Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Przyczyny sporów światopoglądowych

Światopoglądem nazywamy ogół wartości i opinii, wyznawanych przez jednostkę lub społeczeństwo. Jest on źródłem postawpostawa społecznapostaw oraz zachowań, a także współkształtuje osobowość, czyli wyuczony sposób odnoszenia się do świata społecznego. Charakter światopoglądu jest pochodną różnych czynników – indywidualnych predyspozycji, socjalizacjisocjalizacjasocjalizacji, otoczenia społecznego czy doświadczenia. Ponieważ zestawy tych uwarunkowań różnią się od siebie, ludzie wyznają różne wartości i mają rozmaite opinie. Nawet uniwersalne wartości często popadają w konflikt, toteż praktycznie nie jest możliwe wyeliminowanie światopoglądowego pluralizmu.

bg‑green

Zastanów się, czy potrafisz podać przykład konfliktu wartości.

Takie różnice prowadzą do sporów światopoglądowych. Na ich charakter oraz głębokość wpływają różne czynniki. Światopogląd odgrywa przykładowo ogromną rolę w kształtowaniu tożsamości społecznej człowieka. Ma także związek ze społecznością, której jednostka jest członkiem. Wyznając określone wartości, człowiek ma poczucie przynależności do pewnej grupy. Pozwala mu to na jednoznaczne przeprowadzenie granicy między „my” a „oni”.

Piotr Sztompka Socjologia. Analiza społeczeństwa

Dla naszej tożsamości społecznej istotny jest tylko jeden czynnik psychologiczny: poczucie wyrażane zaimkiem osobowym „my”. Składa się na nie przekonanie o przynależności faktycznej do jakiejś zbiorowości (nawet gdy w pewnych przypadkach nie odpowiada mu realne uczestnictwo, a tylko wyobrażona relacja do „grupy odniesienia”), a także silna więź emocjonalna z innymi członkami „mojej” zbiorowości, o charakterze więzi moralnej: zaufanie, lojalność, solidarność i wzajemność wobec jej członków.

cytat1 Źródło: Piotr Sztompka, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków 2012, s. 139.

Spory światopoglądowe, np. na tle religijnym lub ideologicznym, mają więc związek z potrzebą przynależności. Wyrażają biologicznie uwarunkowaną skłonność człowieka do dzielenia ludzi na swoich i obcych.

bg‑green

Zastanów się, czy potrafisz podać przykład sporu światopoglądowego, mającego związek z potrzebą przynależności.

Czynnikiem, który ma wpływ na głębokość takich sporów, jest także sposób komunikowania się ludzi, którzy prezentują różne wartości. Jeśli osoby pozostające w sporze światopoglądowym żyją razem i wchodzą regularnie w interakcjeinterakcja społecznainterakcje niezwiązane z tymi różnicami – w szkole, w pracy, w przestrzeni publicznej – konflikty religijne lub ideologiczne zazwyczaj nie mają tendencji do eskalacji. Przyjazna komunikacja może wręcz pozwolić na lepsze zrozumienie stanowisk, bardziej kompromisowe podejście lub nawet wzajemne przekonywanie do swoich racji.

Inaczej się dzieje, gdy ludzie wyznający różne światopoglądy są od siebie względnie odizolowani. Jeśli członków danej grupy łączą wspólne idee, a jednocześnie są oni zamknięci na osoby spoza swojego kręgu, łatwo mogą pojawić się tendencje do radykalizacji zachowań. Osoby o innym światopoglądzie, nieobecne w danym środowisku, mogą zacząć być traktowane jako czynnik obcy, niebezpieczny i zagrażający grupie. W takich okolicznościach kształtują się sekty oraz organizacje ekstremistyczne. Konflikt światopoglądowy z udziałem członków takich formacji może przybrać postać jawnej wrogości.

Podobne zjawisko zachodzi nieraz w internecie. Media społecznościowe umożliwiają organizowanie się ludziom o podobnych zapatrywaniach, co prowadzi niekiedy do formowania się zamkniętych przestrzeni (tzw. echo chamberecho chamberecho chamber), w których głos zabierają wyłącznie osoby o takich samych poglądach. Przekonania uczestników takich społeczności nie są poddawane krytycznemu osądowi, ale prawie zawsze są wzmacniane przez stanowiska osób podobnych.

Podziały światopoglądowe w społeczeństwie mogą być również celowo wzmacniane, a nawet kreowane, przez rywalizujących o władzę przywódców politycznych. Spory ideologiczne wiążą się bowiem z dużym zaangażowaniem emocjonalnym ich uczestników, co może ułatwiać mobilizację polityczną. Pełni gniewu wobec rzeczników wrogich opcji światopoglądowych i żyjący w poczuciu zagrożenia obywatele skłonni są podążać za wskazaniami swoich liderów.

bg‑green

Zastanów się, czy potrafisz podać przykład takich działań polityków.

Skutki sporów światopoglądowych

Spory światopoglądowe same w sobie nie są zjawiskiem szkodliwym. Przeciwnie, w społeczeństwie demokratycznym różnorodność stanowisk w ważnych kwestiach oraz żywe dyskusje między ich rzecznikami stanowią gwarancję pluralizmu. Dążenia do jednomyślności cechują z reguły reżimy niedemokratyczne, które, zwalczając spory światopoglądowe, ograniczają wolność obywateli.

bg‑green

Zastanów się, czy potrafisz wyjaśnić, dlaczego pluralizm społeczny jest ważny w państwie demokratycznym.

Emocjonujące dyskusje mogą dodatkowo wnosić do debaty publicznej nowe idee i argumenty, a także odgrywać rolę edukacyjną. Pozwalają także członkom wspólnoty politycznej na lepsze zrozumienie swoich postaw, co sprzyja kształtowaniu się świadomej opinii publicznej.

Christopher Lasch Bunt elit

Informacja, zazwyczaj postrzegana jako warunek wstępny dyskusji, daje się łatwiej pojąć jako jej produkt uboczny. Kiedy już wdamy się w debatę, która całkowicie skupia i pochłania naszą uwagę, od razu stajemy się gorliwymi poszukiwaczami odpowiednich informacji. W innym przypadku przyjmujemy informacje w sposób bierny, jeśli w ogóle.

cytat2 Źródło: Christopher Lasch, Bunt elit, tłum. Dobrosław Rodziewicz, Kraków 1997, s. 160.

Dyskusje takie wymagają jednak pewnego poziomu porozumienia, zaufania i szacunku. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy sporom światopoglądowym towarzyszy zgoda co do podstawowych wartości i zasad współżycia. Brak takiego porozumienia sprawia, że konflikty ideologiczne lub religijne łatwo prowadzą do głębokich i trwałych podziałów społecznych, trwałej polaryzacjipolaryzacja społecznapolaryzacji, zachowań plemiennych, a niekiedy nawet do wybuchu przemocy.

R4tzU12nrF758
Przyczyny sporów światopoglądowych
  • odrębne systemy aksjologiczne;
  • potrzeba identyfikacji grupowej;
  • kampanie przywódców politycznych.
, Przykłady sporów światopoglądowych
  • spór o prawo do aborcji;
  • spór o związki partnerskie;
  • spór o in vitro;
  • spór o eutanazję;
  • spór o modyfikacje genetyczne.
, Pozytywne skutki sporów światopoglądowych
  • pluralizm społeczny i polityczny;
  • szansa na lepsze wzajemne zrozumienie postaw;
  • żywa debata.
, Negatywne skutki sporów światopoglądowych
  • polaryzacja społeczna;
  • trwałe podziały w społeczeństwie;
  • przemoc symboliczna i fizyczna.
R1ENPBMaV4Djd
Demonstracje są przestrzenią, w której uczestnicy otwarcie głoszą swoje poglądy.
Czy zgadzasz się z hasłem widocznym na transparencie („równe prawa nie oznaczają mniej praw dla ciebie, to nie ciasto”)?

Słownik

echo chamber
echo chamber

(życie w bańce, kabina pogłosowa); sytuacja, w której przekonania ludzi są wzmacniane w toku wzajemnej komunikacji, na skutek obecności w niej wyłącznie osób o takich samych poglądach

interakcja społeczna
interakcja społeczna

wzajemne oddziaływanie na siebie różnych osób

polaryzacja społeczna
polaryzacja społeczna

zjawisko różnicowania się postaw społecznych, prowadzące do powstania dwóch zbiorowości o przeciwstawnych stanowiskach

postawa społeczna
postawa społeczna

stan umysłu jednostki wobec określonych wartości społecznych

socjalizacja
socjalizacja

proces uspołecznienia człowieka, polegający na przyswajaniu przez niego norm i wartości społecznych

światopogląd
światopogląd

ogół wartości i opinii wyznawanych przez jednostkę

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida