Rodzaje systemów politycznych

System parlamentarno‑gabinetowy

Przez parlamentarno‑gabinetową formę państwa rozumie się:

W parlamentarno‑gabinetowym reżimie politycznym władza (egzekutywa) pochodzi od parlamentu, a gabinet jest przed nim odpowiedzialny za podejmowane decyzje.

Charakterystyczne cechy reżimu parlamentarno‑gabinetowego to m.in.:

• istnienie parlamentu wyłonionego w drodze powszechnych i rywalizacyjnych wyborów;

• decydujący wpływ układu sił politycznych w parlamencie na proces tworzenia gabinetu (premier musi mieć poparcie większości parlamentarnej umożliwiającej mu prowadzenie polityki – tzw. wotum zaufaniawotum zaufaniawotum zaufania dla nowej ekipy; premierem zostaje zazwyczaj lider partii politycznej, która dysponuje największą liczbą mandatów w parlamencie);

• odpowiedzialność ponoszona przez gabinet przed parlamentem (instytucja wotum zaufania);

• funkcje reprezentacyjne i ceremonialne oraz organizacyjne (np. zarządzanie wyborów) głowy państwa (która nie jest odpowiedzialna politycznie);

• odpowiedzialność konstytucyjna ponoszona przez głowę państwa oraz członków rządu.

Ten typ reżimu politycznego dominuje w Europie, a pierwowzorem dla kontynentalnych rozstrzygnięć stały się rozwiązania i doświadczenia brytyjskie (tzw. model westminsterski).

Parlamentaryzm oznacza więc system rządów, w którym parlament odgrywa rolę ustawodawcy, rozstrzyga o budżecie i ma uprawnienia w zakresie kontroli rządu.

System prezydencki

Podstawowa idea, która legła u podstaw prezydencjonalizmu, dotyczy oparcia stosunków między władzą ustawodawczą a wykonawczą na zasadzie organizacji i funkcjonowania separacji władz.

System prezydencki charakteryzuje się m.in. tym, że:

• w odrębnych wyborach zostaje powołany prezydent oraz legislatywa;

• istnieje zakaz łączenia funkcji deputowanego i członka gabinetu;

• prezydent powołuje ministrów kierujących poszczególnymi resortami (którzy ponoszą przed nim odpowiedzialność polityczną).

Prezydent pełni jednocześnie funkcje głowy państwa i szefa gabinetu. Nie posiada inicjatywy ustawodawczej i może jedynie sugerować podjęcie przez parlament określonych działań legislacyjnych. Prezydent nie jest również odpowiedzialny politycznie przed parlamentem, choć można zastosować wobec niego formę odpowiedzialności konstytucyjnej. Prezydentowi nie przysługuje także prawo rozwiązania parlamentu przed upływem kadencji.

Można więc powiedzieć, że przez prezydencką formę państwa rozumie się:

System rządów zgromadzenia

Do systemu rządów zgromadzenia w Europie Zachodniej możemy zaliczyć Szwajcarię. Występuje tutaj nadrzędność parlamentu nad egzekutywą.

Słownik