Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
RXOrGWVOUNthW1

Picture book – książka obrazowa

Źródło: online skills, licencja: CC BY 3.0.

Ważne daty

1658 - wydanie pierwszej książki obrazowej autorstwa Johanna Amosa Comeniusa.

II połowa XIX wieku - życie i twórczość Randolpha Caldecotta, angielskiego ilustratora i autora pierwszych książek obrazowych.

1963 - Maurice Sendak tworzy pierwszą współczesną książkę obrazową Tam, gdzie żyją dzikie stwory.

2014 - wydanie książki obrazowej „Oczy” Iwony Chmielewskiej.

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RE2oyY0JWwbt01
Scenariusz zajęć do pobrania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła. Uczeń:

1) wykazuje się znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tym rzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzuje ich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; zna współczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykające się tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

1) w zadaniach plastycznych interpretuje obserwowane przedmioty, motywy i zjawiska, stosując środki wyrazu zgodnie z własnym odczuciem; w wyższych klasach podejmuje również próby rysunkowego studium z natury;

2) wyraża w pracach plastycznych uczucia i emocje wobec rzeczywistości, a także płynące z inspiracji muzycznych czy literackich (impresja i ekspresja); rysuje, maluje, ilustruje zjawiska i wydarzenia realne i wyobrażone (także w korelacji z innymi przedmiotami);

6) stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych).

Nauczysz się

definiować pojęcie książka obrazowa, jaka jest jej historia oraz funkcja, którą pełni;

rozpoznawać wybrane sylwetki twóców książek obrazowych;

określać uczucia, które towarzyszą Ci przy odbiorze dzieła.

Początki książki obrazowej

Pierwsze próby stworzenia książki obrazowej sięgają aż XVII wieku. Wraz z rozpowszechnieniem druku w Europie tłumaczono ją na kolejne języki europejskie, dokształcając nie umiejące czytać dzieci.

R4er1au6u3s9A1
Ilustracja interaktywna przedstawia dwie strony podręcznika „Orbis Pictus” autorstwa John'a Amos'a Comenius'a. W pierwszej wersji książka została opublikowana w dwóch językach: łacińskim i niemieckim. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Pierwsza w historii książka obrazowa dla dzieci powstała już w XVII wieku i została stworzona przez czeskiego nauczyciela Johna Amosa Comeniusa. Szybko rozprzestrzeniła się po Europie i została przetłumaczona na wiele języków. Przez wieki stanowiła wzór dla innych książek edukacyjnych dla dzieci. Ilustrowana była grafikami wykonanymi techniką drzeworytu. Prekursorka dzisiejszej picture book zawierała aż 150 rozdziałów dotyczących świata roślin, zwierząt i ludzi.
John Amos Comenius, „Orbis Pictus”, 1657, edition-originale.com, CC BY 3.0

W XIX Anglii, w której żywo rozwijała się ilustracja, grupa artystów z Randolphem Caldecottem na czele wpadła na pomysł stworzenia popularnej, dostępnej dla każdego książki‑zabawki, w której tekst był ograniczony do minimum. Królujące w małej, około trzydziestostronicowej książce obrazki towarzyszyły krótkim tekstom rymowanek.

Rox4H0tocWnFL1
Ilustracja interaktywna przedstawia jedną ze stron książki „Sing a song for sixpence” autorstwa Randolph'a Caldecott'a. Na stronie znajduje się czarno biały rysunek przedstawiający dwojga dorosłych ludzi oraz dziecko. W tle widać drzewa. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Randolph Caldecott, należał do grupy trzech najbardziej wpływowych dziewiętnastowiecznych brytyjskich ilustratorów, obok Kate Greenaway i Waltera Crane’a. Jego ilustracje dla najmłodszych były oryginalne ze względu na wyjątkowe poczucie humoru, jak i rewelacyjne oddanie ruchu w ilustracjach oraz poczucie witalności i akcji, jakie wywoływały u małych odbiorców. Imieniem Caldecotta nazwano prestiżową nagrodę, wręczaną wybitnym artystom tworzącym książki obrazowe.
Randolph Caldecott, „Sing a song for sixpence”, 1880, wikimedia.org, domena publiczna

Od II połowy XIX wieku rola książki obrazowej w kulturze rośnie, coraz więcej artystów podejmuje się tworzenia tego gatunku. Współcześnie picture book pełni ważne funkcje edukacyjne i uczy, jak odczytywać znaki tekstowe oraz graficzne, pobudzając wyobraźnię nie tylko dzieci, ale także dorosłych.

Czym jest picture book?

Współcześnie książka obrazowa jest szybko rozwijającym się gatunkiem z pogranicza literatury i sztuk wizualnychSztuki wizualnesztuk wizualnych. Słowo i obraz połączone w formie książki tworzą całościowy przekaz. Badacz tego typu książek Perry Nodelman mówił słowa mówią nam to, czego nie pokazują obrazy, zaś obrazy pokazują to, czego słowa nie mówią… Od początku istnienia cywilizacji ludzkiej komunikujemy się między sobą, by przekazać informacje, wiedzę. Podstawowym elementem w komunikacji jest znakZnakznak, który odbieramy zmysłami. Może to być np. gest, dźwięk, słowo, obiekt, obraz, rysunek. Picture book bez wątpienia spełnia niezwykle ważne zadanie edukacyjne, szczególnie wśród dzieci. Tekst odczytywany jest dosłownie, jednoznacznie, natomiast ilustracje, znaki w formie obrazów pozostawiają możliwość swobodnej interpretacji. Książka obrazowa, w której łączy się zarówno przekaz werbalny (słowny) i ikoniczny (graficzny), często jest pierwszym „spotkaniem” ze sztukami plastycznymi dla dziecka.

Jedność słowa i obrazu, odczytywanych razem, buduje całkowicie nowy język. W książce obrazkowej ilustracje są tak samo ważne jak tekst albo nawet ważniejsze niż tekst (B. Kiefer). Według niektórych znawców literatury i sztuki szczególnie ważny staje się obraz, słowo zamienia się w znak i dopowiada znaczenia nieuchwytne w zdaniach. Według innych to właśnie „obrazki” są dopełnieniem, ilustracją, dodatkiem do tekstu. Nierozłączność tych dwóch znaków sprawia, że autor picture book’a często tworzy tekst oraz ilustracje, a także dba o ostateczny jej wygląd, estetykę. Przykładem takiej formy artystycznej może być książka Tam, gdzie żyją dzikie stwory Maurice Sendaka. Twórca sprawuje wówczas pełną kontrolę nad ostatecznym kształtem i wymową książki.

RbyyEVivQ5fIs1
Ilustracja interaktywna przedstawia otwartą książkę „Tam gdzie żyją dzikie stwory” Maurice Sendaki. Na jednej ze stron widnieje cytat: „mama krzyknęła na niego: „TY DZIKUSIE!”, na co Max wrzasnął: „ZJEM CIĘ!”. Na drugiej stronie znajduje się chłopiec, który przebrany jest w kota, znajduje się w pokoju, w tle widać łóżko sypialniane. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Artysta, tworząc „picture book” od początku do końca, na pełną kontrolę na wymową, ekspresją dzieła. Może przemyśleć wszystkie środki artystycznego wyrazu, ilustruje tekst, nadając mu wiele nowych aspektów, znaczeń. Wydawnictwo HarperCollins szacuje, że książka „Tam gdzie żyją dzikie stwory” została sprzedana od 1963 roku w ilości aż 19 milionów sztuk. W 2009 roku opowieść zekranizowano. Polskie wydanie książki ukazało się dopiero w 2014 roku.
Maurice Sendak, „Tam gdzie żyją dzikie stwory”, 1963, blogger.com, CC BY 3.0

Picture book dla dzieci i dorosłych?

Słowo „picture” z angielskiego oznacza „obraz”, „obrazek”. W polskiej wersji tego słowa często występuje zdrobnienie, nazywamy picture bookPicture bookpicture book „książką obrazkową”. Taka nazwa sugeruje, że jest to książka przeznaczona wyłącznie dla małych dzieci i dorośli rzadko są nią zainteresowani. Błędnie przyjęło się przekonanie, że jeżeli książka zawiera wiele ilustracji i mało tekstu, jej odbiorcą jest dziecko, które mając problemy z czytaniem, patrzy na obrazy, by zrozumieć treść. Współcześnie każdy człowiek porusza się wśród różnych znaków – nie tylko tekstu, ale także wśród znaków graficznych. W dobie Internetu komunikaty przekazywane są poprzez litery, obrazy, dźwięki (np. muzyka, film). Czytanie nie oznacza już kontaktu tylko z tekstem, ale także z innymi znakami, np. piktogramami czy zdjęciami. Picture book jest więc gatunkiem przeznaczonym dla wszystkich, którzy są nim zainteresowani: tak samo dzieci jak i dorosłych. Polska artystka Iwona Chmielewska tak opisujem9edaf33d57b7828d_0000000000005opisuje własną twórczość: Ja staram się tworzyć książki obrazowe. Słowo „obrazek” niesie z sobą rodzaj uproszczenia i sprowadzenia obrazu w książce do funkcji podrzędnej tekstowi. Książka z obrazkami to opowieść z dołączonymi ilustracjami. (…) Nie tworzę obrazków i nie zajmuję się tylko ilustracją. Staram się osiągać taki związek obrazu z tekstem, żeby powstawał rodzaj hybrydy, w której tekst jest niepełny bez obrazu, a obraz nie może być odebrany w pełni bez tekstu. To niełatwa sztuka.

R1GJidPP9sDF01
Ilustracja interaktywna przedstawia Iwonę Chmielewską. Kobieta stoi prezentując swoją książkę. Jest uśmiechnięta, twarz ma przyjazną. Ubrana jest w szarą koszulę i sweter. W tle znajdują się regały drewniane z książkami. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. Iwona Chmielewska to światowej sławy polska ilustratorka, której picturebooki ukazują się najczęściej w Korei Południowej, Chinach, Japonii, Włoszech czy Niemczech.
Iwona Chmielewska, Wikipedia, CC0
R6Ql6l0ZavIVd1
Ilustracja interaktywna przedstawia okładkę książki „Oczy” Iwony Chmielewskiej. Na okładce znajduje się kobieta oraz mężczyzna. Nad głową mężczyzny znajduje się duży, czarny kapelusz. Nad głową kobiety znajduje się wianek z niebieskich kwiatów. Oboje trzymają się za rękę i mają opuszczone głowy w dół. Dodatkowo na ilustracji umieszczono następujące informacje: 1. „Oczy” doceniono m.in. na prestiżowym konkursie książki dziecięcej Bologna Ragazzi Award, nazywaną „ilustratorskim Oscarem”, a także w 55. Konkursie na Najpiękniejsze Książki Roku 2014. Wydawnictwo zostało wpisane także na Listę Skarbów Muzeum Książki Dziecięcej 2014. Autorka w książce obrazowej tłumaczy zarówno dzieciom jak i dorosłym czytelnikom, jak widzą ludzie, którzy pozbawieni są zmysłu wzroku. Chmielewska przypomina, że „Szczęśliwy może być każdy, ten, kto widzi, i ten kto nie widzi”. Źródło: http://culture.pl/pl/dzielo/iwona-chmielewska-oczy
Iwona Chmielewska, „Oczy”, 2014, amazon.com, CC BY 3.0

Można uznać, że pojawienie się książek obrazowych jest efektem przemian w kulturze. Dziś równie ważnym nośnikiem informacji jest obraz jak i tekst. Rozwijają się też nowe mediaNowe medianowe media, np. aplikacje interaktywne przeznaczone do wykorzystywana na urządzeniach typu tablet lub smartfon. „Ożywione” w ten sposób picture booki działają słowem, obrazem, dźwiękiem, nadając książkom obrazowym nowe znaczenie.

m9edaf33d57b7828d_0000000000005

Zadania

RTAwAyyDGKaQL
Ćwiczenie 1
W którym wieku pojawiła się pierwsza w Europie książka obrazowa? Możliwe odpowiedzi: 1. W XIX wieku, 2. W XXI wieku, 3. W XVII wieku
classicmobile
Ćwiczenie 2
R1ESYL6ThtFuc1
Polecenie do zadania brzmi: Książka obrazowa, łącząc słowo i tekst, oddziałuje na odbiorcę poprzez:. Poniżej umieszczone są odpowiedzi, z których należy wybrać prawidłową. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. W zadaniu wykorzystano zdjęcie przedstawiające rączki i nóżki małego dziecka, które przegląda książkę z rysunkiem kozy na pomoście.
Źródło: Karolina Urbańska, licencja: CC0.
static
Inna wersja zadania

Książka obrazowa, łącząc słowo i tekst, oddziałuje na odbiorcę poprzez: Możliwe odpowiedzi: 1. kompozycję, 2. język wizualny, 3. formę artystycznej wypowiedzi.

classicmobile
Ćwiczenie 2
R14CDKDOVknWV1
Polecenie do zadania brzmi: Przyporządkuj wybranym terminom pasujące do nich znaczenie. Poniżej polecenia, w dwóch kolumnach, znajdują się elementy z odpowiedziami. Należy je tak przesunąć, aby dobrać parami pasujące do siebie odpowiedzi. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: Karolina Urbańska, licencja: CC0.
static
Zobacz także

Inna wersja zadania

R185pV9NM2zOkm9edaf33d57b7828d_00000000000061
Ćwiczenie 3
Polecenie do zadania brzmi: Przyporządkuj wybranym terminom pasujące do nich znaczenie. Poniżej polecenia znajdują się definicje i lisy rozwijalne, z których należy wybrać prawidłowe odpowiedzi. Należy je tak przesunąć, aby dobrać parami pasujące do siebie odpowiedzi. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online skills, cc0.
R3gHj3qMaZTOM
Ćwiczenie 4
Wskaż zdania prawdziwe Możliwe odpowiedzi: 1. Pierwsze próby stworzenia książki obrazowej sięgają aż XV wieku., 2. Pierwsza w historii książka obrazowa została stworzona przez czeskiego nauczyciela Johna Amosa Comeniusa., 3. W 2014 roku wydano Oczy Iwony Chmielewskiej., 4. W roku 1690 Comeniusz wydał pierwszą książkę obrazową.
R1CepuGVIhYZF
Ćwiczenie 5
Współczesna kultura wykorzystuje nowe sposoby przekazywania informacji, operuje nie tylko słowem i obrazem, ale także dźwiękiem i innymi środkami. Jak nazywamy innowacyjne technologie wykorzystywane w sztuce? Możliwe odpowiedzi: 1. Sztuka wizualna, 2. Nowe media, 3. Kultura wizualna
classicmobile
Ćwiczenie 6
RWHaFmLhO5RkH1
Polecenie do zadania brzmi: Jakie elementy budują przekaz zdjęcia? Poniżej umieszczone są odpowiedzi, z których należy wybrać prawidłowe. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. W zadaniu wykorzystano zdjęcie przedstawiające psa i napis DOG.
Źródło: Karolina Urbańska, licencja: CC0.
static
Inna wersja zadania

Wskaż jakie elementy budują przekaz zdjęcia? Możliwe odpowiedzi: 1. Słowo, 2. Symbol, 3. Obraz

classicmobile
Ćwiczenie 6
R1e78wVVHcILm1
Polecenie do zadania brzmi: Wybierz funkcje, które może pełnić tekst i obraz, zawarte w jednej kompozycji. Poniżej umieszczone są odpowiedzi, z których, należy wybrać prawidłowe. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: Karolina Urbańska, licencja: CC0.
static
Inna wersja zadania

Wybierz funkcje, które może pełnić tekst i obraz, zawarte w jednej kompozycji. Możliwe odpowiedzi: 1. Edukacyjna, 2. Rozrywkowa, 3. Informacyjna

Polecenie 1

Podejmij próbę stworzenia własnej kompozycji, w której połączysz tekst z obrazem. Może to być cytat znanej osoby lub Twój ulubiony fragment z książki, uzupełniony o grafikę. Pamiętaj, by zarówno grafika jak i słowo tworzyły spójną, czytelną i estetyczną wizualnie całość.
Inspiracji poszukaj w pracach artystów omówionych podczas lekcji. Pracę możesz wykonać technikami tradycyjnymi lub w dowolnym programie graficznym.

Słownik pojęć

Nowe media
Nowe media

narzędzia komunikacyjne wykorzysujące nowe technologie i Internet do przekazywania komunikatów.

Picture book
Picture book

z angielskiego „picture” oznacza „obraz”, „obrazek”. Tłumacząc na polski jest to książka obrazkowa, w szerszym znaczeniu: książka obrazowa. Cała historia przedstawiona w picture book, zarówno ilustracje, jak i tekst muszą ze sobą być powiązane. Jedno i drugie jest tak samo ważne.

Sztuki wizualne
Sztuki wizualne

określenie różnych dziedzin twórczości artystycznej odbieranych wzrokowo. Jest to szerokie pojęcie, obejmujące zarówno tradycyjne formy plastyczne: malarstwo, rzeźbę i grafikę, jak i performance i inne działania przestrzenne.

Znak
Znak

to, co informuje o czymś poprzez wywoływanie odpowiednich skojarzeń, ślad, zapowiedź.

Źródło:

culture.pl

encyklopediadziecinstwa.pl

magazynkontakt.pl

Galeria dzieł sztuki

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida