Przeczytaj
Naród, czyli kto?
NarodemNarodem nazywamy wspólnotę o charakterze historycznym, którą wyróżniają takie cechy obiektywne, jak terytorium, państwo, język, oraz cechy subiektywne w postaci świadomości przynależności do wspólnoty narodowej. Tak więc możemy stwierdzić, że naród to historycznie ukształtowana wspólnota ludzi, która wyróżnia się od innych przez:
własną nazwę i historię;
odrębny język i kulturę;
terytorium uznawane przez członków narodu za ojczyznę;
wspólną świadomość narodowąświadomość narodową jego przedstawicieli i przeświadczenie o wspólnym pochodzeniu;
własne państwo (obecnie lub historycznie) lub dążenia do jego utworzenia.
Koncepcje genezy narodu
Współcześnie obserwujemy tendencję odchodzenia od ścisłego definiowania narodu na rzecz koncepcji genezy narodu.
Obecnie ścierają się ze sobą dwie podstawowe koncepcje genezy narodu.
-
Pierwsza, zwana koncepcją wspólnoty kulturowej lub etnicznej, zakłada, że za podstawę narodu uznaje się świadomość przynależności do określonej wspólnoty kulturowej lub etnicznej. W tym rozwiązaniu najważniejszymi czynnikami, pozwalającymi na wyodrębnienie się narodu, są: kultura, język, obyczaje, tradycja. Integrują one naród i zapewniają jego ciągłość oraz wyodrębnienie się z innych narodów. Nie można umniejszyć też znaczenia przekonania o wspólnym pochodzeniu narodowym.
-
W drugiej koncepcji genezy narodu poszukuje się we wspólnocie politycznej. Zgodnie z tą teorią narody są tworzone przez państwo z wykorzystaniem jego organizacji i struktur. Naród jest najwyższą formą rozwoju społeczeństwa, państwo zaś jest najbardziej zorganizowaną formą reprezentacji społeczeństwa. Państwo jako uczestnik stosunków międzynarodowych dąży do zaspokojenia i zabezpieczenia interesów narodowych. Wszyscy mieszkający na jego terytorium są zobowiązani do zachowania lojalności wobec państwa. Ujęcie to pozwala łączyć naród z nacjonalizmem i wtedy często pojawiają się postulaty, że granice państwowe powinny się pokrywać z granicami etnicznymi. Do najważniejszych czynników, pozwalających na tworzenie się narodu, w tej koncepcji zaliczymy: historię, pamięć historyczną, tradycję i mity.
Porównanie sposobu myślenia o narodzie
Tożsamość narodowa
Przemówienie na forum ONZPrawo narodu do istnienia w sposób naturalny pociąga za sobą to, że każdy naród może cieszyć się prawem do własnego języka i kultury, za pomocą których ludzie wyrażają i przedstawiają to, co nazwałbym podstawową duchową suwerennością. Historia uczy, że w okolicznościach ekstremalnych to właśnie kultura pomaga narodowi przetrwać utratę politycznej i gospodarczej niezależności.
Źródło: Jan Paweł II, Przemówienie na forum ONZ, „Tygodnik Powszechny” 1995, nr 42.
Tożsamością narodowąTożsamością narodową nazywamy wewnętrzne poczucie członków danego narodu przynależności do niego i odrębności od innych narodów. Jest ona kształtowana przez czynniki narodowotwórcze. Poczucie tożsamości narodowej szczególnie mocno jest akcentowane w sytuacjach trudnych dla danego narodu. Widać to doskonale na przykładzie Polaków, którzy w sytuacjach kryzysowych potrafią się zjednoczyć we wspólnym działaniu. Przykładem może być ruch oporu z czasów okupacji hitlerowskiej czy spontaniczne tworzenie się Solidarności w 1980 roku. Pojęcie tożsamości narodowej nie jest tożsame ze świadomością narodową. Tożsamość narodowa jest pojęciem szerszym, zawierającym w sobie świadomość narodową, która polega na identyfikowaniu się z danym narodem, poczuciu przynależności do niego i wytworzeniu więzi emocjonalnej. Do tożsamości narodowej należy jeszcze dodać znajomość pewnego kanonu narodowego, który składa się z umiejętności porozumiewania się z innymi członkami narodu za pomocą wspólnego kodu kulturowego, np. języka, systemu pojęć. Dodatkowo do tożsamości narodowej należy zaliczyć wiedzę na temat historii, tradycji i obyczajów narodowych oraz umiejętność odróżniania „swoich” od „obcych”.
Jak utrwalać tożsamość narodową?
Utrzymanie tożsamości narodowej jest zadaniem całego narodu, każdy z jego członków powinien dążyć do jej pielęgnowania i zachowania. Dzieje się tak od pokoleń i proces ten powinien trwać dalej. Co może wpływać na jego przebieg? Jakie procesy mogą osłabić lub wzmocnić tożsamość narodową?
-
Po pierwsze, tożsamość narodowa ma konkurencję w postaci tożsamości europejskiej, która jest konsekwencją procesu jednoczenia Europy w Unii Europejskiej. Wielu młodych ludzi zachłysnęło się swoją europejskością, często zapominając, że są przede wszystkim Polakami, a dzięki temu obywatelami UE. Poczucie tożsamości europejskiej nie wyklucza poczucia tożsamości narodowej, ale może je bardzo osłabiać. Dlatego należy podkreślać swoją tożsamość narodową w zjednoczonej Europie w myśl motta UE „Jedność w różnorodności”.
-
Po drugie, elementem utrwalającym tożsamość narodową jest jej atrakcyjność. Powinna nas ona motywować do określonych zachowań i działań, których realizacja poza wspólnotą narodową byłaby niemożliwa.
-
Po trzecie, istotnym elementem utrwalającym tożsamość narodową jest solidarność narodowa, która przejawia się w działaniach na rzecz zmniejszenia nierówności materialnych i społecznych. Pozwala to unikać zjawiska marginalizowania części przedstawicieli narodu i procesów wykluczenia społecznego.
-
Po czwarte, dla części Polaków mieszkających za granicami kraju ważne jest posiadanie np. Karty Polaka, która potwierdza przynależność do narodu polskiego. Jest ona przyznawana osobie niemającej obywatelstwa polskiego albo zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz deklarującej przynależność do narodu polskiego i spełniającej określone ustawą warunki.
Słownik
dokument, który może otrzymać osoba identyfikująca się z polskim narodem, mieszkająca poza granicami kraju, będąca pochodzenia polskiego; Karta Polaka potwierdza przynależność do narodu polskiego
zbiorowość ludzi mających wspólną tożsamość narodową, która wykształciła się pod wpływem czynników narodotwórczych w ramach procesu dziejowego na określonym terytorium; jest wspólnotą o podłożu gospodarczym, politycznym, kulturowym i społecznym, funkcjonującą w świadomości swoich członków
przekonanie o przynależności do danego narodu i jego historii
świadomość poczucia odrębności od innych narodów; wykształca się w procesie tworzenia się narodu i trwa w czasie jego istnienia