Op‑art, czy to tylko zabawa
z widzem?
Op‑art
Czym jest op‑art?
Op‑artOp‑art to skrót od angielskiego pojęcia optical art (sztuka optycznasztuka optyczna). Zastanawiając się nad pojęciem, nie znając żadnych przykładów - można zadawać wiele pytań, próbując odgadywać, czego może dotyczyć.
Takimi pytaniami mogą być, na przykład:
Czy to, że sztuka jest optyczna ma oznaczać jej działanie wyłącznie na wzrok?
Czy jest możliwe oddziaływanie sztuki wyłącznie na wzrok?
Czy op‑arop‑artt jest zabawą twórcy z widzem?
Czy celem twórcy jest wprowadzenie widza w błąd?
A może chodzi o przestrzeń i odczucie jej nieograniczoności?
A może chodzi o dekorowanie otoczenia geometrycznymi elementami?
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RTM8RZO9MSUTB
Zgodnie z tłumaczeniem pojęcia op‑artop‑art z języka angielskiego: to rodzaj działania na zmysł wzroku różnorodnymi środkami wyrazu, jak np.: linia, kolor, światło.
To, co odróżnia dzieła op‑artuop‑artu od dotychczasowych dzieł i celów twórców sztuki to chęć podkreślenia roli wrażeń wzrokowych, wyłączenia emocji i myślenia na temat dzieła i poszukiwania kontekstów.
To chęć wywołania wrażenia ruchu i dynamiki, iluzji, głębi, efektu zaskoczenia - działającego na ludzkie oko.
Op‑art
Op‑art jako termin w sztuce
Termin op‑artop‑art w kontekście sztuki pojawił się po raz pierwszy w 1964 roku w recenzji zamieszczonej w Time Magazine, dotyczącej wystawy prac artysty o polskich korzeniach Juliana Stańczaka pt. Optical Paintings.
Od tego momentu nazwę tę wykorzystywano do opisywania geometrycznych kompozycji, które wykorzystywały złudzenia optyczne w celu wywołania konkretnych reakcji u widzów. Najczęściej wywoływały u odbiorców wrażenie ruchu, wibracji, migotliwości.
Początkowo do tworzenia dzieł op‑artop‑artu wykorzystywano przede wszystkim kolor biały i czarny. Technika ta pozwalała na stosunkowo łatwe operowanie kontrastem oraz relacją figura‑tło.
Na ilustracji poniżej znajduje się jeden z wielu przykładów gry kontrastu czerni z bielą, nawiązujący do początków op‑artuop‑artu:
Op‑art
Jak powstaje dzieło op‑artu?
Twórca „opartowski” może tworzyć tradycyjnymi technikami plastycznymi lub łączyć je z możliwościami najnowszych technologii, lub - działać wyłącznie w oparciu o technologie multimedialne.
Dzieła nawiązują do abstrakcji geometrycznej - artyści korzystają z figur geometrycznych. Figury, linie układają się rytmicznie, wielokrotnie powtarzane, Artyści wykorzystują również wiedzę o optyce, np. kompozycje sprawiają wrażenie, jakby znajdowały się w kalejdoskopie.
Twórcy stosują również kontrasty barw, faktur i światła.
Op‑art
Dlaczego kontrast jest potrzebny w op‑arcie?
Biorąc pod uwagę cel, na którym zależało twórcom op‑artuop‑artu, czyli wywołanie silnych wrażeń wzrokowych na widzu - kontrast sprzyja wzmocnieniu takiego efektu. Carlos Cruz Diez swoje dzieło wykonane ze stali, ceramiki i betonu zdecydował się pomalować kontrastowymi barwami: białym, czerwonym i granatowym.
Podobnie jest w dziele Wojciecha Fangora - mozaikach ceramicznych z lat 60‑tych XX wieku na dworcu kolejowym Warszawa Śródmieście. Biel i czerwień stanowią kontrast - przez co stają się bardziej wyraziste i widoczne na tle szarych ścian:
Na ilustracji poniżej możesz dostrzec, że patrząc na wewnętrzne okręgi - przenosisz swój wzrok na okręgi zewnętrzne. Centrum kompozycji dzieła jest najbardziej kontrastowy i po pewnym czasie wzrok poszukuje innych wrażeń wzrokowych.
W tym dziele zewnętrzne okręgi są mniej kontrastowe: jasny fiolet przechodzi w granatowy, a kolor zielony zatrzymuje nasz wzrok - być może na dłużej.
Obraz Wen‑Ying Tsai jest typowym przykładem sztuki op‑artu opierającej się na silnym kontraście kolorystycznym. Zestawienie czerwieni i zieleni wywołuje wrażenie głębi w obrazie oraz iluzję ruchu.
Op‑art
Dlaczego złudzenia optyczne są potrzebne
w op‑arcie?
Artyści op‑artuop‑artu oddziałują na widza poprzez różnorodne doznania wzrokowe, wykorzystując m.in. złudzenia optyczne. W ten sposób wrażenia ruchu są spotęgowane poprzez powtarzające się rytmiczne układy kompozycyjne, a często także jaskrawe, wibrujące kolory.
Zgodnie z definicją słownikową, przyglądając się złudzeniom optycznym (nazywanym również iluzjami optycznymiiluzjami optycznymi), przypisujemy oglądanym przedmiotom właściwości, których fizycznie nie posiadają.
Głównymi narzędziami budowania złudzeń optycznych są: kontrast, cień, manipulacje kolorem i kształtem.
Op‑art
Kilka przykładów dzieł op‑artu
Przykład 1
Przestrzeń stała się ważnym elementem prac artystów tworzących zjawiska iluzjonistyczne. Złudzenie przestrzeni na płaszczyźnie powstawały za pomocą kolorystycznych i kompozycyjnych układów, powodujących wrażenie głębi i ruchu. Viktor Vasarely w swoich pracach tworzył trójwymiarowe efekty iluzjonistyczne, w których powierzchnia wibruje, oddala się i przybliża. Wykorzystywał skomplikowane układy barwne i wzory, jak na przykład w dziele pt. „Feny”:
Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D37AM9BDZ
Przykład 2
Mimo, że „Tkactwo” Lygii Pape kojarzy się z abstrakcją, nawiązuje do form graficznych linii. Artystka eksponuje grę linii, zwracając uwagę na rolę i wpływ faktury na postrzeganie form wykreowanych kreską.
Przedstawicielom op‑artu zależało przede wszystkim na zaskakującej grze z percepcją. Dlatego sięgali po różne środki wyrazu, które mogły wzmacniać efekty optyczne, jak np. związane ze zróżnicowaną fakturą.
Na płaszczyznach powstawały przestrzenne iluzje - jak w drzeworycie prezentowanym na ilustracji powyżej.
Artystka celowo nawiązuje do tekstyliów. Ruch i plastyczność tkaniny, związane z bliskością ciału, dodatkowo wprowadzają element niezdyscyplinowania do uporządkowanej geometrii i jej postrzegania.
Przykład 3
W tym dziele Bridgety Riley przeplatanie wąskich, falistych linii powoduje wrażenie migotania, przesuwania się.
Można zauważyć, że powierzchnia wydaje się przesuwać, jakby była nie na płaskiej powierzchni, ale na elastycznym materiale, który został poddany ruchowi.
Przykład 4
Kolor, zależy od praw fizyki oraz od sposobu, w jaki oko i mózg postrzegają zjawiska wizualne. W tym dziele Bridget Riley posługuje się przede wszystkim rytmem i kolorem. Kompozycję artystka oparła na powtarzalnych formach, kontraście i różnej skali szarości, nasyceniu kolorów. Wiele kolorów występuje w aż dwudziestu różnych odcieniach.
Artystka od dzieł achromatycznych przeszła do chromatycznych tworząc
zawiłe, barwne abstrakcje geometryczne, które wywołują wrażenie wibracji lub ruchu.
Przykład 5
Victor Vasarely to artysta, któremu przyświecała idea stworzenia uniwersalnego, zrozumiałego dla wszystkich, wizualnego przekazu.
Uważał, że obraz może być tak samo dobrym środkiem komunikacji jak język. Twierdził, że jego prace bywają nawet lepszym nośnikiem znaczeń niż język, ponieważ nie angażują się w politykę i podziały klasowe.
W swoich dziełach artysta chciał podkreślić szczególne znaczenie iluzji optycznychiluzji optycznych w sztuce, jak np. w dziele „Supernowa”.
Przykład 6
Przykład 7
Ten przykład obrazuje jedną z istotnych cech op‑artuop‑artu: wizualną niejednoznaczność, która bezpośrednio nawiązywała do iluzji optycznychiluzji optycznych.
Jedną z pierwszych takich prac „Zebra” z 1937 r. Wykorzystane zostały tutaj takie elementy jak silny kontrast czerni i bieli oraz bistabilna (niejednoznaczna) kompozycja.
To właśnie m.in. ta praca po wielu latach od powstania została uznana przez krytyków i historyków sztuki za pionierską dla op‑artuop‑artu.
Przykład 8
Dzięki wykorzystaniu materiałów takich jak np.: farba przemysłowa, aluminium, szkło czy porcelana, artyści mogli tworzyć niemal iluzjonistyczne, pełne ruchu kompozycje. Przykładem różnorodności materiałów i poszukiwań nowych rozwiązań artystów op‑artu w celu tworzenia może być rzeźba na ilustracji poniżej:
Op‑art
Podsumowanie
Op‑artOp‑art wykorzystuje zasady geometrii i optyki.
Artyści tworzą nowy, precyzyjny i jednocześnie skomplikowany rodzaj sztuki, tworząc przestrzenne iluzje i wykorzystując niezwykłe kolory.
To, co jest ważne w dziełach op‑artuop‑artu: złudzenia optyczne, światło, kontrast, iluzja przestrzeni, zaskakujące wrażenia wzrokowe, ruch i wirowanie, abstrakcja geometryczna, rytm.