiórkami po drzewach
Po kamieniach pomyka
Ona iskrą w kamieniu
Ona mlekiem w orzeszku
Ona świata ciekawa
Jak miedziany grosik w mieszku

Ta nasza młodość
Z kości i krwi
Ta nasza młodość
Co z czasu kpi
Co nie ustoi w miejscu zbyt długo
Ona co pierwszą jest
Potem drugą
(Ta nasza młodość,
ten szczęsny czas
ta para skrzydeł zwiniętych w nas)

Ona kwiatem we włosach
Octem w jabłkach (ona fiołkiem) jest
pierwszym
Gorzką pianą na piwie
W świata gwarnej oberży
Buntem jest niespełnionym
Co na serce umiera
Ona tylko to daje
Co innemu zabiera
ad libitum

W nawiasach zaznaczyłem warianty tekstu wykonywane w „piwnicznej” wersji pieśni, różne od oryginału Tadeusza Śliwiaka.

Nieodżałowany Piotr Skrzynecki, charakteryzując kompozytorską działalność Zygmunta Koniecznego, opowiadał o nim, że ten potrafi zrealizować muzycznie to, co dzieje się w poezji. W rozmowie ze mną posłużył się przy tym przykładem cytowanego wyżej utworu, nie najlepiej go jednak oceniając. Rzekł wtedy (cytuję z pamięci tę wypowiedź): Zygmunt ze słabego wiersza uczynił jakiś świetlisty hymn. Na czym polegał pomysł kompozytorski Koniecznego? Otóż pieśń wykonywana jest równocześnie w dwóch planach. Wątek o migotliwej i płochej młodości śpiewał w tle chórek, a refleksyjny refren‑przesłanie wykonywała, wielce dramatycznie, Halina Wyrodek. […]

[…] Leszek Kołakowski pisał kiedyś o młodości, że nie jest ona zasługą, nie jest też pomyślnym przypadkiem, nie jest czymś, co można zdobyć lub odzyskać. W kulturze współczesnej uważana jest za stan pożądany, rozpowszechniony jest jej kult, a przecież młodym się jest albo się było i więcej nie będzie. Powiada dalej Kołakowski, że młodzi łatwo angażują się w ryzykowne zamierzenia, to oni dokonują rewolucji i uczestniczą w nich. Młodość to stan biologiczny i kulturowy. […]
Cechy istotne młodości to poczucie potencjalnych możliwości. Dalej zauważa Kołakowski, że można długo zachować sprawność umysłową, nie ulegać rutynie, nie poddawać się duchowo starości, ale nie należy żyć żalem za utraconą młodością. Dlatego też śmieszne jest przejmowanie młodzieżowych wzorów, strojów, postaw i popkultury przez tych, których młodość dawno już minęła. Złudne jest przekonanie, że „utracona młodość” mogła być lepsza – nie, nie mogła, powiada Kołakowski. […]

Maria Janion wielokrotnie przekonywała, że młodość w kulturze europejskiej przez romantycznych autorów narzuciła epoce styl obyczajowy, którego istotą była teatralizacja własnego życia. Ich pozy i maski tworzyły image jednostek nieprzeciętnych, buntowników, skłóconych z otoczeniem indywidualności. […]

Z amalgamatu romantycznego wyłoniła się pod koniec XIX wieku kultura popularna. Romantyzm ją współtworzył w tym sensie, że kultura popularna oswoiła wiele romantycznych fantazmatów, co doprowadziło do powstania jednego z koronnych gatunków kultury popularnej – melodramatu. A to w nim właśnie znajdziemy korespondujące z wyobrażeniami potocznymi figury myślenia o młodości, co nie zna goryczy życia, jest naiwnym szczęściem pierwszych uczuć albo czystej miłości, o młodości wolnej od szarzyzny codzienności, bo wszystko może. Teraz już lepiej rozumiemy cytowane słowa Piotra Skrzyneckiego o banalnym wyrazie wiersza T. Śliwiaka. […]
We współczesnej potocznej świadomości figura młodości jest ponad miarę eksponowana – to kolejne przekształcenie postromantycznego wzorca. Kultura popularna jest całkowicie zwrócona ku młodości. Przez reklamę i sport rozpowszechnił się związany z młodością kult ciała, które musi być młode i idealne. Moda nastawiona na młodzież preferuje styl swobodny, podkreślający jej konstytutywne cechy. Propagowane postawy życiowe: zabawa, gra, sport, podróże – powinny przedłużać swoiście beztroską postawę młodości, nastawioną konsumpcyjnie i hedonistycznie. […]

W tym zwrocie ku młodości przewija się też wyraźny motyw faustowski, widoczny nawet w kulturze popularnej: chęć panowania nad nieuchronnością przemijania czasu. A w „piwnicznej” pieśni przebija się, czasem banalnym zwrotem, świadomość tego, że jest to niemożliwe. Istotę zadumy nad młodością, o której wiadomo, czym była, dopiero wtedy, gdy minęła, umiejętnie wyeksponował Zygmunt Konieczny, zmieniając swoim pomysłem muzycznym nastrój i przesłanie wiersza Tadeusza Śliwiaka. […].

CART2 Źródło: Czesław Robotycki, Ta nasza młodość – rozwijanie znaczeń, „Dekada Literacka” 2008, nr 5-6, s. 231–232.