Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Po co są znaki interpunkcyjne?

  1. Uczniowie czytają w grupach fragment powieści Henryka Sienkiewicza, W pustyni i w puszczy (np. ten niżej z: https://wolnelektury.pl) i zaznaczają użyte w tekście znaki interpunkcyjne. Z zakreślonych znaków wyłoni się prawdopodobnie grupa 10 znaków interpunkcyjnych używanych w języku polskim.


— Wiesz, Nel — mówił Staś Tarkowski do swojej przyjaciółki, małej Angielki — wczoraj przyszli zabtie (policjanci) i aresztowali żonę dozorcy Smaina i jej troje dzieci — tę Fatmę, która już kilka razy przychodziła do biura do twojego ojca i do mego.

Nel podniosła swe zielonawe oczy na Stasia i zapytała na wpół ze zdziwieniem, a na wpół ze strachem:

— Wzięli ją do więzienia?

— Nie, ale nie pozwolili jej wyjechać do Sudanu i przyjechał urzędnik, który jej będzie pilnował, by ani krokiem nie wyruszyła z Port‑Saidu.

— Dlaczego?

Staś, który kończył rok czternasty i który swą ośmioletnią towarzyszkę kochał bardzo, ale uważał za zupełne dziecko, rzekł z miną wielce zarozumiałą:

— Jak dojdziesz do mego wieku, to będziesz wiedziała wszystko, co się dzieje nie tylko wzdłuż kanału, od Port‑Saidu do Suezu, ale i w całym Egipcie. Czy ty nic nie słyszałaś o Mahdim?

— Słyszałam, że jest brzydki i niegrzeczny.

Chłopiec uśmiechnął się z politowaniem.

— Czy jest brzydki — nie wiem. Sudańczycy utrzymują, że jest piękny. Ale powiedzieć, że jest niegrzeczny, o człowieku, który wymordował już tylu ludzi, może tylko dziewczynka ośmioletnia, w sukience, ot! takiej — do kolan!

— Tatuś mi tak powiedział, a tatuś wie najlepiej.

— Powiedział ci tak dlatego, że inaczej byś nie zrozumiała. Do mnie by się tak nie wyraził. Mahdi jest gorszy niż całe stado krokodyli. Rozumiesz? Dobre mi powiedzenie: „niegrzeczny”, tak się mówi do niemowląt.

Lecz ujrzawszy zachmurzoną twarz dziewczynki umilkł, a potem rzekł:

— Nel! wiesz, że nie chciałem ci zrobić przykrości; przyjdzie czas, że i ty będziesz miała czternasty rok. Obiecuję ci to na pewno.

(…)

Smainowi chodzi teraz o to, by wydostać z Egiptu żonę i dzieci, toteż gdy Fatma, która widocznie z góry wiedziała, co zrobi Smain, chciała cichaczem wyjechać z Port‑Saidu, rząd aresztował ją teraz razem z dziećmi.

— A co rządowi przyjdzie z Fatmy i jej dzieci?

— Rząd powie Mahdiemu: „Oddaj nam jeńców, a my oddamy ci Fatmę…”


  1. Uczniowie w grupach uzupełniają tabelę, do której nauczyciel już wprowadził graficzne znaki interpunkcyjne występujące w czytanym fragmencie tekstu.Zadaniem uczniów jest wpisanie w drugiej kolumnie tabeli nazwę znaku [na niebiesko prawdopodobne odpowiedzi uczniów], a potem uzupełnienie kolumny.

  2. Co wiem o znaku? W tabeli niżej sposób pogrupowania znaków, ich kolejności będzie przydatny w 3. części ćwiczenia.

1

GRAFIKA ZNAKU

2

NAZWA

3

CO WIEM O ZNAKU?

.

kropka

;

średnik

,

przecinek

?

pytajnik/znak zapytania

myślnik

wielokropek

!

wykrzyknik

„ ”

cudzysłów

()

nawias

:

dwukropek

  1. Uczniowie sami lub w grupach uzupełniają kolumnę 4 i 5 (jeśli grupa mocniejsza językowo) – tabela niżej. Jeśli grupa słabsza, to wykonują zadanie z nauczycielem, odwołując się do funkcji danego znaku we fragmencie powieści Henryka Sienkiewicza, W pustyni i w puszczy.

1

GRAFIKA ZNAKU

2

NAZWA

3

CO WIEM O ZNAKU?

4

CHARAKTER ZNAKU

5

FUNKCJA ZNAKU

.

kropka

oddzielający

Zamyka wypowiedź, oddziela mniejsze całości wypowiedzi

;

średnik

oddzielający

Zamyka wypowiedź, oddziela mniejsze całości wypowiedzi

,

przecinek

oddzielający

Zamyka wypowiedź, oddziela mniejsze całości wypowiedzi

?

pytajnik/znak zapytania

Prozodia
/brzmienie/intonacja

Zawieszenie głosu, szczególna intonacja, przerwa

myślnik

Prozodia

/brzmienie/intonacja

Zawieszenie głosu, szczególna intonacja, przerwa

wielokropek

Prozodia

/brzmienie/intonacja

Zawieszenie głosu, szczególna intonacja, przerwa

!

wykrzyknik

Emocje (należą tu też pytajnik, wielokropek)

Oznaczają stany uczuciowe

„ ”

cudzysłów

Wyodrębniający

Wprowadzają wyliczenia, cytat wyjaśnienie, wydzielenie fragmentu tekstu

()

nawias

Wyodrębniający

Wprowadzają wyliczenia, cytat wyjaśnienie, wydzielenie fragmentu tekstu

:

dwukropek

Wyodrębniający

Wprowadzają wyliczenia, cytat wyjaśnienie, wydzielenie fragmentu tekstu

  1. Uczniowie otrzymują fragment poematu Adama Mickiewicza, Pan Tadeusz (źródło: https://wolnelektury.pl), bez podanych znaków przestankowych. Zadaniem uczniów będzie wprowadzenie odpowiednich znaków interpunkcyjnych do tekstu. Po ukończeniu zadania uczniowie porównują z tekstem oryginalnym i wyjaśniają charakter i funkcje danego znaku.

Tekst do ćwiczenia

Kuchcik stuknął doń w okno kota spostrzeżono

Kot wykradłszy się z łozy prześmignął po łące

I wskoczył w sad pomiędzy jarzyny wschodzące

Tam siedzi wystraszyć go łacno z rozsadniku

I uszczuć postawiwszy charty na przesmyku

Bieży Asesor ciągnąc za obróż Sokoła

Pośpiesza za nim Rejent i Kusego woła

Wojski obu z chartami przy płocie ustawił

A sam się z placką muszą do sadu wyprawił

Depcąc świszcząc i klaszcząc bardzo zwierza trwoży

Szczwacze trzymając każdy charta na obroży

Ukazują palcami skąd zając wyruszy

Cmokają z cicha charty nadstawiły uszy

Wytknęły pyski na wiatr i drżą niecierpliwie

Jak dwie strzały złożone na jednej cięciwie

Wtem Wojski krzyknął Wyczha Zając smyk zza płotu

Na łąkę charty za ni i wnet bez obrotu

Sokół i Kusy razem spadli na szaraka

Ze dwóch stron w jednej chwili jak dwa skrzydła ptaka

I zęby mu jak szpony zatopili w grzbiecie

Tekst oryginalny

Kuchcik stuknął doń w okno: kota spostrzeżono!

Kot, wykradłszy się z łozy, prześmignął po łące

I wskoczył w sad pomiędzy jarzyny wschodzące;

Tam siedzi: wystraszyć go łacno z rozsadniku

I uszczuć, postawiwszy charty na przesmyku.

Bieży Asesor, ciągnąc za obróż Sokoła;

Pośpiesza za nim Rejent i Kusego woła.

Wojski obu z chartami przy płocie ustawił,

A sam się z placką muszą do sadu wyprawił.

Depcąc, świszcząc i klaszcząc, bardzo zwierza trwoży;

Szczwacze, trzymając każdy charta na obroży,

Ukazują palcami, skąd zając wyruszy,

Cmokają z cicha; charty nadstawiły uszy,

Wytknęły pyski na wiatr i drżą niecierpliwie,

Jak dwie strzały złożone na jednej cięciwie.

Wtem Wojski krzyknął: «Wyczha!» Zając smyk zza płotu

Na łąkę; charty za nim; i wnet bez obrotu

Sokół i Kusy razem spadli na szaraka

Ze dwóch stron w jednej chwili, jak dwa skrzydła ptaka,

I zęby mu jak szpony zatopili w grzbiecie.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida