Wydrukuj Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
R1OtCLAXWRzac
Na zdjęciu znajduje się sala obrad Sejmu RP. Obrady prowadzi marszałek Sejmu zasiadający przy stole umiejscowionym na podwyższeniu w centralnym punkcie. W ławach poselskich zasiadają posłowie. Ławy są rozmieszczone w kształcie półkula wokół mównicy i centralnego miejsca prowadzenia obrad - stanowiska marszałka Sejmu.

Państwo demokratyczne – system sprawowania władzy

Obrady Sejmu RP
Źródło: Piotr VaGla Waglowski, domena publiczna.
Ćwiczenie 1
R1ESQH7ixQieB
1. Grecja, 2. Chorwacja, 3. Francja, 4. Włochy, 5. Węgry, 6. Szwecja, 7. Portugalia
ĆWICZENIE: Kolorowanie mapy
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 1

Wymień z pamięci co najmniej 7 państw będących członkami Unii Europejskiej, mających demokratyczny system sprawowania władzy.

Rt99gM6JIWdb7
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 3.0.
tWqgELxPnN_0000000C

Państwo demokratyczne. System sprawowania władzy

Co potrafię?
  • wyjaśnić, na jakich wartościach opiera się państwo demokratyczne;

  • wymienić formy demokracji bezpośredniej i pośredniej;

  • określić rolę obywatela w państwie demokratycznym.

Nauczysz się
  • poznawać podstawowe zasady organizacji państw demokratycznych;

  • wskazywać cechy systemu parlamentarno‑gabinetowego;

  • wyszukiwać informacje dotyczące władzy państwowej w mediach.

tWqgELxPnN_0000001D

Państwo demokratyczne. System sprawowania władzy

Współczesne państwa demokratyczne, w tym również Polska, opierają się na kilku fundamentalnych zasadach.

ZASADA SUWERENNOŚCI NARODU

Zasada ta wskazuje podmiot, do którego należy władza w państwie.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Art. 4.

  1. Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.

  2. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.

tWqgELxPnN_00000_BIB_001 Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
Ćwiczenie 2

Przeczytaj informacje podane poniżej i fragment Konstytucji RP.
Zastanów się, czy Polina może uczestniczyć w sprawowaniu władzy w Polsce. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przepisów ustawy zasadniczej.

Polina należy do mniejszości białoruskiej w Polsce. Ona i jej mąż są obywatelami Polski, ale w jej rodzinnym domu rozmawia się w języku białoruskim - języku przodków.

RedL5Ycx92xFe
(Uzupełnij) -.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

PREAMBUŁA
W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny,
odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie, my,
Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej,
zarówno wierzący w Boga
będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna,
jak i nie podzielający tej wiary,

tWqgELxPnN_00000_BIB_001 Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
tWqgELxPnN_0000001X

ZASADA DEMOKRATYCZNEGO PAŃSTWA PRAWNEGO

Zasada demokratycznego państwa prawnego oznacza, że wszystkie organy władzy w Polsce i instytucje państwa powinny działać zgodnie z obowiązującym prawem. Najwyższą moc prawną w państwie ma Konstytucja. W procesach podejmowania decyzji poszanowanie pluralizmu politycznego i praw mniejszości; przejrzystość życia publicznego; równowaga między prawami i obowiązkami obywateli; kluczowa rola prawa przy wyznaczaniu wiążących reguł zachowań.

ZASADA PODZIAŁU WŁADZY

Zasada trójpodziału władzy państwowej wywodzi się z koncepcji oświeceniowych myślicieli: Johna Locke’a [czyt.: dżona loka] i  Charles'a [czyt.: szarlsa]  de Montesquieu [czyt.: de monteskiu] (Karola Monteskiusza). Zasada ta wskazuje na konieczność istnienia w państwie odrębnych, a zarazem wzajemnie się kontrolujących i równoważących, trzech rodzajów władzy: ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
  1. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.

  2. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.

tWqgELxPnN_00000_BIB_001 Źródło: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
Tekst 1
Tekst 1

We wtorek po godz. 11. rozpoczęło się ostatnie posiedzenie rządu pod przewodnictwem pełniącego obowiązki premiera Donalda Tuska.

cvSR4qqNjP_00000_WER_001 Źródło: dostępny w internecie: www.info.wyborcza.pl.
Tekst 2
Tekst 2

W gabinecie Ewy Kopacz, w stosunku do rządu kierowanego przez Donalda Tuska, zmieniono pięciu ministrów. (...)

cvSR4qqNjP_00000_WER_002 Źródło: dostępny w internecie: www.tvn24.pl/raporty.
Tekst 3
Tekst 3

W grudniu ubiegłego roku polski parlament uchwalił ustawę antydyskryminacyjną, która dostosowała polskie przepisy do minimalnych wymogów UE [Unii Europejskiej ] (...).

cvSR4qqNjP_00000_WER_003 Źródło: dostępny w internecie: www.images.iformat.pl.
Tekst 4
Tekst 4

Pierwszy prasowy wywiad nowej głowy państwa! Andrzej Duda we „wSieci” w szczerej rozmowie z Piotrem Zarembą!

cvSR4qqNjP_00000_WER_004 Źródło: dostępny w internecie: www.wpolityce.pl.
R1bLc0jas4GrP
Ćwiczenie 3
zadanie interaktywne
Ćwiczenie: Przenoszenie elementów
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
R132WAal63LgG
zadanie interaktywne
ĆWICZENIE: Zaznaczanie komórek tabeli
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
tWqgELxPnN_0000002N
O duchu praw, fragment o podziale władz, 1748Monteskiusz
Monteskiusz O duchu praw, fragment o podziale władz, 1748

Gdzie w jednej osobie lub jednym ciele urzędowym władza prawodawcza łączy się z władzą wykonawczą, tam nie masz wolności, albowiem istnieje obawa, że ten sam monarcha (...) stanowić będzie prawa tyrańskie, by je wykonywać po tyrańsku. Nie masz wolności, skoro władza sądownicza nie jest oddzielną od władzy prawodawczej i wykonawczej. Jeśli złączona jest z władzą prawodawczą, powstaje samowolność w stosunku do życia i wolności obywatela, albowiem sędzia będzie zarazem prawodawcą. Jeśli jest złączona z władzą wykonawczą, sędzia będzie posiadał władzę ujarzmiciela.(...)

tWqgELxPnN_00000_BIB_006 Źródło: Charles Louis de Montesquie, O duchu praw, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński, Warszawa 1957, s. 235–236.
Ćwiczenie 5

Na podstawie przytoczonego cytatu wyjaśnij, jakie konsekwencje dla społeczeństwa ma brak podziału władzy w państwie. W odpowiedzi podaj określenia użyte przez autora tekstu.

R1UqdAxwjoRsO
(Uzupełnij) -.
Ćwiczenie 6
RbSNoYoGHRlOx
zadanie interaktywne
ĆWICZENIE: Zaznaczanie komórek tabeli
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
tWqgELxPnN_0000002W

Jeśli chcesz wiedzieć więcej

System polityczny to całość relacji zachodzących między władzą ustawodawczą a władzą wykonawczą. Relacje te dotyczą sposobów powoływania i odwoływania parlamentu, rządu oraz głowy państwa, zakresu ich uprawnień, wzajemnej kontroli oraz politycznej odpowiedzialności.

Wybrane systemy polityczne

SYSTEM PARLAMENTARNO‑GABINETOWY

Pierwszy taki, i zarazem wzorcowy, system ukształtował się już w wieku XVII w Wielkiej Brytanii. Występuje on w wielu współczesnych państwach europejskich, w tym również w Polsce. Parlament (sejm) sprawuje funkcję ustawodawczą i w prawnie określonym zakresie kontroluje organ wykonawczy, czyli rząd (gabinet/Radę Ministrów).

SYSTEM PREZYDENCKI

Ten model sprawowania władzy występuje w Stanach Zjednoczonych. Prezydent pełni jednocześnie funkcję głowy państwa i szefa rządu. Powołuje on członków rządu – „sekretarzy stanu”, którzy odgrywają role doradców prezydenta i jemu bezpośrednio podlegają, przed nim też odpowiadają za swoją działalność.

SYSTEM SEMIPREZYDENCKI

System ten stanowi swoistą „mieszankę” cech systemu parlamentarnego i prezydenckiego. Jego klasycznym przykładem jest współczesna Francja.

Ćwiczenie 7
R18ZCdPVTRJ7o
Ćwiczenie 7: Czy znasz państwa europejskie, w których, inaczej niż w Polsce, głową państwa jest koronowany władca? Sprawdź swoją wiedzę, zaznaczając na mapie podane państwa. Wszystkie są monarchiami i członkami Unii Europejskiej. Pokoloruj elementy zgodnie z legendą. 1. Grecja, 2. Chorwacja, 3. Francja, 4. Włochy, 5. Węgry, 6. Szwecja, 7. Portugalia
ĆWICZENIE: Kolorowanie mapy
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 7

Wymień nazwy państw europejskich, w których, inaczej niż w Polsce, głową państwa jest koronowany władca. Chodzi o państwa, które są monarchiami i członkami Unii Europejskiej.

Rt99gM6JIWdb7
(Uzupełnij).
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 3.0.
tWqgELxPnN_0000003D

Podsumowanie

Podstawą istnienia demokratycznego państwa jest realizacja zasady suwerenności narodu i rządów prawa oraz zapewnienie warunków zgodnych z definicją współczesnej demokracji. Większość państw demokratycznych odwołuje się też do zasady trójpodziału i równoważenia władzy. Sposoby sprawowania władzy w państwach demokratycznych zależą od wielu czynników, dlatego różnie kształtują się relacje między centralnymi organami państwa. Normy prawne, najczęściej ujęte w formie konstytucji, regulują powoływanie i odwoływanie, zakres działania organów władzy wykonawczej, ustawodawczej i sądowniczej. Normy te mają uniemożliwić dominację jednego organu – np. rządu – nad pozostałymi. Żaden z tych organów nie może być pozbawiony rzeczywistego wpływu na sprawowanie władzy w państwie.

Ćwiczenie 8
R1298xyumtqSp
zadanie interaktywne
ĆWICZENIE: Jednokrotny wybór
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 9
R2wS4Tc5VwxOe
zadanie interaktywne
ĆWICZENIE: Jednokrotny wybór
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.