Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się aby dodać do ulubionych Udostępnij materiał Dodaj całą stronę do teczki
RAZNbzbGuXIRR1
Ilustracja przedstawia posąg mężczyzny na koniu. Postać wyglądam przypomina starożytnego żołnierza. Mężczyzna ubrany jest w zbroję, a w prawej dłoni trzyma miecz uniesiony do góry. Koń, na którym siedzi postać, uniósł do góry przednie kopyta.

Participium futūrī passīvī

Ważne daty

1503‑1572 – lata życia Andrzeja Frycza Modrzewskiego

1

Scenariusz dla nauczyciela

R18qNwZmVe3AI1
Scenariusz zajęć do pobrania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.

I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:
1. zna i rozpoznaje następujące formy morfologiczne z zakresu gramatyki języka łacińskiego:
j) formy imiesłowów: participium praesentis activi, participium perfecti passivi, participium futuri passivi (gerundivum).

Nauczysz się

rozpoznawać formy imiesłowuImiesłówimiesłowubiernego czasu przyszłego;

tworzyć odpowiednie gerundivum na podstawie podanych form podstawowych;

konstruować zdania z participium futūrī passīvī.

PARTICIPIUM FUTURI PASSIVI

Participium futūrī passīvīimiesłówImiesłówimiesłów czasu przyszłego strony biernej – nazywany jest także gerundivum. Gerundivum tworzy się na podstawie tematu czasu teraźniejszego, do którego dołącza się końcówki „-ndus, -nda, -ndum”. W III oraz IV koniugacji pojawia się po temacie spójka „-e-”. W związku z tym participium futūrī passīvī odmienia się standardowo w I oraz II deklinacji.

Oto kilka przykładów tworzenia tego participium:

Koniugacja

Czasownik

Gerunvidum

1.

vetō, vetāre, vetuī, vetitum

vetandus, vetanda, vetandum

2.

retineō, retinēre, rētinui, retentum

retinendus, retinenda, retinendum

3.

alō, alere, aluī, altum

alendus, alenda, alendum

4.

lēgō, legere, lēgī, lectum

legendus, legenda, legendum

5.

reperiō, reperīre, repperī, repertum

reperiendus, reperienda, reperiendum

Sposoby tłumaczenia form gerundivum.

Istnieje kilka sposobów tłumaczenia form gerundivum. Wyrażenie lēx vetanda można przełożyć następująco: prawo mające być zakazane, prawo godne zakazania albo prawo, które powinno być zakazane. ImiesłówImiesłówImiesłów ten wyraża zatem konieczność przeprowadzenia jakiejś czynności. Pewnym powszechnym sposobem przekładu jest także oddanie gerundivum za pomocą rzeczownika, a więc: zakazanie prawa. Inne przykłady:

Locus ad castra pōnenda idōneus - odpowiednie miejsce dla założenia obozu

Cōnsilium urbis condendae - plan założenia miasta

Spēs patriae līberandae - nadzieja wyzwolenia ojczyzny

Decemvirī lēgibus scrībendīs - kolegium dziesięciu dla spisania praw

Bardzo często gerundivum występuje jako przydawka w genetiwie. Czasem gerundivumaccusativie wyraża cel czynności, np.

Caesar pontem faciendum cūrāvit. - Cezar postarał się, żeby zbudowano most.

Participium futūrī passīvī wraz z czasownikiem „esse” (być) tworzy tzw. koniugację omowna bierną (coniugātiō periphrastica passīva).

1
Polecenie 1

Przetłumacz poniższe zdania z wykorzystaniem słownika. Zwróć uwagę na zawarte w nich formy gerundivum. (po kliknięciu w aktywny punkt pojawi się tłumaczenie)

4,4,4
R158NpR6OVOD91
Ilustracja interaktywna przedstawia rzymski miecz Gladius. Jest to krótka broń, która służyła do walki w zwarciu. Po lewej stronie ilustracji znajduje się ostrze w pochwie, po prawej bez. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Ta broń jest odpowiednia do prowadzenia wojny. (dosłownie do wojny, która ma być prowadzona).

Haec arma ad bellum gerendum apta sunt.

RB9llf4fiJQfJ
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
RCKQMNjrX3wmh1
Ilustracja interaktywna przedstawia atakujących rzymskich legionistów. Wojownicy idą blisko siebie, zasłaniając się tarczami. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Wojsko wyruszyło w celu oblegania miasta. (dosł. do miasta mającego być obleganym).

Exercitus ad urbem occupandam contendit.

ReqrY788oppGm
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
RhL5t8ZLBzloE1
Ilustracja interaktywna przedstawia słonia idącego polną drogą. W tle widoczne są liczne rośliny. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje:1. Również słoń otrzymał rękę (trąbę) za pomocą której ofiarowane rzeczy chwyta i kieruje do ust aby je zjeść.

Manus etiam elephāntō data est per quam data suscipit et ōrī suō voranda trādidit.

RaxOAYoGTaUJU
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
R1eRPeyU63mJh1
Ilustracja interaktywna przedstawia stronę tytułową starej książki. Papier jest pożółkły i zapisany w języku łacińskim. Na górze strony jest zapisane: Q. HORATTI FLACCI. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Elegancję mówienia zwiększa czytanie poetów.

Loquendī ēlegantia augētur legendīs poētīs.

RfjL8qWrJfdk0
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
R3gLuhawJtbBF1
Ilustracja interaktywna przedstawia czarno-białą mapę zachodniej Europy. Są na niej zaznaczone prowincje rzymskie tj: Britannia, Celtica, Aquitania itd. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Pragnienie prowadzenia wojny.

Cupiditās bēllī gerendī.

R1e916q2ewmjg
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
R1WWJZMuavVUG1
Ilustracja interaktywna przedstawia Andrzeja Frycza Modzelewskiego na obrazie Jana Matejki. Obraz ukazuje postać starszego mężczyzny o długich siwych włosach oraz długim zaroście. Postać ma ciemne ubranie i nakrycie głowy. Mężczyzna spogląda przed siebie. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. O naprawie Rzeczypospolitej. (tytuł renesansowego traktatu autorstwa Andrzeja Frycza Modrzewskiego; dosł. o Rzeczypospolitej mającej być naprawioną).

Dē rē pūblicā ēmendandā.

R1JVJIguwnrJX
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.

Zadania

RNBIi5eraJV4n
Ćwiczenie 1
Przyporządkuj przypadek, w którym użyto gerundivum w poszczególnych zdaniach: Loquendī ēlegantia augētur legendīs poētīs. 1. accūsātīvus, 2. accūsātīvus, 3. nōminātīvus, 4. genetīvus, 5. datīvus, 6. ablātīvus, 7. ablātīvus Exercitus ad urbem occupandam contendit. 1. accūsātīvus, 2. accūsātīvus, 3. nōminātīvus, 4. genetīvus, 5. datīvus, 6. ablātīvus, 7. ablātīvus Dē rē pūblicā ēmendandā. 1. accūsātīvus, 2. accūsātīvus, 3. nōminātīvus, 4. genetīvus, 5. datīvus, 6. ablātīvus, 7. ablātīvus Haec arma ad bellum gerendum apta sunt. 1. accūsātīvus, 2. accūsātīvus, 3. nōminātīvus, 4. genetīvus, 5. datīvus, 6. ablātīvus, 7. ablātīvus
RDAciGRel59rZ
Ćwiczenie 2
Spośród poniższych form wskaż formy gerundivum. Możliwe odpowiedzi: 1. legere, 2. lectus, 3. legenda, 4. legēbam, 5. legēns, 6. legendum
RRbroYhUwg3si
Ćwiczenie 3
zadanie interaktywne
R6ybFylaLKdLi
Ćwiczenie 4
Poniższe formy gerundivum umieść w odpowiednich miejscach tabeli. Rodzaj męski Możliwe odpowiedzi: 1. pugnandō, 2. pugnandam, 3. pugnandī, 4. pugnandum, 5. pugnanda, 6. pugnandārum, 7. pugnandōs Rodzaj żeński Możliwe odpowiedzi: 1. pugnandō, 2. pugnandam, 3. pugnandī, 4. pugnandum, 5. pugnanda, 6. pugnandārum, 7. pugnandōs
R1K7cVjs0v2Q7
Ćwiczenie 5
Kto był autorem traktatu Dē rē pūblicā ēmendandā?
Rj6mXk9U2evf0
Ćwiczenie 6
Połącz poniższe zdania z odpowiednimi tłumaczeniami: Haec arma ad bellum gerendum apta sunt. Możliwe odpowiedzi: 1. O naprawie Rzeczypospolitej. 2. Ta broń jest odpowiednia do prowadzenia wojny. 3. Pragnienie prowadzenia wojny. Dē rē pūblicā ēmendandā. Możliwe odpowiedzi: 1. O naprawie Rzeczypospolitej. 2. Ta broń jest odpowiednia do prowadzenia wojny. 3. Pragnienie prowadzenia wojny. Cupiditās bēllī gerendī. Możliwe odpowiedzi: 1. O naprawie Rzeczypospolitej. 2. Ta broń jest odpowiednia do prowadzenia wojny. 3. Pragnienie prowadzenia wojny.
R1V2HS9iGXp59
Ćwiczenie 7
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.

Słowniki

Słownik pojęć

Imiesłów
Imiesłów

forma gramatyczna czasownika, używana w funkcjach przymiotnikowych lub przysłówkowych.

O naprawie Rzeczypospolitej
O naprawie Rzeczypospolitej

renesansowy traktat Andrzeja Frycza Modrzewskiego wydany w 1551 w Krakowie. Dzieło stawiało sobie za cel określenie bieżącego stanu i problemów Rzeczpospolitej Obojga Narodów, następnie wskazanie sposobu naprawy sytuacji państwa. Było adresowane m.in. do króla Polski, natomiast (ze względu zawartą w nim krytykę papiestwa) przez Kościół wpisane do indeksu ksiąg zakazanych.

Słownik łacińsko‑polski

R1bV74IHakmjO1
Słownik łacińsko-polski.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
m945807fe2568b616_0000000000170

Galeria dzieł sztuki

m945807fe2568b616_0000000000176

Bibliografia

J. Wikarjak, Gramatyka opisowa języka łacińskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2013.

Z. Kubiak, Dzieje Greków i Rzymian, Znak, Warszawa 2014.

P. Veyne (red.), Człowiek Rzymu, Świat Książki, Warszawa 2000.

L. Winniczuk, Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

L. Winniczuk (red.), Słownik kultury antycznej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1986.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida