Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki
RzaVIPzdIIS5U
Oś czasu - Polacy na frontach II wojny światowej. 25.8.1939 umowa o kierowaniu polskich jednostek pływających do Wielkiej Brytanii ,
4.1.1940 umowa o powołaniu Polskich Sił Zbrojnych ,
1941 początek formowania Armii Polskiej w ZSRS ,
1942 ewakuacja Armii Polskiej z ZSRS ,
5.1943 powstanie 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki ,
1944 bitwa pod Monte Cassino ,
1944 utworzenie Ludowego Wojska Polskiego
Oś czasu - Polacy na frontach II wojny światowej
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Wprowadzenie

Hasło „Za waszą i naszą wolność” chyba nigdy nie było intensywniej wcielane w życie przez Polaków niż w czasie II wojny światowej. Podejmowana przez nich walka wynikała z wiary, że wszystko co robią służy dobru Ojczyzny i że przybliżają w ten sposób szansę na wyzwolenie Polski spod okupacji. Polacy walczyli z państwami faszystowskimi zarówno u boku zachodnich sojuszników, jak i Armii Sowieckiej, co różnie później oceniano, w zależności od zapatrywań politycznych dominujących w określonych okresach historycznych.

t0pWynC7Y4_0000000F

Polskie siły lądowe na Zachodzie

R1P7S7EJE3Hnq1
Polacy na frontach II wojny światowej
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Pierwsze oddziały zbrojne na Zachodzie zaczęły powstawać wkrótce po zakończeniu kampanii wrześniowej w 1939 r. Żołnierze, którzy przekroczyli granicę z Rumunią lub Węgrami, udawali się do Francji i tam tworzyli polskie jednostki. Stały się one podstawą Polskich Sił Zbrojnych (PSZ). Oficjalna umowa o ich powstaniu została podpisana między rządami francuskim i emigracyjnym 4 stycznia 1940 roku.

Mapa - Polacy na frontach II wojny światowej.

Granice Polski z 31.08.1939 roku:

- województwo pomorskie (Bydgoszcz);

- województwo poznańskie (Poznań, Kalisz);

- województwo łódzkie (Łódź);

- województwo śląskie (Katowice);

- województwo krakowskie (Kraków);

- województwo kieleckie (Kielce);

- województwo warszawskie (Warszawa);

- województwo lubelskie (Lublin, Chełm, Zamość);

- województwo białostockie (Łomża, Białystok);

- województwo wileńskie (Wilno);

- województwo wołyńskie (Kowel, Łuck, Równe);

- województwo tarnopolskie (Tarnopol);

- województwo lwowskie (Lwów);

- województwo stanisławowskie (Stanisławów);

- województwo poleskie (Pińsk);

Granice państw z 31.08.1939 roku: W tym, granice państw pod okupacją państw osi i najdalszy zasięg okupacji: Norwegia, Finlandia, Dania, Litwa, Łotwa, Estonia, obszar Białorusi, Ukrainy, Polski, zachodnia część ZSRS na linii Leningrad - Moskwa - Stalingrad, Słowacja, Węgry, Rumunia, Jugosławia, Bułgaria, Grecja, Francja, Włochy. I państwa północnoafrykańskie: Tunezja, Libia; Obszary pod kontrolą aliantów pod koniec 1942 roku: Wielka Brytania. W Afryce: Maroko, Algieria, Egipt. Na Półwyspie Arabskim: Palestyna, Liban, Syria, Irak, Iran;

Państwa neutralne: Islandia, Szwecja, Irlandia, Portugalia, Hiszpania, Turcja, Arabia Saudyjska;

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych rządowi Rzeczypospolitej na uchodźstwie: Coetquidan w 1940 roku, (Francja),Kujbyszew (1941‑1942), Buzułuk (1941‑1942), Tatiszczewo (1941‑1942), Taszkent (1942), Guzar (1942) (ZSRS), Kirkuk (1942), Mosul (1942) (Irak), Homs (1940) (Syria), Al‑Kasain (1943) (Egipt), Edynburg, York w 1944 (Wielka Brytania);

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych komunistycznemu Związkowi Patriotów Polskich: na ternie ZSRS: Sielce 1943, Sumy 1943, Żytomierz 1944 (Ukraina);

Ważniejsze bitwy z udziałem Polaków:

  • front wschodni: Lenino 1943, Studzianki 1944, Gdańsk 1945, Kołobrzeg 1945, Budziszyn 1945, Berlin 1945.

  • front zachodni: Falaise 1944, Breda 1944, Arnhem 1944, Monte Cassino 1944, ankona 1944, Bolonia 1945;

  • Afryka: Tobruk 1941;

Powstanie Warszawskie - Warszawa;

Obszary działań Polskiej Maruynarki Wojennej:

  • zachodnie wybrzeża Wielkiej Brytanii i Irlandii, na północ od Wysp Owczych na Morzu Norweskim, Morze Północne, Morze Śródziemne;

Rejony walk Polskich Sił Powietrznych:

  • Kanał La Manche, Włochy, Niemcy;

Kierunki działań polskich formacji:

  • Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich: Brest - Narvik;

    1. Brygada Kawelerii Pancernej: Coetquidan - Avinion - Montbard;

  • Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich: Homs - Al‑Alamajn - Tobruk - Kair - Jerozolima;

  • ewakuacja Armii Polskiej gen. Władysława Andersa: Tatiszczewo - Kujbyszew - Buzułuk - Taszkent - Guzar - Aszchabad - Krasnowodsk - Pahlewi - Bagdad - Kirkuk;

    1. Korpusu Polskiego: Mosul i Kirkuk - Amman - Aleksandria - Sycylia i Tarent we Włoszech - Monte Cassino - Bolonia;

    1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki: Sielce - Moskwa i Briańsk - Smoleńsk - Lenino - Konotop;

    1. Dywizja Pancerna im. gen. Maczka: Edynburg - Londyn - Falaise - Breda - Wilhelmshaven;

    1. Armia Wojska Polskiego: Sumy - Konotop - Kijów - Żytomierz - Studzianki - Warszawa - Bydgoszcz - Kołobrzeg i Berlin;

    1. Armia Wojska Polskiego: Lwów - Krzyż - Budziszyn - Drezno - Praga.

Ćwiczenie 1
R18tvtgO8V9L71
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Oprócz żołnierzy, którym udało się opuścić okupowany kraj, w skład wspomnianych sił zbrojnych weszli przedstawiciele Polonii. W momencie, kiedy doszło do ataku Niemiec na Francję, PSZ liczyły 80 tys. żołnierzy. Pierwsze walki polskie oddziały stoczyły w bitwie o Narwik. W bojach o Norwegię udział brała Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich dowodzona przez gen. Zygmunta Szyszko‑BohuszaZygmunt Szyszko‑BohuszZygmunta Szyszko‑Bohusza. W zmaganiach we Francji walczyły natomiast I Dywizja Grenadierów (gen. Bronisława DuchaBronisław Duchgen. Bronisława Ducha), II Dywizja Strzelców Pieszych (gen. Bronisława Prugara‑KetlingaBolesław Prugar‑Ketlinggen. Bronisława Prugara‑Ketlinga) i X Brygada Kawalerii Pancernej. Ta ostatnia jednostka, dowodzona przez gen. Stanisława MaczkaStanisław Maczekgen. Stanisława Maczka, została odtworzona z X Brygady Kawalerii walczącej ofiarnie w kampanii wrześniowej. Po klęsce Francji gen. Maczek z częścią swoich żołnierzy przedostał się do Wielkiej Brytanii i tam zorganizował I Dywizję Pancerną.

R1d18dame9MqD
Ćwiczenie 2
ćwiczenie interaktywne
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
RUbbubtknZGXe1
Ćwiczenie 3
zadanie interaktywne
Źródło: licencja: CC BY 3.0.

Do Wielkiej Brytanii przedostała się tylko niewielka część PSZ – około 30 tys. W sumie w obronie Francji zginęło około 1400 polskich żołnierzy i oficerów, a prawie 5 tys. odniosło rany, 13 tys. internowano w Szwajcarii (m.in. II Dywizję Strzelców Pieszych), a około 15 tys. dostało się do niemieckiej niewoli.

Premier i Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorskigen. Władysław Sikorskigen. Władysław Sikorski podpisał dwie umowy z Brytyjczykami (w czerwcu i sierpniu 1940 roku), które umożliwiły odtworzenie polskich jednostek. Na ziemi brytyjskiej powstał I Korpus Polskich Sił Zbrojnych. Składał się on z dwóch jednostek: wspomnianej dywizji pancernej gen. Maczka i I Samodzielnej Brygady Spadochronowej gen. Stanisława SosabowskiegoStanisław Sosabowskigen. Stanisława Sosabowskiego. Na jego czele stanął gen. Marian KukielMarian Kukielgen. Marian Kukiel. W ramach Polskich Sił Zbrojnych w Wielkiej Brytanii utworzono też Polskie Siły Powietrzne. Wchodzący w ich skład piloci wzięli później czynny udział w bitwie o Brytanię.

gen. Władysław Sikorski
R1BgU1whjuzpG
Winston Churchill dokonuje przeglądu wojsk polskich w Wielkiej Brytanii (z lewej Władysław Sikorski)
Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 1

Napisz, jaką funkcję pełnił w 1940 r. Winston Churchill.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

W 1939 roku na terenie Syrii utworzono Samodzielną Brygadę Strzelców Karpackich. Na jej czele stanął Stanisław KopańskiStanisław KopańskiStanisław Kopański. Po klęsce Francji jednostka ta przeszła na tereny kontrolowane przez Brytyjczyków. Początkowo przedostała się do Palestyny, a następnie w październiku 1940 roku została wysłana do Egiptu i walczyła z wojskami włosko‑niemieckimi w Afryce Północnej, wsławiając się obroną Tobruku.

Polecenie 2

Jak sądzisz, czy nazwę „Szczury Tobruku” nadaną przez Niemców obrońcom wspomnianej twierdzy należy potraktować jako pozytywną czy pejoratywną? Poszukaj więcej informacji na ten temat w internecie.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Bronisław Duch
Stanisław Maczek
Zygmunt Szyszko‑Bohusz
Bolesław Prugar‑Ketling
Marian Kukiel
Stanisław Sosabowski
Stanisław Kopański
t0pWynC7Y4_0000001O

Polscy lotnicy

R15CLXIbWnHV51
Mapa przedstawiająca bitwę o Anglię.
Bitwa o Anglię.

Mapa - Bitwa o Anglię.

Ważniejsze lotniska niemieckie:

- Cherbourg, St. Malo, Caen, Hawr, Dieppe, Paryż, Amiens Boulogne, Calais, St‑Omer, Antwerpia, Amsterdam;

Ważniejsze lotniska RAF‑u:

Falmouth, Plymouth, Pembrey, Bristol, Portsmouth, Southampton, Brighton, London, Dover, Ipswich, Norwich, Cambridge, Leicester, Birmingham, Ternhill, Nottingham, Sheffield, Manchester, Leeds;

Lokalizacja polskich dywizjonów myśliwskich:

- Northolt, Pembrey, Duxford, Baginton, Speke, Kirton in Lindsey, Leconfield, Acklington;

Lokalizacja polskich dywizjonów bombowych:

- Syerston, Swinderby;

Lokalizacja polskich dywizjonów współpracy:

- Renfrew;

Kierunki niemieckiego uderzenia w Dniu Orła 13.08.1940 r.:

- St. Malo, Cherbourg, Cean, Paryż -  w kierunku Portsmouth i Brighton;

- Boulogne, Calais, Lillie - w kierunku okolic Dover;

- z Norwegii w kierunku wschodniego wybrzeża Anglii na wysokości Newcastle i Leconfield;

Wielki wkład w wygraną bitwę o Wielką Brytanię mieli polscy lotnicy. Ich działania wydatnie przeszkodziły Hitlerowi w zdobyciu panowania w powietrzu. Rekordową liczbę strąceń niemieckich samolotów odnotował polski Dywizjon 303. Wśród około 1500 pilotów walczących w bitwie o Anglię było 151 Polaków. W sumie w bitwie tej walczyło cztery dywizjony: 2 myśliwskie 302 i 303 i 2 bombowe 300 i 301. Polacy walczyli także w dywizjonach brytyjskich. Po bitwie o Brytanię Winston Churchill [czyt.: łinston czerczil] wypowiedział znamienne słowa: „Nigdy tak wielu nie zawdzięczało tak wiele tak nielicznym”.

Polecenie 3

Poszukaj tekstu piosenki pt. Dywizjon 303 zespołu Elektryczne Gitary, a następnie porównaj go ze słowami Winstona Churchilla oraz z zamieszczonym niżej fragmentem książki Wacława Króla. Opisz jakie zauważasz różnice.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Udział Polaków w bitwie o Wielką Brytanię
Udział Polaków w bitwie o Wielką Brytanię

Ogółem w bitwie o Wielką Brytanię myśliwcy operujący w polskich dywizjonach 302 i 303 oraz w dywizjonach brytyjskich zestrzelili na pewno 203 samoloty nieprzyjacielskie, prawdopodobnie 35 i uszkodzili 36. Wynik ten stanowił 11,7% ogólnej liczby zestrzelonych wrogich samolotów w bitwie o Wielką Brytanię. Straty Polaków były niższe niż Brytyjczyków – na jednego poległego pilota polskiego przypadło sześć zniszczonych samolotów nieprzyjacielskich, podczas gdy w dywizjonach brytyjskich trzy.

pnf2ws_001 Źródło: Udział Polaków w bitwie o Wielką Brytanię, [w:] Wacław Król, Wielka Brytania 1940, Warszawa 1996.
Polecenie 4

Na podstawie tekstu źródłowego, napisz jaki był wkład polskich lotników w bitwie o Wielką Brytanię.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Polscy piloci uczestniczyli też w alianckich nalotach na Niemcy, natomiast w Afryce walczył „Polski Zespół Myśliwski” tzw. „Cyrk Skalskiego” dowodzony przez Stanisława SkalskiegoStanisław SkalskiStanisława Skalskiego.

R1JMyRY7uswr31
Stanisław Skalski, zdjęcie z czasów II wojny światowej
Źródło: a. nn., domena publiczna.

„Przegrałem swoje życie, ale dla Polski zrobiłem wiele” – tak Stanisław Skalski powiedział kilka lat przed śmiercią. Był jednym z najskuteczniejszych pilotów myśliwskich, walczył na różnych frontach Europy. Po wojnie otrzymał propozycję pozostania w Wielkiej Brytanii, postanowił jednak wrócić do Polski, o którą walczył. Po powrocie krótko cieszył się wolnością. Kilka lat spędził w więzieniu. Został aresztowany, skazany na śmierć za szpiegostwo na rzecz krajów zachodnich. Wyrok zamieniono na dożywocie.

Stanisław Skalski
t0pWynC7Y4_0000002G

Marynarka wojenna

Mapa - Polacy na frontach II wojny światowej.

Granice Polski z 31.08.1939 roku:

- województwo pomorskie (Bydgoszcz);

- województwo poznańskie (Poznań, Kalisz);

- województwo łódzkie (Łódź);

- województwo śląskie (Katowice);

- województwo krakowskie (Kraków);

- województwo kieleckie (Kielce);

- województwo warszawskie (Warszawa);

- województwo lubelskie (Lublin, Chełm, Zamość);

- województwo białostockie (Łomża, Białystok);

- województwo wileńskie (Wilno);

- województwo wołyńskie (Kowel, Łuck, Równe);

- województwo tarnopolskie (Tarnopol);

- województwo lwowskie (Lwów);

- województwo stanisławowskie (Stanisławów);

- województwo poleskie (Pińsk);

Granice państw z 31.08.1939 roku: W tym, granice państw pod okupacją państw osi i najdalszy zasięg okupacji: Norwegia, Finlandia, Dania, Litwa, Łotwa, Estonia, obszar Białorusi, Ukrainy, Polski, zachodnia część ZSRS na linii Leningrad - Moskwa - Stalingrad, Słowacja, Węgry, Rumunia, Jugosławia, Bułgaria, Grecja, Francja, Włochy. I państwa północnoafrykańskie: Tunezja, Libia; Obszary pod kontrolą aliantów pod koniec 1942 roku: Wielka Brytania. W Afryce: Maroko, Algieria, Egipt. Na Półwyspie Arabskim: Palestyna, Liban, Syria, Irak, Iran;

Państwa neutralne: Islandia, Szwecja, Irlandia, Portugalia, Hiszpania, Turcja, Arabia Saudyjska;

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych rządowi Rzeczypospolitej na uchodźstwie: Coetquidan w 1940 roku, (Francja),Kujbyszew (1941‑1942), Buzułuk (1941‑1942), Tatiszczewo (1941‑1942), Taszkent (1942), Guzar (1942) (ZSRS), Kirkuk (1942), Mosul (1942) (Irak), Homs (1940) (Syria), Al‑Kasain (1943) (Egipt), Edynburg, York w 1944 (Wielka Brytania);

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych komunistycznemu Związkowi Patriotów Polskich: na ternie ZSRS: Sielce 1943, Sumy 1943, Żytomierz 1944 (Ukraina);

Ważniejsze bitwy z udziałem Polaków:

  • front wschodni: Lenino 1943, Studzianki 1944, Gdańsk 1945, Kołobrzeg 1945, Budziszyn 1945, Berlin 1945.

  • front zachodni: Falaise 1944, Breda 1944, Arnhem 1944, Monte Cassino 1944, ankona 1944, Bolonia 1945;

  • Afryka: Tobruk 1941;

Powstanie Warszawskie - Warszawa;

Obszary działań Polskiej Marynarki Wojennej:

  • zachodnie wybrzeża Wielkiej Brytanii i Irlandii, na północ od Wysp Owczych na Morzu Norweskim, Morze Północne, Morze Śródziemne;

Rejony walk Polskich Sił Powietrznych:

  • Kanał La Manche, Włochy, Niemcy;

Kierunki działań polskich formacji:

  • Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich: Brest - Narvik;

    1. Brygada Kawalerii Pancernej: Coetquidan - Avinion - Montbard;

  • Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich: Homs - Al‑Alamajn - Tobruk - Kair - Jerozolima;

  • ewakuacja Armii Polskiej gen. Władysława Andersa: Tatiszczewo - Kujbyszew - Buzułuk - Taszkent - Guzar - Aszchabad - Krasnowodsk - Pahlewi - Bagdad - Kirkuk;

    1. Korpusu Polskiego: Mosul i Kirkuk - Amman - Aleksandria - Sycylia i Tarent we Włoszech - Monte Cassino - Bolonia;

    1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki: Sielce - Moskwa i Briańsk - Smoleńsk - Lenino - Konotop;

    1. Dywizja Pancerna im. gen. Maczka: Edynburg - Londyn - Falaise - Breda - Wilhelmshaven;

    1. Armia Wojska Polskiego: Sumy - Konotop - Kijów - Żytomierz - Studzianki - Warszawa - Bydgoszcz - Kołobrzeg i Berlin;

    1. Armia Wojska Polskiego: Lwów - Krzyż - Budziszyn - Drezno - Praga.

RozC3InBKnYjZ1
Polacy na frontach II wojny światowej
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Po wojnie obronnej kilka okrętów polskich udało się uratować, część zaś – w obawie przed zatopieniem – na podstawie umowy z Wielką Brytanią z 25 sierpnia 1939 roku skierowano od razu na Wyspy, m.in. niszczyciele ORP „Błyskawica”, ORP „Burza”, ORP „Grom”. Już w trakcie wojny polską marynarkę wojenną odbudowano dzięki wsparciu Brytyjczyków, którzy wypożyczyli na okres działań wojennych Polakom kilka jednostek: ORP „Dragon”, ORP „Conrad”, ORP „Garland”, ORP „Piorun”, ORP „Krakowiak”,  ORP „Kujawiak”, ORP „Ślązak”, ORP „Orkan”,  ORP „Jastrząb”,  ORP „Sokół”,  ORP „Dzik”. Polskie okręty wzięły udział w walkach o Norwegię, gdzie w bitwie o Narwik zatonął ORP „Grom”. Udzielały się także podczas działań na Morzu Śródziemnym i Atlantyku. Osłaniały konwoje wysyłane do Archangielska i Murmańska z pomocą dla ZSRS.

Sławę zdobyła załoga ORP „Orła”. 15 września 1939 r. władze Estonii, pod naciskiem Niemiec bezprawnie interweniowały okręt w stolicy Estonii - Tallinie. Załodze udało się zbiec w nocy z 17/18 września i bez map dopłynąć do Wielkiej Brytanii. Dziełem ORP „Orzeł” było zatopienie niemieckiego transportowca „Rio de Janeiro”, wiozącego niemieckich żołnierzy. Niestety, ostatecznie zaginął na patrolu. Natomiast podarowany przez Brytyjczyków ORP „Piorun” brał udział w pościgu i walce z największym niemieckim pancernikiem „Bismarckiem”.

RYROUxTJt2JVH
Załoga ORP „Sokół” w Gibraltarze. ORP „Sokół” w trakcie służby we flocie polskiej odbył dwie kampanie na Morzu Śródziemnym. Dzięki sukcesom bojowym ORP „Sokół” wraz z bliźniaczym ORP „Dzikiem” zyskał miano Terrible Twins (straszne bliźniaki).
Źródło: Archiwum Fotograficzne Stefana Bałuka, domena publiczna.
Polecenie 5

Postaraj się odnaleźć informację, dlaczego okręt podwodny ORP „Sokół” zyskał wespół z ORP „Dzikiem” miano „strasznego bliźniaka”.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ciekawostka

Po katastrofie gibraltarskiej ciało gen. Władysława Sikorskiego zostało przewiezione na pokładzie polskiego niszczyciela ORP „Orkan” i pochowane na cmentarzu polskich lotników w Newark. W 1993 roku ciało ekshumowano i przewieziono do Krakowa. Spoczęło w krypcie św. Leonarda na Wawelu. Ciała córki generała, która z nim leciała, nigdy nie odnaleziono.

t0pWynC7Y4_00000031

Armia Andersa

Mapa - Polacy na frontach II wojny światowej.

Granice Polski z 31.08.1939 roku:

- województwo pomorskie (Bydgoszcz);

- województwo poznańskie (Poznań, Kalisz);

- województwo łódzkie (Łódź);

- województwo śląskie (Katowice);

- województwo krakowskie (Kraków);

- województwo kieleckie (Kielce);

- województwo warszawskie (Warszawa);

- województwo lubelskie (Lublin, Chełm, Zamość);

- województwo białostockie (Łomża, Białystok);

- województwo wileńskie (Wilno);

- województwo wołyńskie (Kowel, Łuck, Równe);

- województwo tarnopolskie (Tarnopol);

- województwo lwowskie (Lwów);

- województwo stanisławowskie (Stanisławów);

- województwo poleskie (Pińsk);

Granice państw z 31.08.1939 roku: W tym, granice państw pod okupacją państw osi i najdalszy zasięg okupacji: Norwegia, Finlandia, Dania, Litwa, Łotwa, Estonia, obszar Białorusi, Ukrainy, Polski, zachodnia część ZSRS na linii Leningrad - Moskwa - Stalingrad, Słowacja, Węgry, Rumunia, Jugosławia, Bułgaria, Grecja, Francja, Włochy. I państwa północnoafrykańskie: Tunezja, Libia; Obszary pod kontrolą aliantów pod koniec 1942 roku: Wielka Brytania. W Afryce: Maroko, Algieria, Egipt. Na Półwyspie Arabskim: Palestyna, Liban, Syria, Irak, Iran;

Państwa neutralne: Islandia, Szwecja, Irlandia, Portugalia, Hiszpania, Turcja, Arabia Saudyjska;

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych rządowi Rzeczypospolitej na uchodźstwie: Coetquidan w 1940 roku, (Francja),Kujbyszew (1941‑1942), Buzułuk (1941‑1942), Tatiszczewo (1941‑1942), Taszkent (1942), Guzar (1942) (ZSRS), Kirkuk (1942), Mosul (1942) (Irak), Homs (1940) (Syria), Al‑Kasain (1943) (Egipt), Edynburg, York w 1944 (Wielka Brytania);

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych komunistycznemu Związkowi Patriotów Polskich: na ternie ZSRS: Sielce 1943, Sumy 1943, Żytomierz 1944 (Ukraina);

Ważniejsze bitwy z udziałem Polaków:

  • front wschodni: Lenino 1943, Studzianki 1944, Gdańsk 1945, Kołobrzeg 1945, Budziszyn 1945, Berlin 1945.

  • front zachodni: Falaise 1944, Breda 1944, Arnhem 1944, Monte Cassino 1944, ankona 1944, Bolonia 1945;

  • Afryka: Tobruk 1941;

Powstanie Warszawskie - Warszawa;

Obszary działań Polskiej Marynarki Wojennej:

  • zachodnie wybrzeża Wielkiej Brytanii i Irlandii, na północ od Wysp Owczych na Morzu Norweskim, Morze Północne, Morze Śródziemne;

Rejony walk Polskich Sił Powietrznych:

  • Kanał La Manche, Włochy, Niemcy;

Kierunki działań polskich formacji:

  • Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich: Brest - Narvik;

    1. Brygada Kawalerii Pancernej: Coetquidan - Avinion - Montbard;

  • Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich: Homs - Al‑Alamajn - Tobruk - Kair - Jerozolima;

  • ewakuacja Armii Polskiej gen. Władysława Andersa: Tatiszczewo - Kujbyszew - Buzułuk - Taszkent - Guzar - Aszchabad - Krasnowodsk - Pahlewi - Bagdad - Kirkuk;

    1. Korpusu Polskiego: Mosul i Kirkuk - Amman - Aleksandria - Sycylia i Tarent we Włoszech - Monte Cassino - Bolonia;

    1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki: Sielce - Moskwa i Briańsk - Smoleńsk - Lenino - Konotop;

    1. Dywizja Pancerna im. gen. Maczka: Edynburg - Londyn - Falaise - Breda - Wilhelmshaven;

    1. Armia Wojska Polskiego: Sumy - Konotop - Kijów - Żytomierz - Studzianki - Warszawa - Bydgoszcz - Kołobrzeg i Berlin;

    1. Armia Wojska Polskiego: Lwów - Krzyż - Budziszyn - Drezno - Praga.

RyZxbFjL6D5ni1
Polacy na frontach II wojny światowej
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Na mocy układu Sikorski‑Majskiukład Sikorski‑Majskiukładu Sikorski‑Majski z dnia 30 lipca 1941 r. i zawartej konwencji wojskowej rozpoczęto formowanie armii polskiej w ZSRS. Na jej czele stanął zwolniony z sowieckiego więzienia gen. Władysław Anders.

układ Sikorski‑Majski
Ćwiczenie 4
R1ZTsZZ2kSvuH1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Na miejsce tworzenia armii wyznaczono rejon Buzułuku (Powołże). Zakładano, że będzie liczyć sześć dywizji i formacji pomocniczych. W rzeczywistości rząd sowiecki od początku utrudniał proces formowania się armii polskiej, wyznaczając ośrodki do których mieli przybywać rekruci w trudno dostępnych miejscach czy wręcz dezinformując chętnych. Były również poważne problemy z zaopatrzeniem w żywność i uzbrojenie. Do ośrodków formowania przybywali cywile (najczęściej rodziny rekrutów), Stalin odmówił jednoznacznie żywienia innych osób oprócz żołnierzy. Anders był zwolennikiem wysłania żołnierzy na front dopiero po sformowaniu całej armii, natomiast Stalin chciał, aby powstające pojedyncze oddziały natychmiast ruszały do walki. Podczas tworzenia jednostek pojawił się problem braku polskich oficerów, którzy znaleźli się w niewoli sowieckiej. Podczas wizyty Sikorskiego w Moskwie w grudniu 1941 roku Stalin powiedział, że najprawdopodobniej polscy oficerowie uciekli do Mandżurii. Sikorski w to nie uwierzył, nie chciał jednak doprowadzić do zaognienia sytuacji: zależało mu, żeby warunki armii Andersa się poprawiły. Rozmowy niewiele zmieniły, dlatego gdy Brytyjczycy zaproponowali, żeby polskie siły wzmocniły ich oddziały przy ochronie roponośnych pokładów w Iraku i Iranie, gen. Anders postanowił wykorzystać sytuację i rozpoczął ewakuację wojsk polskich z ZSRS na teren Bliskiego Wschodu w 1942 roku. Na mocy ustaleń między Władysławem Sikorskim a Stalinem zamierzano ewakuować około 25 tys. żołnierzy, później zwiększono tę liczbę do 30 tys. żołnierzy i 12 tys. cywilów. Ostatecznie teren ZSRS opuściło ponad 115 tys. osób. Żołnierzom towarzyszyły kobiety i dzieci. Armię Andersa po przybyciu na Bliski Wschód połączono z Brygadą Strzelców Karpackich i sformowano II Korpus.

R19WoALfiyKbC
Władysław Sikorski wizytuje polskich żołnierzy, Francja 1940 r.
Źródło: a. nn., domena publiczna.
Polecenie 6

Napisz, jakie znaczenie dla polskich żołnierzy miał fakt wizytowania ich przez Naczelnego Wodza i zarazem premiera rządu polskiego.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
t0pWynC7Y4_0000003N

Walki Polaków na różnych frontach

Mapa - Polacy na frontach II wojny światowej.

Granice Polski z 31.08.1939 roku:

- województwo pomorskie (Bydgoszcz);

- województwo poznańskie (Poznań, Kalisz);

- województwo łódzkie (Łódź);

- województwo śląskie (Katowice);

- województwo krakowskie (Kraków);

- województwo kieleckie (Kielce);

- województwo warszawskie (Warszawa);

- województwo lubelskie (Lublin, Chełm, Zamość);

- województwo białostockie (Łomża, Białystok);

- województwo wileńskie (Wilno);

- województwo wołyńskie (Kowel, Łuck, Równe);

- województwo tarnopolskie (Tarnopol);

- województwo lwowskie (Lwów);

- województwo stanisławowskie (Stanisławów);

- województwo poleskie (Pińsk);

Granice państw z 31.08.1939 roku: W tym, granice państw pod okupacją państw osi i najdalszy zasięg okupacji: Norwegia, Finlandia, Dania, Litwa, Łotwa, Estonia, obszar Białorusi, Ukrainy, Polski, zachodnia część ZSRS na linii Leningrad - Moskwa - Stalingrad, Słowacja, Węgry, Rumunia, Jugosławia, Bułgaria, Grecja, Francja, Włochy. I państwa północnoafrykańskie: Tunezja, Libia; Obszary pod kontrolą aliantów pod koniec 1942 roku: Wielka Brytania. W Afryce: Maroko, Algieria, Egipt. Na Półwyspie Arabskim: Palestyna, Liban, Syria, Irak, Iran;

Państwa neutralne: Islandia, Szwecja, Irlandia, Portugalia, Hiszpania, Turcja, Arabia Saudyjska;

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych rządowi Rzeczypospolitej na uchodźstwie: Coetquidan w 1940 roku, (Francja),Kujbyszew (1941‑1942), Buzułuk (1941‑1942), Tatiszczewo (1941‑1942), Taszkent (1942), Guzar (1942) (ZSRS), Kirkuk (1942), Mosul (1942) (Irak), Homs (1940) (Syria), Al‑Kasain (1943) (Egipt), Edynburg, York w 1944 (Wielka Brytania);

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych komunistycznemu Związkowi Patriotów Polskich: na ternie ZSRS: Sielce 1943, Sumy 1943, Żytomierz 1944 (Ukraina);

Ważniejsze bitwy z udziałem Polaków:

  • front wschodni: Lenino 1943, Studzianki 1944, Gdańsk 1945, Kołobrzeg 1945, Budziszyn 1945, Berlin 1945.

  • front zachodni: Falaise 1944, Breda 1944, Arnhem 1944, Monte Cassino 1944, ankona 1944, Bolonia 1945;

  • Afryka: Tobruk 1941;

Powstanie Warszawskie - Warszawa;

Obszary działań Polskiej Maruynarki Wojennej:

  • zachodnie wybrzeża Wielkiej Brytanii i Irlandii, na północ od Wysp Owczych na Morzu Norweskim, Morze Północne, Morze Śródziemne;

Rejony walk Polskich Sił Powietrznych:

  • Kanał La Manche, Włochy, Niemcy;

Kierunki działań polskich formacji:

  • Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich: Brest - Narvik;

    1. Brygada Kawelerii Pancernej: Coetquidan - Avinion - Montbard;

  • Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich: Homs - Al‑Alamajn - Tobruk - Kair - Jerozolima;

  • ewakuacja Armii Polskiej gen. Władysława Andersa: Tatiszczewo - Kujbyszew - Buzułuk - Taszkent - Guzar - Aszchabad - Krasnowodsk - Pahlewi - Bagdad - Kirkuk;

    1. Korpusu Polskiego: Mosul i Kirkuk - Amman - Aleksandria - Sycylia i Tarent we Włoszech - Monte Cassino - Bolonia;

    1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki: Sielce - Moskwa i Briańsk - Smoleńsk - Lenino - Konotop;

    1. Dywizja Pancerna im. gen. Maczka: Edynburg - Londyn - Falaise - Breda - Wilhelmshaven;

    1. Armia Wojska Polskiego: Sumy - Konotop - Kijów - Żytomierz - Studzianki - Warszawa - Bydgoszcz - Kołobrzeg i Berlin;

    1. Armia Wojska Polskiego: Lwów - Krzyż - Budziszyn - Drezno - Praga.

RVKdHIgH3d7V81
Polacy na frontach II wojny światowej
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Polscy żołnierze brali udział w wyzwalaniu Europy Zachodniej w latach 1944–1945. I Dywizja Pancerna gen. Maczka zdobyła Abbeville, St. Omer, Cassel, a następnie, już w Belgii, Ypres [czyt.: ipr] i Gandawę. Po wspólnych z Brytyjczykami walkach o Antwerpię w połowie września 1944 roku polskie czołgi znalazły się na terenie Holandii. Dywizja wzięła na siebie trudne zadanie zdobycia silnie bronionej przez Niemców Bredy, stolicy katolickiej części Holandii, którą wyzwolono po czterech dniach walk 1 listopada 1944 roku. W bazie WilhelmshavenWilhelmshavenWilhelmshaven, dywizja zakończyła swój szlak bojowy. I Samodzielna Brygada Spadochronowa gen. Sosabowskiego walczyła pod Arnhem w czasie operacji Market–Gardenoperacja Market‑Gardenoperacji Market–Garden. Natomiast II Korpus walczył głównie we Włoszech, wyzwalając Ankonę, Bolonię, a zwłaszcza wsławiając się walkami o Monte Cassino.

operacja Market‑Garden
Wilhelmshaven
Zdobycie Monte Casino
Zdobycie Monte Casino

Dowódca 2 Korpusu gen. Władysław Anders w swoich wspomnieniach tak przedstawiał okoliczności podjęcia decyzji o udziale polskich sił w tej bitwie: „23 marca przyjechał do mnie do Vinchiaturo gen. Leese i udzielił mi następujących wiadomości. Niemcy odparli ponowne natarcie na miasto Cassino. Wojska sojusznicze na przyczółku Anzio znajdują się w trudnym położeniu. Wobec tego zdecydowano wielką ofensywę na odcinku frontu włoskiego od miasta Cassino do wybrzeża Morza Tyrreńskiego. 8 Armia otrzymała zadanie przełamania linii Gustawa, której najsilniejszym punktem są wzgórza Monte Cassino, oraz linii Hitlera, której zawiasem jest Piedimonte. Dla 2 Korpusu Polskiego przewidziano najtrudniejsze zadanie zdobycia w pierwszej fazie wzgórz Monte Cassino, a następnie Piedimonte”.

„Była to dla mnie chwila doniosła – pisał gen. Anders. – Rozumiałem całą trudność przyszłego zadania Korpusu. [...] Zaciekłość walk w mieście Cassino i na wzgórzu klasztornym były już wówczas dobrze znane. Mimo że klasztor Monte Cassino był bombardowany, mimo że oddziały i czołgi sojusznicze dochodziły przejściowo na sąsiednie wzgórza, mimo że z miasta Cassino zostały tylko gruzy, Niemcy utrzymali ten punkt oporu i nadal zamykali drogę do Rzymu. Zdawałem sobie jednak sprawę, że Korpus i na innym odcinku miałby duże straty. Natomiast wykonanie tego zadania ze względu na rozgłos, jaki Monte Cassino zyskało wówczas w świecie, mogło mieć duże znaczenie dla sprawy polskiej. Byłoby najlepszą odpowiedzią na propagandę sowiecką, która twierdziła, że Polacy nie chcą się bić z Niemcami. Podtrzymywałoby na duchu opór walczącego Kraju. Przyniosłoby dużą chwałę orężowi polskiemu. Oceniałem ryzyko podjęcia tej walki, nieuniknione straty oraz moją pełną odpowiedzialność w razie niepowodzenia. Po krótkim namyśle oświadczyłem, że podejmuję się tego trudnego zadania”.

pnf2ws_002 Źródło: https://wiadomosci.dziennik.pl/historia/wydarzenia/artykuly/598122,75-lat-monte-cassino-anders-korpus-polski.html.
Ćwiczenie 5
R1ZsMnbNN95Ws1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Zdobycie Monte Casino
Zdobycie Monte Casino

Kpt. Bronisław Dzikiewicz tak wspominał ten dzień: „Po bardzo ciężkich, krwawych natarciach i przeciwnatarciach dywizja kresowa zdobyła Widmo o godzinie siódmej [...], utrzymała tę pozycję, a następnie opanowała małe San Angelo, ale na właściwe San Angelo, mimo wielu uderzeń, nie zdołała się wedrzeć. Kolejne natarcia dywizji karpackiej na wzgórze 593 zostały odparte. Straty były ogromne. Zabrakło nam odwodów. Ale te całodzienne walki poważnie nadwyrężyły też zwartość niemieckiej obrony. Nieprzyjaciel był także wyczerpany, może nawet bardziej niż my. I oto nastąpił moment krytyczny bitwy, kiedy to przeciwnicy leżą naprzeciw siebie, niezdolni, zdawałoby się, do niczego. W takiej sytuacji zwycięstwo przypada temu, kto ma silniejszą wolę, kto zdobędzie się na jeszcze jeden wysiłek. Aby to uczynić, wprowadzono do walki komandosów, część 15 pułku ułanów, ściągniętych z odcinka obrony, oraz dwa bataliony improwizowane, złożone z obsługi pułku dział przeciwlotniczych, kierowców samochodowych, warsztatowców, pocztowców itp.” [...]

W nocy z 17 na 18 maja dowództwo 1 Dywizji Spadochronowej, na wyraźny rozkaz dowódcy naczelnego wojsk niemieckich we Włoszech feldmarszałka Alberta Kesselringa, rozpoczęło wycofywanie oddziałów ze wzgórza klasztornego.

Rankiem 18 maja 3 Dywizja Strzelców Karpackich zdobyła ostatecznie wzgórze 593.

O godzinie 10.20 patrol 12 Pułku Ułanów Podolskich, dowodzony przez ppor. Kazimierza Gurbiela, zajął ruiny klasztoru na Monte Cassino i wywiesił na nich proporczyk pułkowy. Wkrótce na murach opactwa pojawił się biało‑czerwony sztandar, a następnie obok niego flaga brytyjska. Po południu na wzgórzu odegrany został Hejnał Mariacki.

W czasie walk o Monte Cassino poległo 923 żołnierzy 2 Korpusu Polskiego, 2931 zostało rannych, a 345 uznano za zaginionych.

Kilka dni po zdobyciu Monte Cassino wojska alianckie przełamały linię Gustawa w całym pasie natarcia.

4 czerwca 1944 r. do Rzymu wkroczyły oddziały amerykańskie.

pnf2ws_003 Źródło: https://wiadomosci.dziennik.pl/historia/wydarzenia/artykuly/598122,75-lat-monte-cassino-anders-korpus-polski.html.
Polecenie 7

Po przeczytaniu powyższych tekstów źródłowych wyjaśnij, na czym polegała odwaga, a na czym tragizm walczących o Monte Cassino Polaków.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
R44Ixbde2QOb31
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
t0pWynC7Y4_0000004C

Armia polska w ZSRS

Mapa - Polacy na frontach II wojny światowej.

Granice Polski z 31.08.1939 roku:

- województwo pomorskie (Bydgoszcz);

- województwo poznańskie (Poznań, Kalisz);

- województwo łódzkie (Łódź);

- województwo śląskie (Katowice);

- województwo krakowskie (Kraków);

- województwo kieleckie (Kielce);

- województwo warszawskie (Warszawa);

- województwo lubelskie (Lublin, Chełm, Zamość);

- województwo białostockie (Łomża, Białystok);

- województwo wileńskie (Wilno);

- województwo wołyńskie (Kowel, Łuck, Równe);

- województwo tarnopolskie (Tarnopol);

- województwo lwowskie (Lwów);

- województwo stanisławowskie (Stanisławów);

- województwo poleskie (Pińsk);

Granice państw z 31.08.1939 roku: W tym, granice państw pod okupacją państw osi i najdalszy zasięg okupacji: Norwegia, Finlandia, Dania, Litwa, Łotwa, Estonia, obszar Białorusi, Ukrainy, Polski, zachodnia część ZSRS na linii Leningrad - Moskwa - Stalingrad, Słowacja, Węgry, Rumunia, Jugosławia, Bułgaria, Grecja, Francja, Włochy. I państwa północnoafrykańskie: Tunezja, Libia; Obszary pod kontrolą aliantów pod koniec 1942 roku: Wielka Brytania. W Afryce: Maroko, Algieria, Egipt. Na Półwyspie Arabskim: Palestyna, Liban, Syria, Irak, Iran;

Państwa neutralne: Islandia, Szwecja, Irlandia, Portugalia, Hiszpania, Turcja, Arabia Saudyjska;

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych rządowi Rzeczypospolitej na uchodźstwie: Coetquidan w 1940 roku, (Francja),Kujbyszew (1941‑1942), Buzułuk (1941‑1942), Tatiszczewo (1941‑1942), Taszkent (1942), Guzar (1942) (ZSRS), Kirkuk (1942), Mosul (1942) (Irak), Homs (1940) (Syria), Al‑Kasain (1943) (Egipt), Edynburg, York w 1944 (Wielka Brytania);

Miejsca formowania wojsk polskich podporządkowanych komunistycznemu Związkowi Patriotów Polskich: na ternie ZSRS: Sielce 1943, Sumy 1943, Żytomierz 1944 (Ukraina);

Ważniejsze bitwy z udziałem Polaków:

  • front wschodni: Lenino 1943, Studzianki 1944, Gdańsk 1945, Kołobrzeg 1945, Budziszyn 1945, Berlin 1945.

  • front zachodni: Falaise 1944, Breda 1944, Arnhem 1944, Monte Cassino 1944, ankona 1944, Bolonia 1945;

  • Afryka: Tobruk 1941;

Powstanie Warszawskie - Warszawa;

Obszary działań Polskiej Maruynarki Wojennej:

  • zachodnie wybrzeża Wielkiej Brytanii i Irlandii, na północ od Wysp Owczych na Morzu Norweskim, Morze Północne, Morze Śródziemne;

Rejony walk Polskich Sił Powietrznych:

  • Kanał La Manche, Włochy, Niemcy;

Kierunki działań polskich formacji:

  • Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich: Brest - Narvik;

    1. Brygada Kawelerii Pancernej: Coetquidan - Avinion - Montbard;

  • Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich: Homs - Al‑Alamajn - Tobruk - Kair - Jerozolima;

  • ewakuacja Armii Polskiej gen. Władysława Andersa: Tatiszczewo - Kujbyszew - Buzułuk - Taszkent - Guzar - Aszchabad - Krasnowodsk - Pahlewi - Bagdad - Kirkuk;

    1. Korpusu Polskiego: Mosul i Kirkuk - Amman - Aleksandria - Sycylia i Tarent we Włoszech - Monte Cassino - Bolonia;

    1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki: Sielce - Moskwa i Briańsk - Smoleńsk - Lenino - Konotop;

    1. Dywizja Pancerna im. gen. Maczka: Edynburg - Londyn - Falaise - Breda - Wilhelmshaven;

    1. Armia Wojska Polskiego: Sumy - Konotop - Kijów - Żytomierz - Studzianki - Warszawa - Bydgoszcz - Kołobrzeg i Berlin;

    1. Armia Wojska Polskiego: Lwów - Krzyż - Budziszyn - Drezno - Praga.

RkKEBI8onjqaT1
Polacy na frontach II wojny światowej
Źródło: Krystian Chariza i zespół, licencja: CC BY 3.0.

Po ewakuacji armii Andersa Stalin, „na prośbę Związku Polskich PatriotówZwiązek Polskich PatriotówZwiązku Polskich Patriotów”, a zwłaszcza Wandy Wasilewskiej, utworzył polską jednostkę wojskową: I Dywizję Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

W maju 1943 roku w Sielcach nad Oką rozpoczęło się formowanie dywizji. Jednostka operacyjnie podlegała sowieckiemu dowództwu, ale miała jednak polski charakter. Do wojska wstępowali głównie Polacy z Kresów Wschodnich wywiezieni w głąb ZSRS. Oficerami byli przede wszystkim Rosjanie. Dowódcą został płk Zygmunt Berling, dezerter z armii Andersa. Był jednym z tych, którzy przeżyli sowiecką niewolę i zdecydowali się na współpracę z reżimem Stalina. Chrzest bojowy polska jednostka przeszła w bitwie pod Lenino 12 października 1943 roku.

Związek Polskich Patriotów
Ćwiczenie 7

Poszukaj w innych źródłach i wskaż, jakie święto obchodzono w PRL w dniu bitwy pod Lenino (12 X). Możesz skorzystać z wyszukiwarki internetowej (wpisz hasło: bitwa pod Lenino w czasach PRL)

RxlmdM2XRSQHa1
ćwiczenie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Podczas bitwy dywizja poniosła duże straty, niemniej cel propagandowy został osiągnięty. Jednostkę stopniowo rozbudowywano. Szkolono ochotników do kolejnych oddziałów i organizowano następne polskie dywizje. W efekcie utworzono z nich I Korpus, a w 1944 roku I Armię Wojska Polskiego. Latem 1944 roku liczyła ona 100 tys. żołnierzy. Dowodził nią nadal Zygmunt Berling, ale już awansowany do stopnia generała. W lipcu 1944 roku przemianowano ją na Ludowe Wojsko Polskie. Dołączono do niego utworzoną w konspiracji przez Polską Partię RobotnicząPolska Partia RobotniczaPolską Partię Robotniczą (PPR) Armię Ludową (na jej czele od stycznia 1944 roku stał gen. Michał Rola‑Żymierski). We wrześniu 1944 roku „berlingowcy” usiłowali przyjść z pomocą powstańcom walczącym w stolicy. Później I Armia LWP brała udział w wyzwalaniu Warszawy. Kiedy 12 stycznia 1945 roku rozpoczęła się ofensywa berlińska Armii Sowieckiej, I Armia wzięła udział w walkach o Pomorze, zajmując m.in. silnie broniony Kołobrzeg, w którym dokonano 10 lutego 1920 r. zaślubin Polski z morzem. Później kontynuowała swój szlak bojowy nad Odrą, a także wzięła udział w szturmie na Berlin.

Polska Partia Robotnicza
RvEJ8kdP4xiUQ
Ćwiczenie 8
ćwiczenie interaktywne
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
Ćwiczenie 9
R1LWLws87G47k1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Została utworzona również II Armia LWP, dowodzona przez gen. Karola Świerczewskiego. Do tej jednostki wstępowali Polacy z wyzwalanych przez ZSRS terenów Polski. II Armia toczyła ciężkie boje przede wszystkim pod Budziszynem i Dreznem, a następnie wyzwalała Czechosłowację. Swój szlak bojowy zakończyła w okolicach Mielnika.

t0pWynC7Y4_0000004X

Zamiast podsumowania

Po wojnie wielu żołnierzy walczących na Zachodzie nie wróciło do kraju. Ci, którzy zdecydowali się na powrót, w większości zostali wtrąceni do więzienia. Wybitni dowódcy, którzy wybrali życie emigrantów (np. gen. Anders, gen. Maczek) zostali przez władze w kraju pozbawieni obywatelstwa. Żołnierze AK byli prześladowani. Nie było im dane uczestniczyć w defiladzie zwycięstwa w Warszawie.

Po raz pierwszy taką szansę otrzymali 15 sierpnia 1992 roku. Wówczas przedstawiciele wszystkich jednostek i formacji polskich biorących udział w II wojnie przy udziale władz Rzeczypospolitej przemaszerowali przez plac Piłsudskiego. Wszyscy, którzy dożyli… W okresie PRL bohaterami byli tylko żołnierze Ludowego Wojska Polskiego.

R1IijstyJB7Fq
Defilada I Armii Ludowego Wojska Polskiego na ulicy Marszałkowskiej, w Warszawie 19 stycznia 1945 r. Określenie "Ludowe" było dodatkiem propagandowym, oficjalna nazwa to Wojsko Polskie.
Źródło: Wojskowa Agencja Fotograficzna, Fotografia, Zdjęcie z kolekcji zdjęć z Drugiej Wojny Światowej Dr. Marka Tuszyńskiego, domena publiczna.
Polecenie 8

Napisz, jaki widok powojennej Warszawy eksponuje zdjęcie.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Na podstawie opisu zdjęcia, przedstaw, jaki widok powojennej stolicy eksponuje zdjęcie.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Odpowiedź: Warszawa jest całkowicie zniszczona, leży w gruzach.

Polecenie 9

Napisz, jaki był powojenny los żołnierzy walczących na Zachodzie.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RTeIRHH4yBEPF
Karol Świerczewski, Marian Spychalski, Michał Rola-Żymierski.
Źródło: a. nn., domena publiczna.
Polecenie 10

Odszukaj informacje biograficzne postaci z powyższego zdjęcia. Napisz, co je łączy. Sprawdź, dlaczego Michał Rola‑Żymierski cieszył się wyjątkową niechęcią władz Polskiego Państwa Podziemnego (zob. poniżej zamieszczony tekst ulotki).

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ulotka Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, dotycząca marszałka Michała Żymierskiego
Ulotka Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, dotycząca marszałka Michała Żymierskiego

Zdrajcy, mieniący się „Krajową Radą Narodową” i „Rządem Tymczasowym”, nie liczą się ani z polską racją stanu, ani z wolą narodu, ani z najżywotniejszymi interesami kraju. Cała działalność tych zaprzańców – to nieprzerwane pasmo bezprawia, nadużyć i gwałtów, popełnianych z rozkazu Moskwy na umęczonej Ojczyźnie.

Ale nie dość krzywd politycznych i gospodarczych, nie dość terroru, nędzy, prześladowania patriotów i deptania praw obywateli. Zuchwałość samozwańczych władców jest tak wielka, że nie wahają się oni obrażać najwznioślejszych uczuć narodu, nie lękają się znieważać jego ideałów.

Taką zniewagą, taką krzywdą moralną, wyrządzoną narodowi jest bezprawne mianowanie Marszałkiem Polski kreatury – osławionego Michała Żymierskiego. Osoba tego hochsztaplera i zdrajcy – to zaprzeczenie wyrazów „Honor i Ojczyzna” wypisanych na sztandarach Wojska Polskiego, a jego nominacja – to zbrukanie najpiękniejszej tradycji zwycięskich wodzów z poprzedniej wojny.

Michał Żymierski już po raz drugi staje się w Polsce głośny. Pamiętamy wszak dobrze jego proces karny w roku 1927, w którym Żymierski, jako zastępca szefa administracji armii, skazany został na 5 lat ciężkiego więzienia, degradację i wydalenie z wojska za skandaliczne nadużycia przy zakupie dla armii masek gazowych, nie nadających się do użytku.

W tajnej pracy wojska pod okupacją niemiecką Żymierski miejsca nie znalazł, plącząc się zaledwie na brzegach ruchu niepodległościowego. Ale żądny władzy, wyzuty ze czci hochsztapler nie ominął „szalonej okazji” zrobienia kariery w służbie sowieckiej agentury, zwanej PPR, gdy jego zabiegi o współpracę z ugrupowaniami prawicowymi zostały odrzucone.

I trudno się też dziwić, że agentura sowiecka nie znalazła nikogo godniejszego na naczelne stanowisko w tworzonym przez Rosję „wojsku polskim”. Żaden uczciwy oficer polski nie podjąłby się tej roli. To jedno jest pewne, że ani swoim mocodawcom, ani podkomendnym Żymierski zaszczytu nie przynosi.

Próżno szukać kwalifikacji Żymierskiego, które by usprawiedliwiały jego najwyższą wojskową nominację. Marszałkiem Polski nazwany został ze względów politycznych i dla nadania mu sztucznego autorytetu, którego nie posiada.

Czyny wojenne Żymierskiego? – owszem są. Oto jako naczelny dowódca „wojska polskiego” dopuścił się potwornej masakry swoich armii, z których I armia w niedawnych walkach z Niemcami na Pomorzu poniosła 60% strat! Tyle krwi polskiej kosztowała buława Żymierskiego!

Masakra pomorska świadczy najwymowniej, że Żymierski jest tylko manekinem w rękach dowództwa sowieckiego, a nieszczęsna formacja polska pod jego dowództwem niedostatecznie wyposażona w lotnictwo i broń pancerną, nie stanowi żadnej samodzielnej siły zbrojnej, a jest jedynie żywą siłą ludzką, zużywaną dla potrzeb Rosji.

„Naczelny dowódca” nie umiał zapewnić swojemu wojsku dostatecznego wyszkolenia bojowego przed wysłaniem na front. Podobnie nie umie zapewnić wojsku dostatecznego zaopatrzenia. Serce kraje się na widok żołnierzy Polaków, obdartych i proszących o kawałek chleba. Na stanowiska dowódców mianuje się pod pozorami demokratyzacji – wypędków i przestępców, godnych zaiste „naczelnego dowódcy”, a przynoszących ujmę korpusowi oficerskiemu.

Nad „wychowaniem” i całym życiem żołnierzy Żymierskiego czuwa... rosyjska kontrola polityczna, która przeprowadza w wojsku liczne aresztowania i zsyłki do ciężkich robót. W mundurach oficerów polskich chodzą typy, nie umiejące mówić po polsku. „Naczelny dowódca” syt zaszczytów i „chwały”, zasłania swoją osobą całe to upodlenie i poniewieranie imienia polskiego żołnierza, a grabiących Polskę generałów rosyjskich, z uszczerbkiem dla godności narodu, odznacza orderem Virtuti Militari, plamiąc to nasze najwyższe wojskowe odznaczenie.

Taki to z łaski wroga „Marszałek Polski”, paraliżując odrodzenie polskiej siły zbrojnej, nie waha się rzucać obelg i potwarzy na Armię Krajową, jej pracę i walkę z okupantami, a jednocześnie cynicznie przemilcza i ignoruje Wojsko Polskie na Zachodzie i jego wielki wkład w wojnie z Niemcami.

Michał Żymierski, który jako jawny zdrajca i przestępca kryminalny, śmiał przyjąć najwyższe godności wojskowe, wziął tym samym na siebie brzemię odpowiedzialności, która go nie minie. W wolnej Polsce czeka go jeszcze jeden proces i tym razem... szubienica, na którą sobie zasłużył. Zanim to jednak nastąpi, naród już dzisiaj osądził Michała Żymierskiego i jego nikczemną rolę. Cała opinia polska ze wstrętem i pogardą odwraca się od łotra, którego imię jest obrazą chwały Wojska Polskiego i znieważeniem pamięci tych, którzy dla sprawy polskiej polegli.

Brudne imię Żymierskiego, utrwali się w historii, jak utrwaliły się imiona targowiczan, a pokolenia mówić będą o nim, że wróg mu powierzył honor Polaków...

Podaj dalej

Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj

V–VI 1945

pnf2ws_004 Źródło: https://pl.wikisource.org/wiki/Ulotka_Delegatury_Si%C5%82_Zbrojnych_na_Kraj,_dotycz%C4%85ca_marsza%C5%82ka_Micha%C5%82a_%C5%BBymierskiego_(1945).

Polecenie 11

Opisz działania wybranej polskiej jednostki walczącej na Zachodzie, omawianej w treści lekcji. Uzasadnij swój wybór.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
R16k2G4Vcd7e7
Wbijanie słupów granicznych nad Odrą w 1945 r.
Źródło: a. nn., domena publiczna.
Polecenie 12

Napisz, z której formacji mogli być żołnierze ustawiający słupy graniczne.

R14hV9Jkalocm
(Uzupełnij).
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10
R1JLuYfMzdZAl1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 11
R4VF4PIn72Y7f1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 12
R1LD9RZtAXCAa1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Co potrafię?

Potrafię wymienić bitwy II wojny światowej z udziałem Polaków.

Co wiem?

Wiem, kto stał na czele armii utworzonej w ZSRS na mocy układu Sikorski‑Majski.

Co rozumiem?

Rozumiem, dlaczego Polacy chcieli walczyć u boku aliantów.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida