Narzędzia do tworzenia muzyki
Otwórz uszy
O studiu nagraniowym

W studio nagraniowym uwagę przykuwa akustyka pomieszczenia, w którym pogłos został zredukowany. Można odnieść wrażenie że jest cicho i głucho, wyraźnie słyszalny jest każdy szmer podczas poruszania się, niskie głosy nabierają słyszalnej głębi a wysokie głosy nie rozchodzą się po pomieszczeniu jak w przypadku rozmów w dużym salonie.
Wywiad z Michałem Szwajcerem, realizatorem NiktNieWieStudio
Wymień trzy osoby, które możemy spotkać w studio nagraniowym.
Jakie czynności odbywają się w studio nagrań. Wymień przynajmniej jedną czynność?
„Dawniej w studio nagraniowym, w drugiej połowie dwudziestego wieku wykorzystywano bardzo drogi sprzęt który zajmował całe pomieszczenia”. Możliwe odpowiedzi: 1. Prawda, 2. Fałsz

W studio nagraniowym możemy spotkać instrumentalistów, wokalistów, raperów, lektorów, producentów muzycznych oraz realizatorów i inżynierów dźwięku, trenerów wokalnych. Odbywają się nagrania piosenek, podkładów muzycznych, głosów do reklam i filmów oraz odbywa się edycja i obróbka materiałów audio.

Typowe studio składa się z dwóch lub trzech pomieszczeń:
Studio lub live room [czytaj: lajf rum] – o „żywej” akustyce, czyli przeznaczonej do nagrań instrumentów wymagających przestrzeni o większej pogłosowości (np. bębny, trąbki, saksofony, flety). Dźwięk rejestrowany jest za pomocą odpowiednich mikrofonów.
Kabina akustyczna zwana dead room [czytaj: ded rum] lub vocal room [czytaj: wokal rum]– czyli pomieszczenie o bardzo niskim czasie pogłosu, przeznaczone do nagrywania głosu, lektorów i wokalistów a także instrumentów gitar akustycznych, skrzypiec a także małych zespołów wokalnych. Dźwięk rejestrowany jest za pomocą odpowiednich mikrofonów.
Reżyserka – wyposażenie techniczne w podstawowej wersji obejmuje: stół mikserski, rejestrator wielośladowy, mikrofony, monitory studyjne czyli specjalny rodzaj głośników, przeznaczony do precyzyjnego odsłuchu dźwięku oraz komputer lub inną stację roboczą, która dzięki interfejsowi audio może otrzymać dźwięk przekształcony w sygnał cyfrowy lub analogowo przez mikser do rejestratora wielośladowego na taśmy magnetyczne.

Komputer w reżyserce jest wyposażony w specjalistyczne oprogramowanie DAW, które pozwala na rejestrację dźwięków oraz zaawansowaną edycję. Program taki jest niczym innym jak studiem nagraniowym w cyfrowej postaci. Znajdziemy w nim różne niezbędne wirtualne narzędzia takie jak sekwencer MIDI, edytor nutowy, mikser, equalizery [czytaj: ekłalizery], kompresory, efekty typu: reverb [czytaj: riwerb], delay [czytaj: dilej], chorus [czytaj: korus], autotune [czytaj: autotiun] itd. itp. Wirtualne instrumenty w postaci wtyczek VST/VSTi/AAX itd.
Najbardziej popularne DAW: Pro Tools [czytaj: pro tuls], Ableton live [czytaj: ibolten lajf], FL Studio, Studio One [czytaj: studio łan].




We wszystkich programach DAW możemy rejestrować wokale i instrumenty, tworzyć muzykę za pomocą instrumentów wirtualnych i sampli oraz edytować muzykę/próbki dźwiękowe, dzięki bogatej ofercie mini programów – narzędzi, które możemy znaleźć w pełnych wersjach Pro Tools [czytaj: pro tuls], Ableton live [czytaj: ibolten lajf], FL Studio, Studio One [czytaj: studio łan], Reaper [czytaj: riper] itp.
W FL Studio świetnym narzędziem do edycji dźwięku jest Edison [czytaj: edison]. Możemy w nim, skrócić dźwięki, skopiować dźwięki, rozciągać bądź ściągnąć (zwiększyć lub zmniejszyć czas jego trwania kosztem czytelności), wprowadzić zmiany głośności w poszczególnych częstotliwościach dźwięku, dodać opóźnienia bądź echo, wyczyścić nagranie z szumów lub odczytać wysokości dźwięku. Te same efekty możemy uzyskać wykorzystując również inny „Daw”.
Edison w FL Studio:
Skracanie dźwięków: Aby skrócić dźwięk, wybierz interesujący cię fragment dźwięku na widoku falowym Edisona, a następnie przyciśnij klawisz „Delete” [czytaj: delit] na klawiaturze lub skorzystaj z opcji przycięcia w menu.
Kopiowanie dźwięków: Zaznacz obszar dźwięku do skopiowania, kliknij prawym przyciskiem myszy i wybierz opcję „Copy” [czytaj: kopi]. Następnie wklej skopiowany dźwięk w wybrane miejsce.
Rozciąganie i ściąganie dźwięków: Przeciągając krawędzie zaznaczonego obszaru w widoku falowym, możesz rozciągnąć lub ściągnąć dźwięk, co wpłynie na jego czas trwania.
Zmiana głośności w poszczególnych częstotliwościach: W Edisonie można przeprowadzić analizę spektralną dźwięku, co pozwoli zobaczyć, jakie częstotliwości dominują. Następnie możesz rinięcie na operacje na poszczególnych pasmach częstotliwości w celu regulacji głośności.
Dodawanie efektów: Edison umożliwia dodawanie efektów, takich jak opóźnienia lub echo, poprzez manipulowanie zakresem czasowym i parametrami efektów.
Usuwanie szumów: Edison posiada narzędzia do usuwania szumów. Możesz wybrać obszar, który zawiera tylko szumy (bez dźwięku) i użyć opcji usuwania szumów.
Odczytywanie wysokości dźwięku: Edison może także wykrywać wysokość dźwięku. To przydatne, jeśli chcesz dokładnie określić, jakie dźwięki znajdują się w nagraniu.
Ogólne zasady komponowania i edycji:
Eksperymentuj: Zaprogramowanie i edycja dźwięku to proces twórczy. Nie wahaj się eksperymentować z różnymi efektami, długościami i kombinacjami dźwięków.
Praca z warstwami: Pracuj na różnych ścieżkach lub warstwach dźwiękowych. To pozwoli na niezależną edycję poszczególnych elementów utworu.
Rozwijaj pomysły: Komponowanie to proces, który może wymagać czasu. Rozwijaj swoje pomysły, odsłuchuj i analizuj, co działa najlepiej.
Zachowuj kopie zapasowe: Zawsze twórz kopie zapasowe swoich projektów, zwłaszcza przed wprowadzeniem większych zmian. To zabezpieczenie przed utratą pracy.
Kształtuj dźwięk przed edycją: Staraj się uzyskać jak najlepszy dźwięk podczas nagrywania lub wybierania próbek. To pozwoli zaoszczędzić czas podczas późniejszej edycji.
FL Studio charakteryzuję się „Step Sequencer’em” [czytaj: step sikłenserem], który rzadko występuję w innych popularnych programach DAW. „Sequencer” [czytaj: sikłenser] najlepiej sprawdza się do budowania ścieżek perkusyjnych lub prostych melodii. Do zapisu zaawansowanych kompozycji przeznaczony jest edytor nutowy „Piano Roll” [czytaj: piano rol], w którym możemy decydować między innymi o: wysokości dźwięku, mocy z jaką ma wybrzmieć, długości dźwięku, zmianie wysokości tonu w dowolnym momencie w czasie jego wybrzmiewania, panningu [czytaj: paningu] czyli ustawieniu danego dźwięku pomiędzy lewą a prawą stroną w sygnale stereo i wiele innych. W edytorze nutowym, możemy grać za pomocą; klawiatury komputerowej bądź kontrolera, możliwe jest również zaprogramowanie ścieżki instrumentu za pomocą myszki komputerowej. Edytor nutowy ma zbliżony wygląd oraz działanie w każdym dostępnym programie DAW.
Między innymi, z uwagi na rozwiązania jakie proponuje FL Studio wykorzystywane jest częściej do produkcji muzyki elektronicznej lecz jego możliwości obejmują każdy filar pracy z dźwiękiem/muzyką.
W Ableton’ie live [czytaj: ibolten lajf] poza standardowymi funkcjami programu DAW, możemy skorzystać z ciekawej innowacyjnej funkcji grania muzyki na żywo z wcześniej stworzonego projektu muzycznego. Polega to na odtwarzaniu na żywo wcześniej stworzonych pętli w postaci klipów, dołączając np. do odtwarzanego fragmentu perkusji, kolejne elementy takie jak bass, klawisze, gitary, pady czy nawet wcześniej nagrany wokal. Pozwala to na dowolne zaaranżowanie muzyki w czasie rzeczywistym, reagując na potrzebę wokalistów lub publiki podczas wydarzenia/koncertu, tworząc przy tym unikalną wersję utworu, wersję koncertową.



Producenci i muzycy grający na tradycyjnych instrumentach częściej sięgną po program taki jak: Pro Tools [czytaj: pro tuls], Studio One [czytaj: studio łan] czy Ableton Live [czytaj: ibolten lajf] lub darmowy program Daw: Reaper [czytaj: riper], gdyż są one trochę inaczej zbudowane niż np. FL Studio. Opierając się na rejestrowaniu muzyki z instrumentów analogowych takich jak perkusja, gitary, pianino itp. Później jedynie edytując je za pomocą narzędzi które oferuje program DAW (m.in. takimi jak: equalizery, bramki, kompresory, efekty reverb/delay [czytaj: riwerb/dilej] itp.) Jest to każdego indywidualna kwestia ale można stwierdzić, że szybciej muzykę elektroniczną produkuje się na FL studio, a nagrywanie instrumentów, edycję dźwięku i miks/mastering wygodniej wykonuje się na np. Ableton Live [czytaj: ibolten lajf] czy Pro Tools [czytaj: pro tuls] /Studio One [czytaj: studio łan] /Cubase [czytaj: kjubejs] /Reaper [czytaj: riper].


Wszystkie programy są dostępne w darmowych acz ograniczonych możliwościowo wersjach. Nawet „Reaper” [czytaj: riper], który cieszy się dużym zainteresowaniem użytkowników, w wersji dostępnej za darmo nie oferuje pokaźnej gamy narzędzi a jedynie podstawy, warto jednak dodać że możemy w darmowej wersji „Reaper’a” skorzystać z nieorganicznej liczby ścieżek do rejestracji dźwięku pod czas gdy w Pro Tools First [czytaj: pro tuls ferst] mamy do dyspozycji tylko 16 ścieżek. Przy wyborze programu Daw, warto sprawdzić czy współpracuję on z zewnętrznym i programami/wtyczkami (najczęściej w formacie Vst/Vsti). Podstawową wersję programu możemy wzbogacić o: narzędzia do obróbki audio, instrumenty wirtualne, efekty, tworząc spersonalizowane środowisko pracy.



W studio możemy nagrywać muzykę grając na instrumentach tradycyjnych - analogowych takich jak gitary, perkusję, trąbki i inne jak również skorzystać z kontrolerów, czyli z urządzeń wykorzystywanych do sterowania instrumentami cyfrowymi, same w sobie nie posiadają żadnych dźwięków, korzystają z cyfrowych brzmień programu komputerowego. Zanim jednak studio przeszło cyfryzację używano i używa się do dzisiaj sprzętu w postaci hardware’u czyli fizycznych urządzeń takich jak: kompresory, limitery, equalizery, procesory dźwięku itd. itp. Zajmują dużo miejsca i nie są mobilne, charakteryzują się jednak pożądanym, ciepłym brzmieniem oraz wygodą w obsłudze.

W każdym studio oprócz szaf ze sprzętem, głośników, komputera czy innych urządzeń znajdziemy przynajmniej jeden mikrofon. Istnieje kilka rodzajów mikrofonów, w zależności od potrzeb zastosowania: mikrofon pojemnościowy służy do nagrywania wokali oraz instrumentów, mikrofon dynamiczny również możemy wykorzystać do nagrania wokali i instrumentu, mikrofon wstęgowy używany przeważnie do nagrywania gitar elektrycznych, mikrofon lampowy doskonale sprawdzi się do zarejestrowania ludzkiego głosu oraz niektórych instrumentów. Jeżeli nagrywamy wokal mikrofonem pojemnościowym lub lampowym należy zamontować pop filtr aby uniknąć zarejestrowania brzydko brzmiących spółgłosek wybuchowych i innych sybilantów.



Proces nagrywania utworu lub też całego albumu składa się zazwyczaj z pięciu etapów:
przygotowania do nagrań – realizowanego najczęściej w sali prób;
nagrania (rejestracji): instrumentów, wokalu, dźwięków;
edycji nagranych ścieżek;
miksu – czyli zgrania nagranego materiału, wcześniej odpowiednio ustawionych poziomów głośności, dbając o przestrzeń oraz dynamikę nagrania, składającego się z kilkudziesięciu śladów, do postaci stereofonicznej;
masteringu – finalnego etapu produkcji nagrania muzycznego, podczas którego materiał zostaje ostatecznie przygotowywany do przeniesienia na docelowy nośnik, na którym będzie rozpowszechniany.

Słownik pojęć
[czytaj: diżital audio łorkstejszyn]; Cyfrowa stacja robocza – program komputerowy przeznaczony do pracy z dźwiękiem – nagrywania, montażu, edycji, miksu i masteringu
jest zewnętrzną kartą dźwiękową umożliwiającą przesłanie sygnału dźwiękowego z instrumentu lub mikrofonu do komputera.
[czytaj: mjuzik hardłer]; urządzenia mechaniczne lub elektroniczne, inne niż instrumenty, skonstruowane w celu tworzenia lub pomocy w tworzeniu dźwięków muzycznych.
filtr mechaniczny używany najczęściej w studiach nagraniowych lub radiowych, służący do wyeliminowania dźwięków związanych z szybko poruszającym się powietrzem. Pop filtr to osłona najczęściej wykonana w formie siatki, tkaniny (np. nylonowej) rozciągniętej na okrągłej metalowej ramce. Filtr umieszcza się przed mikrofonem i powoduje tłumienie niepożądanych dźwięków (głównie tzw. spółgłosek wybuchowych), oraz chroni przed gromadzeniem się śliny na mikrofonie.
to głoski tzw. świszczące, a więc nasze s, sz, ś, cz i ich odpowiedniki w innych językach. Sybilanty inaczej spółgłoski szczelinowe (spółgłoski trące, frykatywne) powstają, gdy narządy mowy w czasie artykulacji tworzą dostatecznie wąską szczelinę, by powstał szum, tarcie. Brzmienie/barwę spółgłosek szczelinowych determinuje ponadto kształt i pozycja ust oraz język. Sybilanty są niepożądaną częścią nagranego wokalu, dlatego stosuje się szereg zabiegów aby złagodzić ich kujące dla ucha brzmienie.
[czytaj: wirtual studio teknolodżi]; standard wtyczek efektowych oraz wirtualnych instrumentów, wprowadzony w 1996 r. przez firmę Steinberg Media Technologies. [czytaj: stajnberg midia teknolodżis].
[czytaj: step sikłenser]; to urządzenie lub program służący do tworzenia sekwencji dźwiękowych lub rytmicznych w sposób krokowy (step‑by‑step) [czytaj: step baj step]. Pozwala on na wprowadzanie dźwięków lub próbek w określonych momentach czasowych, takich jak ćwierćnuta, ósemka czy szesnastka, a następnie odtwarzanie ich w kolejności ustalonej przez użytkownika.
to urządzenie lub efekt dźwiękowy służący do kontrolowania dynamiki sygnału dźwiękowego poprzez zmniejszanie głośności sygnału powyżej określonego progu. Efekt ten pozwala zwiększyć głośność sygnału ogólnego, ale także zachować bardziej równomierną dynamikę, poprzez zmniejszenie różnic w głośności między najciszej i najgłośniej brzmiącymi elementami utworu. Kompresor stosuje się w produkcji muzycznej i nagrywaniu, a także w systemach dźwiękowych do kontroli poziomu głośności.
[czytaj: ekłalizer]; zwany także EQ, to urządzenie lub efekt dźwiękowy, służący do regulowania częstotliwości sygnału dźwiękowego. Equalizer pozwala na zwiększenie lub zmniejszenie głośności poszczególnych częstotliwości dźwięku, co umożliwia dopasowanie brzmienia do indywidualnych preferencji lub warunków akustycznych pomieszczenia. Efekt ten może być stosowany do korekcji tonalnej, usuwania szumów lub interferencji z innymi źródłami dźwięku, a także do uzyskania specyficznych efektów dźwiękowych. Equalizer jest powszechnie stosowany w produkcji muzycznej, nagrywaniu, inżynierii dźwięku oraz w systemach dźwiękowych.
to urządzenie lub program, które przetwarza sygnał dźwiękowy, dodając lub zmieniając efekty dźwiękowe. Procesor dźwięku może być wykorzystywany do dodawania efektów takich jak pogłos, delay [czytaj: dilej], chorus [czytaj: korus], flanger [czytaj: flanger], phaser [czytaj: fejzer] czy reverb [czytaj: riwerb], a także do miksowania sygnału lub zmiany jego tonacji. Efekty te są często stosowane w produkcji muzycznej, nagrywaniu, inżynierii dźwięku oraz w systemach dźwiękowych. Procesor dźwięku może być uruchamiany jako samodzielne urządzenie lub w formie wtyczki do oprogramowania do produkcji muzycznej lub edycji dźwięku.
to urządzenie lub efekt dźwiękowy, który ogranicza głośność sygnału dźwiękowego do określonego poziomu maksymalnego, zwany „progowym”. Limiter działa w sposób podobny do kompresora, ale z bardziej agresywnym działaniem, ponieważ nie pozwala na przekroczenie określonego poziomu głośności. Efekt ten jest szczególnie przydatny w nagrywaniu, masteringu i inżynierii dźwięku, gdzie ważne jest utrzymanie stałej głośności sygnału dźwiękowego, aby zapewnić jego spójność i zgodność z normami radiowymi lub streamingowymi. Limiter jest również stosowany w systemach dźwiękowych, aby chronić głośniki przed uszkodzeniem poprzez ograniczenie mocy sygnału.
[czytaj: plejbek i półplejbek]; Playback oznacza odtwarzanie utworu, który został nagrany wcześniej – dotyczy głównie koncertów oraz wykonań na żywo, takich jak w programach telewizyjnych. Może mieć kilka powodów: problem z nagłośnieniem, brak umiejętności muzyków czy wokalistów, choroby (np. zapalenie krtani), układy taneczne. Playback sam w sobie nie jest obecny w studiach nagraniowych, w których mogą powstawać używane do niego ścieżki; warto jednak wspomnieć, iż istnieje odmiana playbacku, która w pewnym sensie w studiach nagraniowych się pojawia. Jest to tzw. półplayback, czyli odmiana playbacku, w którym odtwarzana jest wyłącznie ścieżka instrumentalna, natomiast wokal jest śpiewany/nagrywany „na żywo”. Proces nagrań zależy od konkretnego zespołu, realizatora oraz przypadku, natomiast niektóre zespołu najpierw rejestrują wszystkie ścieżki instrumentalne, by potem wokalista lub wokalistka mogli nagrać sam śpiew z puszczonym podkładem. Ma to na celu ułatwienie pracy – osoby śpiewające mają wtedy o wiele więcej czasu, a każde kolejne nagranie i wykonanie nie wymaga udziału instrumentalistów.
[czytaj: sałndtrak]; Słowo ‘soundtrack’ oznacza dosłownie ścieżkę dźwiękową i w takim rozumieniu jest jedną z podstawowych rzeczy, nad którą pracuje realizator czy inżynier dźwięku w studio. Po nagraniu instrumentu czy wokalu w programie DAW pracuje się właśnie na ścieżkach. Samo określenie jest jednak częściej rozumiane w nieco innym sensie; soundtrack jako taki oznacza potocznie ścieżkę dźwiękową do filmu, serialu, animacji, słuchowiska radiowego czy gry komputerowej, a więc muzykę użytą przy realizacji innego dzieła. W takim kontekście używany jest również skrót OST, czyli Official Soundtrack [czytaj: ofiszjal sałndtrak], którego używa się w odniesieniu do płyt i albumów z muzyką z filmu czy gry.
Miksowanie muzyki można rozumieć na dwa sposoby. Pierwszy z nich dotyczy miksu robionego przez realizatora dźwięku. Ścieżki poszczególnych instrumentów oraz wokale należy przede wszystkim ustawić proporcjonalnie, w taki sposób, by wzajemnie się uzupełniały i były odpowiednio głośne; podczas tego procesu ścieżki są również poddawane edycji, czyli usuwaniu błędów, wycinaniu niepotrzebnych częstotliwości czy odszumianiu. W dalszej części miksowania na ścieżki nakłada się efekty oraz filtry, czyli różnego rodzaju kompresory, pogłosy czy echa. Miksowanie w taki sposób może być robione przez długi czas, przy obróbce nagrań ze studia, albo w trakcie koncertu, kiedy wszystkich wykonawców należy odpowiednio nagłośnić oraz ustawić tak, by brzmienie było dopasowane do miejsca. Miksowaniem muzyki nazywa się również łączenie ze sobą poszczególnych utworów przez DJa [czytaj: didżeja].
Mastering wielu osobom myli się z miksowaniem, co bywa tym bardziej mylące, że po miksowaniu materiał dźwiękowy powinien zostać poddany masteringowi właśnie. Mastering sam w sobie ma stworzyć spójność – nie tylko w obrębie jednego utworu, ale również w obrębie płyty. Jego celem jest ujednolicenie materiału, który został wyedytowany; przykładowo, podczas miksowania można zdecydować, że któryś z instrumentów w danym utworze nie brzmi zbyt dobrze i z tego powodu nie zostanie użyty (a więc jego ścieżka zostanie wycięta). Podczas masteringu takiej możliwości już nie ma. Mastering ma również podnieść jakość materiału muzycznego – sprawdzić, by cała płyta brzmiała równo (czyli np. wyrównać różnice w głośności między poszczególnymi utworami), podnieść jej głośność w taki sposób, by wciąż brzmiała dobrze, zlikwidować ewentualne problemy, które wciąż zostały w materiale po miksie (przede wszystkim dudniące częstotliwości czy sybilanty).
Słownik pojęć został opracowany na podstawie:
Britannica – Internetowe wydanie encyklopedii.
Portal Muzyczny.pl
Portal Technopedia.com














