R1NPU3ROCGJFR
Zdjęcie przedstawia górny fragment posągu młodego mężczyzny. Posąg wykonany jest z jasnego kamienia; stoi w plenerze. Mężczyzna jest nagi; ma atletyczną budowę ciała. Głowę w ozdobnym hełmie przechyla w tył. Tło stanowią zielone korony drzew.

Literatura grecka

Posąg Achillesa, Korfu, Grecja
Źródło: domena publiczna.

Nihil difficilenihil difficileNihil difficile: Śladami Homera: IliadaOdyseja

Posiadamy bardzo niewiele pewnych informacji o życiu Homera. Uważa się, że żył w VIII w. p.n.e., ale nie wiadomo, gdzie się urodził. Już w starożytności siedem miast: Smyrna, Rodos, Kolofon, Salamina, Chios, Argos i Ateny, miały ubiegać się o miano jego miasta ojczystego.

Na mapie przedstawiono prawdopodobne miejsca pochodzenia Homera.

1
R1LQAV67TB8MB1
Ilustracja interaktywna przedstawia mapę, na której znajduje się południowa część Europy oraz północna część Afryki. Na mapie zostały oznaczone miejsca, które podawano jako prawdopodobne miejsca narodzin Homera- wyspy Salamina, Chios, Rodos oraz miasta Argos, Ateny, Smyrna i Kolofon. Legenda mapy wyróżnia: na czerwono miasta/ wyspy uchodzące za miasta ojczyste Homera oraz na niebiesko- rzeki. Na ilustracji zostały także umieszczone interaktywne punkty- po kliknięciu na pasku z prawej strony mapy nazwy odpowiedniego miasta lub wyspy, miejsce to zostaje wyróżnione na mapie oraz pokazują się następujące opisy: Argos, główne miasto na Peloponezie (półwysep i kraina historyczna dzisiejszej Grecji), stolica Argolidy; słynne z warsztatów rzeźbiarskich z końca VI i V w. p.n.e. Ateny, główne miasto Attyki, w starożytności miasto‑państwo, centrum umysłowe ówczesnej Grecji i jeden z najważniejszych ośrodków kulturowych, handlowych, politycznych i militarnych, stolica obecnej Grecji. Kolofon, Jedno z największych miast Jonii (kraina historyczna położona w Azji Mniejszej), położone na północny zachód od Efezu (obecna zachodnia Turcja). Rodos, wyspa na Morzu Śródziemnym, na południowy zachód od Azji Mniejszej. W mitach wspominana była już przez Homera. W czasie wojen perskich Rodos przyłączyło się do Związku Ateńskiego. Wyspa była ważnym ośrodkiem handlowym, zakładała kolonie. Salamina, wyspa w pobliżu Attyki. Słynna ze zwycięstwa odniesionego przez Greków nad Persami w bitwie morskiej w 480 r. p.n.e. Smyrna, miasto w Azji Mniejszej (obecna Turcja), pierwsze osadnictwo sięga 3000 r. p.n.e., główny ośrodek handlowy Azji Mniejszej, obecnie Izmir (trzecie co do wielkości miasto w Turcji).
Na mapie ukazano miejsca, gdzie mógł urodzić się Homer.
Źródło: online-skills, Skąd pochodził Homer? Mapa ze wskazanymi miejscami w basenie Morza Śródziemnego, licencja: CC BY 3.0.

Ilustracja interaktywna przedstawia mapę, na której znajduje się południowa część Europy oraz północna część Afryki. Na mapie zostały oznaczone miejsca, które podawano jako prawdopodobne miejsca narodzin Homera- wyspy Salamina, Chios, Rodos oraz miasta Argos, Ateny, Smyrna i Kolofon. Legenda mapy wyróżnia: na czerwono miasta/ wyspy uchodzące za miasta ojczyste Homera oraz na niebiesko- rzeki. Na ilustracji zostały także umieszczone interaktywne punkty- po kliknięciu na pasku z prawej strony mapy nazwy odpowiedniego miasta lub wyspy, miejsce to zostaje wyróżnione na mapie oraz pokazują się następujące opisy: Argos, główne miasto na Peloponezie (półwysep i kraina historyczna dzisiejszej Grecji), stolica Argolidy; słynne z warsztatów rzeźbiarskich z końca VI i V w. p.n.e. Ateny, główne miasto Attyki, w starożytności miasto‑państwo, centrum umysłowe ówczesnej Grecji i jeden z najważniejszych ośrodków kulturowych, handlowych, politycznych i militarnych, stolica obecnej Grecji. Kolofon, Jedno z największych miast Jonii (kraina historyczna położona w Azji Mniejszej), położone na północny zachód od Efezu (obecna zachodnia Turcja). Rodos, wyspa na Morzu Śródziemnym, na południowy zachód od Azji Mniejszej. W mitach wspominana była już przez Homera. W czasie wojen perskich Rodos przyłączyło się do Związku Ateńskiego. Wyspa była ważnym ośrodkiem handlowym, zakładała kolonie. Salamina, wyspa w pobliżu Attyki. Słynna ze zwycięstwa odniesionego przez Greków nad Persami w bitwie morskiej w 480 r. p.n.e. Smyrna, miasto w Azji Mniejszej (obecna Turcja), pierwsze osadnictwo sięga 3000 r. p.n.e., główny ośrodek handlowy Azji Mniejszej, obecnie Izmir (trzecie co do wielkości miasto w Turcji).

Polecenie 1
RUA2FKGF2QCKX
Odpowiedz na pytanie: które z wymienionych miast i wysp, jest twoim zdaniem, najbardziej prawdopodobnym miejscem pochodzenia Homera? Uzasadnij swą wypowiedź.
Polecenie 2

Odpowiedz na pytanie: które z podanych w multimedium miast powstało już ok. 3000 r. p.n.e.?

RzXl2tMxDx15m
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Homer uważany jest za ojca europejskiej epikiepikaepiki. Był on wędrownym śpiewakiem (aojdąaojdaaojdą) oraz recytatorem, który chodząc od dworu do dworu umilał czas ich mieszkańcom śpiewając, czy recytując przy dźwiękach liry.liraliry.

bg‑olive
Ciekawostka

W starożytności uważano, że ludzie niewidomi mają o wiele potężniejszą pamięć, niż ci, którzy wzrok posiadają. Istnieje zatem prawdopodobieństwo, że aojdzi pozbawiali się wzroku celowo.

Eposy Homera były najpierw przekazywane z pamięci. Aby łatwiej było odtwarzać obszerne dzieło (Iliada liczy niemal 15,5 tysiąca wersów), używano stale powtarzających się formuł, np.: „Na to mu tak odpowiedział…”. Bardzo często aojda stosował też tzw. stałe epitety, np. „szybkonogi Achilles”. To ułatwiało zapamiętanie historii dzięki częściom złożonym ze stałych zwrotów i zdań.

Jan Parandowski Homer

Homer wyszedł z tradycji epickiej, zapewne długiej. Wziął z niej język, heksametr i ten styl, którego najbardziej znamienną cechą są powtarzające się epitety, zwroty i określenia. (…) Jedną trzecią wierszy obu poematów stanowią te niezmienne formuły, spadek po nieznanych poetach, którzy ukształtowali tradycję epicką.

CART1 Źródło: Jan Parandowski, Homer, [w:] Homer, Odyseja, tłum. Jan Parandowski, Warszawa 1998, s. 7, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Choć historie przedstawione w Iliadzie i Odysei są bardzo obszerne, to dla wyspecjalizowanego wędrownego śpiewaka zapamiętanie ich nie jest niemożliwe.

bg‑olive
Ciekawostka

Jeszcze w XX wieku na terenie Chorwacji spotykano ludowych artystów, którzy potrafili odtworzyć dzieła mające prawie 100 000 wersów!

Motywem przewodnim tych pieśni aojdów były czyny bohaterów. A że echa wojny grecko‑trojańskiej, choć miała ona miejsce ok. 400 lat wcześniej,  pozostały jeszcze w pamięci wielu, głównymi postaciami pieśni Homera stali się ci, którzy w niej walczyli. Tak prawdopodobnie powstały te pierwsze epickie dzieła Europy - IliadaOdyseja.

Kwestia homerycka

Na temat autorstwa i okoliczności powstania IliadyOdysei toczyło się na przestrzeni wieków wiele sporów. Wszystkie one przeszły do historii literatury pod wspólną nazwą: Kwestia homerycka. Zagadnienie to zostało omówione w poniższym  materiale filmowym.

RmBBNqI7daady
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: Życie i twórczość Homera
Polecenie 3

Wyjaśnij, czym jest kwestia homerycka. Swoją odpowiedź zapisz poniżej.

R5RqkW3DOc7ly
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 4
R1BHO4DFN53MX
Odpowiedz na pytanie, kiedy i z jakiego powodu pojawiły się próby spisania poematów Homera?

IliadaOdyseja, czyli o czym śpiewał Homer

Oba poematy datuje się na VIII/VII w. p.n.e. Są więc najstarszymi zabytkami literatury greckiej i europejskiej w ogóle. Powstały prawdopodobnie w JoniiJoniaJonii na wybrzeżu Azji Mniejszej, o czym może świadczyć dialekt, jakim posługiwał się autor. Były one śpiewnie recytowane w heksametrzeheksametrheksametrze przy dźwiękach liryliraliry.

Tytuł Iliady pochodzi od starożytnej nazwy TroiTroja  łac. Troia lub IliumTroi – Ilion, zaś Odysei od jej bohatera Odyseusza.

Datowanie utworów nie jest jednoznaczne. Odyseja wydaje się być młodsza od Iliady, ponieważ jej autor systematycznie pomija zawarte już w Iliadzie zdarzenia, rozwijając przy tym stale wiele występujących w niej wątków; co więcej, oba utwory w wielu aspektach dopełniają się.

Maria Cybowska, Hanna Szelest Historia literatury starożytnej

Iliada była poematem braterskim, pełnym wojennego zgiełku. Odyseja, z opisem niezwykłych przygód bohatera, ma charakter baśniowy. Mógłby więc mieć rację anonimowy autor greckiego traktatu O wzniosłości, Pseudo‑Longinos (I w. n.e.), który twierdził, że Iliadę stworzył Homer w sile wieku, Odyseję natomiast napisał już w starości.

CART3 Źródło: Maria Cybowska, Hanna Szelest, Historia literatury starożytnej, Warszawa 2007, s. 21, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Kanwą dla obu eposów są wydarzenia, jakie miały miejsce podczas, toczącej się między siłami greckimi a armią Troi, wojny trojańskiej, która według mitów trwała dziesięć lat. To lokalne starcie datowane jest przez archeologów na ok. 1200 r. p.n.e.

bg‑gray2

Wiedzę na temat wojny trojańskiej poszerzysz zapoznając się z modułem Legenda o wojnie trojańskiej, w wątku W świecie mitologii Greków i Rzymian.

bg‑cyan

Iliada, która składa się z 24 ksiąg, opisuje trwający 50 dni epizod z dziesiątego roku wojny trojańskiej. Odyseja opowiada o losach króla Itaki, Odyseusza. Bohater, prześladowany przez boga mórz Posejdona,PosejdonPosejdona, przez 10 lat tuła się po świecie, chcąc wrócić do czekającej w domu żony Penelopy.

Na początku była ... Iliada

Jak już była mowa, Iliada powstała wcześniej, niż Odyseja. Niektórzy spekulują, że różnica ta może wynosić nawet ok. 50 lat. Na obecny kształt poematu wpłynęła redakcja z VI wieku p.n.e., dokonana z polecenia tyrana PizystrataPizystratPizystrata. Wiązało się to z pierwszym spisaniem Iliady.

Wydarzenia zamieszczone w Iliadzie mają miejsce podczas ostatniego roku wojny trojańskiej. Akcja całego eposu rozgrywa się w ciągu 40 dni. Głównym motywem utworu jest gniew AchillesaAchillesAchillesa. Bohater ten, skonfliktowany z królem AgamemnonemAgamemnonAgamemnonem, wycofuje się z udziału w wojnie. Niepowodzenia wojsk greckich pod murami Troi nie są w stanie przekonać Achillesa do walki. Dzieje się to dopiero za sprawą śmierci jego bliskiego przyjaciela – PatroklosaPatroklosPatroklosa. Żądny zemsty Achilles wyzywa na pojedynek jego zabójcę, księcia trojańskiego, HektoraHektorHektora. Ich starcie, to jedno z najważniejszych wydarzeń w epopei. Pojedynek Achillesa z Hektorem odbił się echem w literaturze późniejszych epok. Między innymi wzorował się na nim Henryk Sienkiewicz opisując walczących bohaterów Trylogii: Kmicica i Wołodyjowskiego.

Śmierć, wydanie ciała oraz pogrzeb Hektora stanowią treść ostatnich ksiąg poematu.

Dwa światy w Iliadzie

Jak pisze Jerzy ŁanowskiŁanowski JerzyJerzy Łanowski, w epopei Homera:

Jerzy Łanowski Wstęp

[…] uzyskujemy obraz bogaty i pełny, ale […] jednak nie historyczny, bo łączący w sobie i utrwalający w jednolitym kształcie rysy, jakie chyba nigdy wszystkie razem współcześnie nie występowały […]. Tak jak człowiek homerycki, heros, tak i „kultura homerowa” istnieje tylko w świecie poetyckim i nierzeczywistym, z rzeczywistości dziejowych – różnych – zbierając i łącząc tylko elementy.

CART7 Źródło: Jerzy Łanowski, Wstęp, [w:] Homer, Iliada, tłum. K. Jeżewska, Wrocław 1986, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

... a potem tułaczka Odysa

Treścią Odysei jest trwający dziesięć lat powrót do domu króla Itaki, po zakończeniu wojny trojańskiej. Akcja utworu, podobnie jak w przypadku Iliady, obejmuje 40 dni. Rozpoczyna się opisem narady bogów nad dalszymi losami bohatera, który przebywa w tym czasie u nimfy KalipsoKalipsoKalipso.

Homer Odyseja

Pieśń pierwsza

Zgromadzenie bogów. Rady Ateny dla TelemachaTelemachTelemacha

Muzo! Męża wyśpiewaj, co święty gród Troi
Zburzywszy, długo błądził i w tułaczce swojej
Siła różnych miast widział, poznał tylu ludów
Zwyczaje, a co przygód doświadczył i trudów!
A co strapień na morzach, gdy przyszło za siebie
Lub za swe towarzysze stawić się w potrzebie,
By im powrót zapewnić! Nad siły on robił,
Lecz druhów nie ocalił: każdy z nich się dobił
Sam, głupstwem własnym. Czemuż poświęcone stada
Heliosowi pojadła niesforna gromada?
Za karę bóg też nie dał cieszyć się powrotem.
Jak było? Powiedz, córo DiosaDiosDiosa, coś o tem!

CART5 Źródło: Homer, Odyseja, tłum. Lucjan Siemieński, Gdańsk 2000, s. 4, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
R1SVME2UNB8JX1
Przygody Odyseusza, Apollonio di Giovanni, Marco del Buono, XV w.
Źródło: dostępny w internecie: wikimedia commons, domena publiczna.

O doskonałej konstrukcji tego starożytnego poematu dowiesz się w poniższym tekście źródłowym.

Maria Cybowska, Hanna Szelest Historia literatury starożytnej
RXTT2UNV19GNS1
Początek Odysei w języku greckim klasycznym
Źródło: domena publiczna.

Poemat zadziwia wielką symetrią budowy. Ostatnia księga (XXIV) odpowiada księdze I. W księdze I Achilles został ogarnięty gniewem i chęcią zemsty, w księdze XXIV Achilles wyzwala się z uczucia gniewu. Symetrię, świadomy trud kompozycyjny, widać nawet w konstrukcji i w rozmieszczeniu poszczególnych scen poematu. Sceny bitew zostały rozdzielone scenami „pokojowymi”. Symetrię dostrzega się również w samym opisie bitew: każda zaczyna się o brzasku, a kończy z zapadnięciem nocy.

CART6 Źródło: Hanna Szelest, Maria Cybowska, Historia literatury starożytnej, Warszawa 2007, s. 20, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Zapoznaj się z prezentacją przedstawiającą losy Osysa podczas powrotu spod Troi do rodzinnej ItakiItakaItaki.

R5h20z7Eoq8n5
R1cbR3MhVHOZy
Richárd Geiger, Odyseusz i Kalipso, 1900
Źródło: domena publiczna.
1

Akcja poematu rozpoczyna się w momencie, gdy Odyseusz przebywa na wyspie Ogygia jako kochanek nimfy Kalipso – od zdobycia Troi minęło lat dziesięć. W tym samym czasie o rękę (i majątek) jego żony Penelopy ubiega się tłum zalotników, przekonanych, że król Itaki zginął i nie powróci.

R1FAby6xGM4Q5
RrVeM5NaS9IG2
Angelica Kauffman, Smutek Telemacha, 1783
Źródło: domena publiczna.
1

Nie wierzy w to jego syn Telemach i za radą Ateny postanawia wyruszyć na poszukiwanie ojca – w swej podróży odwiedza dawnych uczestników wyprawy na Troję, NestoraMenelaosa.

RMRTZFRk0sLXV
RLiQbl05tqMC0
Bernardino Nocchi, Hermes nakazuje Kalipso opuścić Odyseusza (Lament Odyseusza), XVIII-XIX
Źródło: D.Benati, I dipinti antichi, Franco Cosimo Panini, 2005, dostępny w internecie: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
1

W tym samym czasie Hermes przynosi Kalipso rozkaz, aby pozwoliła Odyseuszowi odpłynąć. Heros buduje tratwę i puszcza się na morze, ale spotyka go burza zesłana przez Posejdona; cudem ratuje życie, lądując na wybrzeżu krainy Feaków.

R1L5yqOojDb2n
R1E3PnOnOJlUN
Jean Veber, Odyseusz i Nauzykaa, 1888
Źródło: domena publiczna.
1

Tam znajduje go Nauzyka, córka króla Alkinosa. Dzięki niej bohater dostaje się na dwór królewski i tam opowiada o dziesięciu latach tułaczki. W tej retrospekcji poznajemy jego słynne przygody..

R1drpQGXZl5wY
R1JtKwPXjCkOW
Constantin Hansen, Odyseusz w jaskini Polifema, 1835
Źródło: domena publiczna.
1

Spotkanie z Lotofagami i cyklopami (jednego z nich – Polifema – podstępnie oślepił, za co ścigał go gniewem Posejdon), pobyt u Eola na wyspie wiatrów, przeprawę z czarodziejką Kirke, przemieniającą nieproszonych gości w świnie.

R1PoCv0C3ezgw
R1RpFtVfvAKtB
Henry Fuseli, Tejrezjasz przepowiada przyszłość Odyseuszowi, 1780–1785
Źródło: domena publiczna.
1

Jest też relacja o zejściu do Hadesu, wreszcie perypetie z potworami, syrenami wabiącymi cudownym śpiewem żeglarzy na skały czy niszczącymi statki CharybdąScyllą.

R1SVo1Db4WqUq
RcOIKlxMBRs5N
Pellegrino Tibaldi, Towarzysze Odyseusza kradną bydło Heliosa (fresk), 1555
Źródło: domena publiczna.
1

W przygodach tych drużyna Odysa ponosiła dotkliwe straty, tracąc ludzi i okręty, ale szalę nieszczęść przeważyło wybicie przez jego towarzyszy stad bydła poświęconego Heliosowi.

R1BlTKIDCA0M6
Rlhln9lfrJ4oY
Arnold Böcklin, Odyseusz i Kalipso, 1882
Źródło: domena publiczna.
1

Na wyspę Kalipso dotarł już sam. Wzruszeni opowieścią bohatera Feakowie postanawiają odwieźć go do domu, do upragnionej Itaki.

ReBCzk6ZznL79
R1Xtl8W7b9t8T
Christoffer Wilhelm Eckersberg, Zemsta Odyseusza na zalotnikach Penelopy, 1814
Źródło: domena publiczna.
1

Tam, nierozpoznany, staje do konkurów o własną żonę – spotkanie z gromadą rozochoconych zalotników kończy się ich rzezią.

ROf0NJxajNRiE
RrsuFTBtOXxly
William-Adolphe Bouguereau, Odyseusz zostaje rozpoznany przez swoją piastunkę Euryklee, 1849
Źródło: domena publiczna.
1

Wreszcie Odys rozpoznany przez bliskich może zaznać domowego szczęścia, za którym tak tęsknił.

Głośność lektora
Głośność muzyki
1
Ćwiczenie 1

Wypisz co najmniej trzy zagrożenia, które czyhały na Odysa w jego drodze do domu. Opisz godne uznania postawy, które umożliwiły herosowi wyjście z nich obronną ręką.

R16428L7Z8H9A
Zagrożenie (Uzupełnij). Przyczyny (Uzupełnij). Powody (Uzupełnij).
R186HTS2OQ7LM
Ćwiczenie 2
Odyseusz w trakcie swej wieloletniej wędrówki przechodzi prawdziwą próbę charakteru, musi dowieść swej odwagi, sprytu, wierności. odwaga Możliwe odpowiedzi: 1. w końcu odrzuca pokusy młodych boginek; nieustannie tęskni za domem, 2. przygoda ze Scyllą i Charybdą, 3. walka z Polifemem spryt Możliwe odpowiedzi: 1. w końcu odrzuca pokusy młodych boginek; nieustannie tęskni za domem, 2. przygoda ze Scyllą i Charybdą, 3. walka z Polifemem wierność Możliwe odpowiedzi: 1. w końcu odrzuca pokusy młodych boginek; nieustannie tęskni za domem, 2. przygoda ze Scyllą i Charybdą, 3. walka z Polifemem

Utwory Homera odznaczały się kunsztownością i precyzją. Autor stosował wiele porównań, tzw. homeryckich, gdzie jeden człon stanowił samodzielny obraz poetycki.

O warsztacie literackim Homera wypowiadał się sam ArystotelesArystotelesArystoteles:

Arystoteles Poetyka

[…] wyższość boskiego talentu Homera nad innymi twórcami objawia się również i w tym, że nie usiłował on przedstawić całej wojny trojańskiej, chociaż miała ona swój początek i koniec, bo byłaby to opowieść bądź zbyt obszerna i niełatwa do ogarnięcia w całości, bądź – przy zachowaniu odpowiedniego rozmiaru – zbyt zawikłana ze względu na wielką różnorodność motywów. Wybrał więc tylko jeden moment, a wiele innych zdarzeń z tej wojny wykorzystał jako epizody, którymi – jak np. Katalogiem okrętów – urozmaicił swój poemat.

CART4 Źródło: Arystoteles, Poetyka, [w:] Retoryka, Retoryka dla Aleksandra. Poetyka, tłum. H. Podbielski, Warszawa 2009, s. 357, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).
Arystoteles Poetyka

Natomiast Homer nie tylko był najwybitniejszym twórcą w zakresie poezji poważnej (on jeden bowiem doskonale i zarazem w sposób dramatyczny komponował swe utwory), lecz również pierwszy wytyczył zarysy komedii poprzez dramatyczne przedstawienie śmieszności, a nie szyderstwa. Jego MargitesMargitesMargites pozostaje przecież w takim samym stosunku do komedii, jak IliadaOdyseja do tragedii.

CART2 Źródło: Arystoteles, Poetyka, [w:] Retoryka, Retoryka dla Aleksandra. Poetyka, tłum. H. Podbielski, Warszawa 2009, s. 321, Materiał wykorzystany na podstawie art. 29 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (prawo cytatu).

Nie ulega wątpliwości, że IliadaOdyseja, mimo trwania w pamięci ludzkiej przez tysiące lat, nie zestarzały się i  nieustannie zachwycają. Nie dziwi zatem, że ich autor już w starożytności był obiektem czci.

W XIX w. powstał obraz zatytułowany ApoteozaapoteozaApoteoza Homera, który znajduje się na ilustracji interaktywnej.

1
R1TZ3KZPLSDJE1
Ilustracja interaktywna przedstawia obraz. W centrum obrazu znajduje się siedzący na tronie mężczyzna ubrany w białą szatę. Po jego prawej stronie stoi anioł. Zakłada na głowę mężczyzny koronę. Dookoła znajduje się tłum ludzi. Za nimi stoi budowla wsparta na kolumnach. Tło obrazu stanowi błękitne niebo. W prawym panelu znajdują się imiona. Po kliknięciu na imię, na ilustracji zaznacza się kolorem żółtym obrys wskazanej postaci, natomiast po kliknięciu symbolu "..." pojawiają się dodatkowe informacje o wybranej postaci. Pierwsze imię to Homer. W lewej dłoni trzyma laskę; ubrany jest w białą szatę. Następny jest Linus. Wychyla się zza innej postaci tak, że ukazana jest tylko część jego twarzy. Kolejna postać – Orfeusz z niebieską chustą na głowie, patrzy w stronę korony, którą trzyma anioł. Herodot ma głowę okrytą białą chustą; prawą ręką trzyma się oparcia tronu. Ajschylos patrzy na Homera. Ma długa brodę, ubrany jest w czerwoną szatę. Sofokles ma czarną szatę, długą siwą brodę, wzrok skierowany w stronę Homera; w dłoniach trzyma zapisany zwój papirusu. Demostenes ma ciemną długą brodę; patrzy na Homera. Menander trzyma się za brodę spoglądając na Homera. Eurypides ma długie włosy; w prawej dłoni trzyma sztylet. Apelles jest ubrany na niebiesko, ma długie włosy. Alkibiades ma na głowie złoty hełm z dużym pióropuszem. Safona ma czarne, elegancko upięte włosy; patrzy przez swoje prawe ramię. Rafael ma długie brązowe włosy; ubrany jest w czarną szatę; spogląda na Homera. Wergiliusz ma na barku białą szatę; ma krótkie włosy, spogląda na Homera. Dante Alighieri ma na sobie czerwoną długą czapkę oraz czerwoną szatę bez rękawów nałożoną na czarną koszulę; w dłoniach trzyma książkę. Torquato Tasso ma czarną szatę; jego broda jest średniej długości. Postać Williama Shakespeare’a ukazana jest fragmentarycznie. Na obrazie znajduje się tylko lewa część jego ciała; reszta wychodzi poza obszar obrazu. Wolfgang Amadeusz Mozart ma długie brązowe włosy, patrzy w stronę Homera. Nicolas Poussin ma długie czarne włosy i czarną szatę; wskazuję palcem na Homera. Pierre Corneille ubrany jest w bordowy płaszcz, ma wąsy i długie włosy. Alegoria Illiady ma na sobie pomarańczową suknię; obok niej leży miecz obwiązany czerwoną wstęgą. Alegoria Odysei ma na sobie zieloną suknię; na kolanach ma wiosło. Ezop ma rude kręcone włosy i długą brodę; w prawej ręce trzyma zwój papirusu. Pindar ma na sobie długą śnieżnobiałą suknię; ma długą brodę a w rękach trzyma lirę. Hezjod ma długą czarną brodę i czarne średniej długości włosy. Platon ma żółtą szatę, długą brodę i długie włosy przepasane opaską. W prawej ręce trzyma zwinięty papirus. Sokrates przedstawiony jest z siwą długą brodą; ma na sobie niebieską szatę. Jest zwrócony w stronę Platona. Perykles ma na głowie błyszczący złoty hełm. Fidiasz przedstawiony jest, jako człowiek o atletycznej budowie ciała. Podkreśla to krótka czerwona szata. W wyciągniętej dłoni trzyma młotek rzeźbiarski. Twarz Michała Anioła przedstawiona jest w szaro‑brunatnej tonacji. Artysta opiera o dłoń pochyloną głowę. Arystoteles jest łysy; ma długą siwą brodę i wąsy. Arystach z Samotraki ma siwe krótkie włosy; ubrany jest w brunatny habit. Aleksander Wielki ma na sobie złotą zbroję, na głowie złoty hełm, a w prawej, wyciągniętej w stronę Homera ręce, trzyma złotą szkatułkę. Jean Racine ma długie kręcone włosy; jest ubrany w białą bufiastą koszulę i niebieską szatę z czerwonym podbiciem. Molier, ubrany w długi brązowy płaszcz, ma starannie ułożone włosy, a w wyciągniętej ręce trzyma maskę. Nicolas Boileau siedzi na schodach. W prawej dłoni trzyma pióro, zaś w lewej książkę. Ma długie kręcone włosy. Longinus ma krótkie czarne włosy i długą czarną brodę. Odziany jest w szarą szatę. Prawą ręką pisze coś na drewnianej tabliczce. Francois Fenelon ma na sobie brązową sukmanę; ma szpakowate krótkie włosy. Gluck przedstawiony jest jako siwowłosy mężczyzna, ubrany w białą koszulę i czerwony kubrak. Luis de Camoes - ukazany jest jedynie fragment jego twarzy; reszta wychodzi poza obszar obrazu. Ma wysokie czoło, krótkie czarne wąsy i brodę.
Apoteoza Homera, Auguste‑Dominique Ingres, XIX w., Luwr, Paryż, Francja
Źródło: Apoteoza Homera, Olej na płótnie, Luwr, Paryż, dostępny w internecie: wikimedia.org, domena publiczna.

Ilustracja interaktywna przedstawia obraz. W centrum obrazu znajduje się siedzący na tronie mężczyzna ubrany w białą szatę. Po jego prawej stronie stoi anioł. Zakłada na głowę mężczyzny koronę. Dookoła znajduje się tłum ludzi. Za nimi stoi budowla wsparta na kolumnach. Tło obrazu stanowi błękitne niebo. W prawym panelu znajdują się imiona. Po kliknięciu na imię, na ilustracji zaznacza się kolorem żółtym obrys wskazanej postaci, natomiast po kliknięciu symbolu „...” pojawiają się dodatkowe informacje o wybranej postaci. Pierwsze imię to Homer. W lewej dłoni trzyma laskę; ubrany jest w białą szatę. Następny jest Linus. Wychyla się zza innej postaci tak, że ukazana jest tylko część jego twarzy. Kolejna postać – Orfeusz z niebieską chustą na głowie, patrzy w stronę korony, którą trzyma anioł. Herodot ma głowę okrytą białą chustą; prawą ręką trzyma się oparcia tronu. Ajschylos patrzy na Homera. Ma długa brodę, ubrany jest w czerwoną szatę. Sofokles ma czarną szatę, długą siwą brodę, wzrok skierowany w stronę Homera; w dłoniach trzyma zapisany zwój papirusu. Demostenes ma ciemną długą brodę; patrzy na Homera. Menander trzyma się za brodę spoglądając na Homera. Eurypides ma długie włosy; w prawej dłoni trzyma sztylet. Apelles jest ubrany na niebiesko, ma długie włosy. Alkibiades ma na głowie złoty hełm z dużym pióropuszem. Safona ma czarne, elegancko upięte włosy; patrzy przez swoje prawe ramię. Rafael ma długie brązowe włosy; ubrany jest w czarną szatę; spogląda na Homera. Wergiliusz ma na barku białą szatę; ma krótkie włosy, spogląda na Homera. Dante Alighieri ma na sobie czerwoną długą czapkę oraz czerwoną szatę bez rękawów nałożoną na czarną koszulę; w dłoniach trzyma książkę. Torquato Tasso ma czarną szatę; jego broda jest średniej długości. Postać Williama Shakespeare’a ukazana jest fragmentarycznie. Na obrazie znajduje się tylko lewa część jego ciała; reszta wychodzi poza obszar obrazu. Wolfgang Amadeusz Mozart ma długie brązowe włosy, patrzy w stronę Homera. Nicolas Poussin ma długie czarne włosy i czarną szatę; wskazuję palcem na Homera. Pierre Corneille ubrany jest w bordowy płaszcz, ma wąsy i długie włosy. Alegoria Illiady ma na sobie pomarańczową suknię; obok niej leży miecz obwiązany czerwoną wstęgą. Alegoria Odysei ma na sobie zieloną suknię; na kolanach ma wiosło. Ezop ma rude kręcone włosy i długą brodę; w prawej ręce trzyma zwój papirusu. Pindar ma na sobie długą śnieżnobiałą suknię; ma długą brodę a w rękach trzyma lirę. Hezjod ma długą czarną brodę i czarne średniej długości włosy. Platon ma żółtą szatę, długą brodę i długie włosy przepasane opaską. W prawej ręce trzyma zwinięty papirus. Sokrates przedstawiony jest z siwą długą brodą; ma na sobie niebieską szatę. Jest zwrócony w stronę Platona. Perykles ma na głowie błyszczący złoty hełm. Fidiasz przedstawiony jest, jako człowiek o atletycznej budowie ciała. Podkreśla to krótka czerwona szata. W wyciągniętej dłoni trzyma młotek rzeźbiarski. Twarz Michała Anioła przedstawiona jest w szaro‑brunatnej tonacji. Artysta opiera o dłoń pochyloną głowę. Arystoteles jest łysy; ma długą siwą brodę i wąsy. Arystach z Samotraki ma siwe krótkie włosy; ubrany jest w brunatny habit. Aleksander Wielki ma na sobie złotą zbroję, na głowie złoty hełm, a w prawej, wyciągniętej w stronę Homera ręce, trzyma złotą szkatułkę. Jean Racine ma długie kręcone włosy; jest ubrany w białą bufiastą koszulę i niebieską szatę z czerwonym podbiciem. Molier, ubrany w długi brązowy płaszcz, ma starannie ułożone włosy, a w wyciągniętej ręce trzyma maskę. Nicolas Boileau siedzi na schodach. W prawej dłoni trzyma pióro, zaś w lewej książkę. Ma długie kręcone włosy. Longinus ma krótkie czarne włosy i długą czarną brodę. Odziany jest w szarą szatę. Prawą ręką pisze coś na drewnianej tabliczce. Francois Fenelon ma na sobie brązową sukmanę; ma szpakowate krótkie włosy. Gluck przedstawiony jest jako siwowłosy mężczyzna, ubrany w białą koszulę i czerwony kubrak. Luis de Camoes - ukazany jest jedynie fragment jego twarzy; reszta wychodzi poza obszar obrazu. Ma wysokie czoło, krótkie czarne wąsy i brodę.

Polecenie 5

Zwróć uwagę, jakiej profesji są postaci przedstawione na obrazie. Wyjaśnij, co może łączyć je z Homerem.

RJWMb1pMBZ3V7
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 6

Odpowiedz na pytanie: Dlaczego w centrum obrazu znajduje się Homer.

R1WDu29BGSZLl
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 7

Wskaż przedstawione na obrazie osoby, które nie są postaciami historycznymi. Wyjaśnij, dlaczego autor zdecydował się na ich ukazanie.

ReVqvltAroQE8
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Słownik łacińsko‑polski

nihil difficĭle
nihil difficĭle

nic trudnego

Słownik pojęć

Achilles
Achilles

mityczny heros i jeden z bohaterów wojny trojańskiej. Był synem Peleusa i Tetydy. Spór Achillesa z królem Agamemnonem stanowi główny wątek Iliady.

Agamemnon
Agamemnon

mityczny król Myken i Argos, syn Atreusa, brat Menelaosa. Jest jednym z głównych bohaterów Iliady oraz innych ważnych antycznych utworów, między innymi tragedii Ajschylosa pod tytułem Agamemnon.

aojda
aojda

w starożytnej Grecji śpiewak odwiedzający dwory arystokratów, gdzie, przy akompaniamencie liry, wykonywał tworzone przez siebie pieśni, opiewające czyny bogów, herosów i bohaterów.

apoteoza
apoteoza

ubóstwienie lub gloryfikacja osoby, idei, czy wydarzenia.

Arystoteles
Arystoteles
R7KG2HMGNB6DS
Rzymska kopia popiersia Arystotelesa według rzeżby Lizypa wykonanej w IV w. p.n.e.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

IV w. p.n.e., jeden z trzech najwybitniejszych starożytnych filozofów, obok Sokratesa i Platona. Ze względu na miejsce urodzenia (Stagira) nazywany Stagirytą.

Dios
Dios

w mitologii greckiej  podstawowe określenie bóstwa, niezależnie od jego konkretnej funkcji lub charakteru. Tutaj narrator zwraca się do Zeusa, jako ojca Muz.

epika
epika

jeden z trzech podstawowych rodzajów literackich, obok liryki i dramatu, który skupia się na opowiadaniu historii i prezentowaniu wydarzeń w sposób narracyjny.

heksametr
heksametr

najstarsza miara wierszowa stosowana w Europie, oparta na iloczasie.

Hektor
Hektor

mityczny bohater trojański, syn Priama i Hekabe. Zginął z rąk Achillesa podczas wojny trojańskiej.

Itaka
Itaka

grecka wyspa na Morzu Jońskim, na zachód od Peloponezu. Według mitologii jej królem był Odyseusz.

Jonia
Jonia

starożytna kraina geograficzna, położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej.

Kalipso
Kalipso

w mitologii greckiej nimfa żyjąca na wyspie Ogygii. Uchodziła za córkę tytana Atlasa. Więziła na niej przez 7 lat Odyseusza, którego uwolniła dopiero, gdy zażądali tego bogowie.

kompilator
kompilator

człowiek, który zbiera i redaguje materiały (np. opowiadania, teksty) lub opracowuje materiały na podstawie różnych źródeł.

lira
lira
RC6GOZ6MD9TLJ
Lira
Źródło: wikipedia org., licencja: CC BY 3.0.

znany od czasów starożytnych instrument muzyczny strunowy, z grupy chordofonów.

Lukan  łac. Marcus Annaeus Lucanus
Lukan  łac. Marcus Annaeus Lucanus

żyjący w I w. n.e. rzymski poeta. Z jego twórczości zachowała się tylko niedokończona epopeja historyczna Farsalia.

Łanowski Jerzy
Łanowski Jerzy

polski filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego. Autor prac naukowych z dziedziny literatury greckiej, tłumacz m.in. Eurypidesa i Menandra.

Margites
Margites

imię bohatera stanowiące zarazem tytuł poematu heroikomicznego, którego autorstwo przypisuje się Homerowi. Utwór nie zachował się w całości, znane są jedynie niewielkie fragmenty na papirusach z Oksyrynchos.

Milton John
Milton John

żyjący w XVII w. angielski poeta i pisarz; autor poematu Raj utracony.

Patroklos
Patroklos
RGD9C2V7MK583
Fragment greckiej wazy z przedstawieniem Achillesa opatrującego Patroklosa, V w. p.n.e., Stare Muzeum, Berlin, Niemcy
Źródło: wikimedia.org, domena publiczna.

mityczny bohater wojny trojańskiej, przyjaciel Achillesa. W zbroi Achillesa wyruszył do walki i zginął, pokonany przez Hektora. Jego śmierć sprawiła, że Achilles powrócił do walki i przyczynił się do zdobycia Troi przez Achajów.

Pizystrat
Pizystrat

tyran rządzący polis ateńską w VI w. p.n.e.

Posejdon
Posejdon

w mitologii greckiej bóg mórz, jezior, rzek, trzęsień ziemi, żeglarzy i rybaków. Utożsamiany z rzymskim Neptunem.

Telemach
Telemach

w mitologii greckiej syn Odysa i Penelopy

topos
topos

(z gr. topos - miejsce) powtarzający się charakterystyczny motyw w literaturze i sztuce, często związany z daną kulturą lub cywilizacją.

Troja  łac. Troia lub Ilium
Troja  łac. Troia lub Ilium

starożytne miasto położone u wybrzeży Azji Mniejszej nad rzeką Skamander.

Wergiliusz łac. Publius Vergilius Maro
Wergiliusz łac. Publius Vergilius Maro
R1S3FXPBOTHR3
Wergiliusz i Muzy. Muzeum Bardo, Tunis, Tunezja.
Źródło: wikimedia org., domena publiczna.

żyjący w I w. p.n.e. poeta rzymski, uważany za jedną z najważniejszych postaci w dziejach światowej literatury, autor m.in. Eneidy, Bukolik, Georgik.

nihil difficile
nihil difficile

nic trudnego