Świat w XXI w.

Świat w XXI w. jest światem podzielonym: najbardziej widoczny podział biegnie wzdłuż równika dzielącego kulę ziemską na półkulę północną i południową. Półkula północna jest tą bogatszą, gdyż leży na niej większość państw rozwiniętych i bogatych, natomiast na półkuli południowej ludzie często cierpią niedostatek. Jest to jednak podział umowny, nie wszystkie kraje na północ od równika są zamożne, podobnie jak na południu Australia i Nowa Zelandia nie należą do ubogich.

Z drugiej jednak strony warto zauważyć, że i w krajach rozwiniętych wiele osób żyje w biedzie. Przykładowo: w 2016 r. w Stanach Zjednoczonych, czyli jednym z najbogatszych państw świata, w skrajnym ubóstwie żyło 1,2 % społeczeństwa, czyli 3,9 mln osób. W stosunku do Indii nie jest to wiele (2011 r. – 21,2% – 283,9 mln osób)Indeks górny 111 Indeks górny koniec. Podobnie jest w krajach rozwijających siękraje rozwijające się krajach rozwijających się: tam także mieszkają bogate osoby (np. w Indiach bollywoodzcy milionerzy i miliarderzy czy szejkowie arabscy z Kataru czy Omanu). Przykład ten pokazuje jednak, że rozwarstwienie społeczne jest w tych krajach szczególnie widoczne.

1

Czym jednak różnią się kraje globalnej Północy od krajów globalnego Południa?

Północ

Południe

wysoki poziom życia ludności

niski poziom życia ludności

dobry dostęp do żywności

występują problemy z dostępem do żywności i wody

dostęp do edukacji i służby zdrowia często gwarantowany przez państwo

występują problemy z dostępem do edukacji i służby zdrowia

starzenie się społeczeństwa

społeczeństwo młode

wysoki wskaźnik urbanizacji

ludność zamieszkuje głównie wieś

gospodarka oparta na usługach

gospodarka oparta na rolnictwie i przemyśle o charakterze metalurgicznym, drzewnym, mineralnym, lekkim, spożywczym oraz górnictwie

kontrola nad zadłużeniem zewnętrznym

wysokie zadłużenie zewnętrzne

eksport towarów o wysokim stopniu przetworzenia

eksport artykułów spożywczych, surowców i półproduktów

wysoko wykwalifikowana siła robocza, co prowadzi do dużej wydajności pracy

niskie kwalifikacje siły roboczej, przez co wydajność pracy jest niska

dobrze wykształcony rynek wewnętrzny

słabo wykształcony rynek wewnętrzny

wysokie zarobki pozwalające na duży poziom konsumpcji

niskie zarobki niepozwalające na zbytnią konsumpcję

kultura globalnej Północy izoluje ludzi od siebie, preferuje rodziny mononuklearne, samowystarczalność dzięki posiadanym pieniądzom, za które można kupić większość rzeczy

kultura globalnego Południa oparta jest o wielopokoleniowe rodziny, preferuje współpracę sąsiedzką i rodzinną, potrzebną do przetrwania w trudnej sytuacji materialnej

Należy jednak dodać, że różnice te powoli się zacierają.

Bank Światowy publikuje dane dotyczące skrajnego ubóstwa od 1981 r. Istnieją jednak także dane sięgające roku 1820, kiedy to ogromna większość ludzi na świecie żyła w skrajnym ubóstwie. Od tego czasu wzrost gospodarczy, m.in. dzięki uwolnieniu gospodarki i postępowi technicznemu, całkowicie zmienił sytuację, choć ludność świata zwiększyła się 7‑krotnie.

W 1950 r. tylko nieco ponad 1/4 ludzi na świecie żyło powyżej poziomu skrajnego ubóstwa. Dane Banku Światowego z 1981 r. pokazują, że skrajnie ubogich było wtedy tylko 44% ludzi, w 2013 r. – poniżej 11%, a w 2015 r. – mniej niż 10%.

Klasyfikacja krajów

Organizacje międzynarodowe, takie jak Bank Światowy, Departament ONZ ds. Ekonomicznych i Społecznych (UN DESA) czy OECD stworzyły klasyfikację krajów od najbogatszych do najbiedniejszych. Jednym z jej celów jest chęć przyspieszenia rozwoju gospodarczego państw rozwijających się przez inwestowanie w infrastrukturę techniczną i społeczną.

OECD bierze pod uwagę PKB per capitaPKB per capitaPKB per capita. Według tej organizacji państwa dzielą się na:

  • państwa najsłabiej rozwinięte i o niskich dochodach (PKB per capita poniżej 1005 USD);

  • kraje o średnio‑niskich dochodach (PKB per capita między 1006 a 3955 USD);

  • kraje o średnio‑wysokich dochodach (PKB per capita między 3956 a 12235 USD);

  • kraje rozwiniętekraje rozwinięte kraje rozwinięte (PKB per capita powyżej 12235 USD)Indeks górny 222 Indeks górny koniec.

2

Kraj uzyskuje tym wyższą ocenę, im dłuższe są długość życia, poziom wykształcenia i dochód na osobę. Maksymalnie może otrzymać 1. Według HDIHDI HDI kraje dzielą się na:

  • o bardzo wysokim stopniu rozwoju (0.800–1.000);

  • o wysokim stopniu rozwoju (0.700–0.799);

  • o średnim stopniu rozwoju (0.550–0.699);

  • o niskim stopniu rozwoju (0.350–0.549).

RJ7FT7HOzaF8b1
Mapa polityczna świata pod tytułem Wskaźnik rozwoju społecznego (HDI), 2018 r., na której zaznaczone są: Afganistan: (wartość: 0.496)Albania: (wartość: 0.791)Algieria: (wartość: 0.759)Andora: (wartość: 0.857)Angola: (wartość: 0.574)Antigua i Barbuda: (wartość: 0.776)Arabia Saudyjska: (wartość: 0.857)Argentyna: (wartość: 0.830)Armenia: (wartość: 0.760)Australia: (wartość: 0.938)Austria: (wartość: 0.914)Azerbejdżan: (wartość: 0.754)Bahamy: (wartość: 0.805)Bahrajn: (wartość: 0.838)Bangladesz: (wartość: 0.614)Barbados: (wartość: 0.813)Belgia: (wartość: 0.919)Belize: (wartość: 0.720)Benin: (wartość: 0.520)Bhutan: (wartość: 0.617)Białoruś: (wartość: 0.817)Boliwia: (wartość: 0.703)Bośnia i Hercegowina: (wartość: 0.769)Botswana: (wartość: 0.728)Brazylia: (wartość: 0.761)Brunei: (wartość: 0.845)Bułgaria: (wartość: 0.816)Burkina Faso: (wartość: 0.434)Burundi: (wartość: 0.423)Chile: (wartość: 0.847)Chiny: (wartość: 0.758)Chorwacja: (wartość: 0.837)Cypr: (wartość: 0.873)Czad: (wartość: 0.401)Czarnogóra: (wartość: 0.816)Czechy: (wartość: 0.891)Dania: (wartość: 0.930)Demokratyczna Republika Konga: (wartość: 0.459)Dominika: (wartość: 0.724)Dominikana: (wartość: 0.745)Dżibuti: (wartość: 0.495)Egipt: (wartość: 0.700)Ekwador: (wartość: 0.758)Erytrea: (wartość: 0.434)Estonia: (wartość: 0.882)Eswatini: (wartość: 0.608)Etiopia: (wartość: 0.470)Fidżi: (wartość: 0.724)Filipiny: (wartość: 0.712)Finlandia: (wartość: 0.925)Francja: (wartość: 0.891)Gabon: (wartość: 0.702)Gambia: (wartość: 0.466)Ghana: (wartość: 0.596)Grecja: (wartość: 0.872)Grenada: (wartość: 0.763)Gruzja: (wartość: 0.786)Gujana: (wartość: 0.670)Gwatemala: (wartość: 0.651)Gwinea Bissau: (wartość: 0.461)Gwinea Równikowa: (wartość: 0.588)Gwinea: (wartość: 0.466)Haiti: (wartość: 0.503)Hiszpania: (wartość: 0.893)Niderlandy: (wartość: 0.933)Honduras: (wartość: 0.623)Hongkong: (wartość: 0.939)Indie: (wartość: 0.647)Indonezja: (wartość: 0.707)Irak: (wartość: 0.689)Iran: (wartość: 0.797)Irlandia: (wartość: 0.942)Islandia: (wartość: 0.938)Izrael: (wartość: 0.906)Jamajka: (wartość: 0.726)Japonia: (wartość: 0.915)Jemen: (wartość: 0.463)Jordania: (wartość: 0.723)Kambodża: (wartość: 0.581)Kamerun: (wartość: 0.563)Kanada: (wartość: 0.922)Katar: (wartość: 0.848)Kazachstan: (wartość: 0.817)Kenia: (wartość: 0.579)Kirgistan: (wartość: 0.674)Kiribati: (wartość: 0.623)Kolumbia: (wartość: 0.761)Komory: (wartość: 0.538)Kongo: (wartość: 0.608)Korea Południowa: (wartość: 0.906)Kostaryka: (wartość: 0.794)Kuba: (wartość: 0.778)Kuwejt: (wartość: 0.808)Laos: (wartość: 0.604)Lesotho: (wartość: 0.518)Liban: (wartość: 0.730)Liberia: (wartość: 0.465)Libia: (wartość: 0.708)Liechtenstein: (wartość: 0.917)Litwa: (wartość: 0.869)Luksemburg: (wartość: 0.909)Łotwa: (wartość: 0.854)Macedonia Północna: (wartość: 0.759)Madagaskar: (wartość: 0.521)Malawi: (wartość: 0.485)Malediwy: (wartość: 0.719)Malezja: (wartość: 0.804)Mali: (wartość: 0.427)Malta: (wartość: 0.885)Maroko: (wartość: 0.676)Mauretania: (wartość: 0.527)Mauritius: (wartość: 0.796)Meksyk: (wartość: 0.767)Mikronezja: (wartość: 0.614)Mjanma: (wartość: 0.584)Mołdawia: (wartość: 0.711)Mongolia: (wartość: 0.735)Mozambik: (wartość: 0.446)Namibia: (wartość: 0.645)Nepal: (wartość: 0.579)Niemcy: (wartość: 0.939)Niger: (wartość: 0.377)Nigeria: (wartość: 0.534)Nikaragua: (wartość: 0.651)Norwegia: (wartość: 0.954)Nowa Zelandia: (wartość: 0.921)Oman: (wartość: 0.834)Pakistan: (wartość: 0.560)Palau: (wartość: 0.814)Palestyna: (wartość: 0.690)Panama: (wartość: 0.795)Papua-Nowa Gwinea: (wartość: 0.543)Paragwaj: (wartość: 0.724)Peru: (wartość: 0.759)Polska: (wartość: 0.872)Portugalia: (wartość: 0.850)Południowa Afryka: (wartość: 0.705)Republika Środkowoafrykańska: (wartość: 0.381)Republika Zielonego Przylądka: (wartość: 0.651)Rosja: (wartość: 0.824)Rumunia: (wartość: 0.816)Rwanda: (wartość: 0.536)Saint Kitts i Nevis: (wartość: 0.777)Saint Lucia: (wartość: 0.745)Saint Vincent i Grenadyny: (wartość: 0.728)Salwador: (wartość: 0.667)Samoa: (wartość: 0.707)Senegal: (wartość: 0.514)Serbia: (wartość: 0.799)Seszele: (wartość: 0.801)Sierra Leone: (wartość: 0.438)Singapur: (wartość: 0.935)Słowacja: (wartość: 0.857)Słowenia: (wartość: 0.902)Sri Lanka: (wartość: 0.780)Stany Zjednoczone: (wartość: 0.920)Sudan: (wartość: 0.507)Sudan Południowy: (wartość: 0.413)Surinam: (wartość: 0.724)Syria: (wartość: 0.549)Szwajcaria: (wartość: 0.946)Szwecja: (wartość: 0.937)Tadżykistan: (wartość: 0.656)Tajlandia: (wartość: 0.765)Tanzania: (wartość: 0.528)Timor Wschodni: (wartość: 0.626)Togo: (wartość: 0.513)Tonga: (wartość: 0.717)Trynidad i Tobago: (wartość: 0.799)Tunezja: (wartość: 0.739)Turcja: (wartość: 0.806)Turkmenistan: (wartość: 0.710)Uganda: (wartość: 0.528)Ukraina: (wartość: 0.750)Urugwaj: (wartość: 0.808)Uzbekistan: (wartość: 0.710)Vanuatu: (wartość: 0.597)Wenezuela: (wartość: 0.726)Węgry: (wartość: 0.845)Wielka Brytania: (wartość: 0.920)Wietnam: (wartość: 0.693)Włochy: (wartość: 0.883)Wybrzeże Kości Słoniowej: (wartość: 0.516)Wyspy Marshalla: (wartość: 0.698)Wyspy Salomona: (wartość: 0.557)Wyspy Świętego Tomasza i Książęca: (wartość: 0.609)Zambia: (wartość: 0.591)Zimbabwe: (wartość: 0.563)Zjednoczone Emiraty Arabskie: (wartość: 0.866)
Oprac. na podst.: List of countries by Human Development Index, en.wikipedia.org, [dostęp: 20.07.2020].
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Cele zrównoważonego rozwoju

Państwa członkowskie Narodów Zjednoczonych podpisały na przełomie obu tysiącleci tzw. Deklarację milenijną. Według jej postanowień zobowiązały się dołożyć starań, by pomóc najuboższym krajom świata podnieść poziom ekonomiczny, poprawić warunki życia ich mieszkańców i zadbać o przestrzeganie praw człowieka.

Postanowienia te zapisano jako następujące cele (początkowo było ich osiem, a potem katalog uszczegółowiono i rozszerzono):

RQjQEHiiDSBZ01
Ilustracja interaktywna przedstawia siedemnaście ikon z rysunkami i tytułami. 1. Hasło: Koniec z ubóstwem. Rysunek przedstawia wielopokoleniową rodzinę. 2. Hasło: Zero głodu. Rysunek przedstawia miskę z parującą potrawą. 3. Hasło: Dobre zdrowie i jakość życia. Rysunek przedstawia wykres pracy serca. 4. Hasło: Dobra jakość edukacji. Rysunek przedstawia zeszyt i długopis. 5. Hasło: Równość płci. Rysunek przedstawia połączone symbole płci męskiej i żeńskiej. 6. Hasło: Czyta woda i warunki sanitarne. Rysunek przedstawia zbiornik z wodą. 7. Hasło: Czysta i dostępna energia. Rysunek przedstawia symbol słońca i włącznika energii. 8. Hasło: Wzrost gospodarczy i donna praca. Rysunek przedstawia wykres ze strzałką biegnącą w górę. 9. Hasło Innowacyjność, przemysł, infrastruktura. Rysunek przedstawia cztery sześciokąty. 10. Hasło: Mniej nierówności. Rysunek przedstawia symbol euro. 11. Hasło: Zrównoważone miasta i społeczności. Rysunek przedstawia stojące obok siebie cztery różne budynki. 12. Hasło: Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja. Rysunek przedstawia symbol nieskończoności. 13. Hasło: Działania w dziedzinie klimatu. Zdjęcie przedstawia symbol oka, w którym źrenicą jest kula ziemska. 14. Hasło: Życie pod wodą. Rysunek przedstawia fala morskie i rybę. 15. Hasło: Życie na lądzie. Rysunek przedstawia drzewo i lecące ptaki. 16. Hasło: Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje. Rysunek przedstawia gołębia z gałązką oliwną w dzióbku. 17. Hasło: Partnerstwa na rzecz celów. Rysunek przedstawia pięć połączonych ze sobą kół. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1. Wyeliminować ubóstwo we wszystkich jego formach na całym świecie., 2. Wyeliminować głód, osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe i lepsze odżywianie oraz promować zrównoważone rolnictwo., 3. Zapewnić wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowe życie oraz promować dobrobyt., 4. Zapewnić wszystkim edukację wysokiej jakości oraz promować uczenie się przez całe życie., 5. Osiągnąć równość płci oraz wzmocnić pozycję kobiet i dziewcząt., 6. Zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wody i warunków sanitarnych poprzez zrównoważoną gospodarkę zasobami wodnymi., 7. Zapewnić wszystkim dostęp do źródeł stabilnej, zrównoważonej i nowoczesnej energii po przystępnej cenie., 8. Promować stabilny, zrównoważony i inkluzywny wzrost gospodarczy, pełne i produktywne zatrudnienie oraz godną pracę dla wszystkich ludzi., 9. Budować stabilną infrastrukturę, promować zrównoważone uprzemysłowienie oraz wspierać innowacyjność., 10. Zmniejszyć nierówności w krajach i między krajami., 11. Uczynić miasta i osiedla ludzkie bezpiecznymi, stabilnymi, zrównoważonymi oraz sprzyjającymi włączeniu społecznemu., 12. Zapewnić wzorce zrównoważonej konsumpcji i produkcji., 13. Podjąć pilne działania w celu przeciwdziałania zmianom klimatu i ich skutkom., 14. Chronić oceany, morza i zasoby morskie oraz wykorzystywać je w sposób zrównoważony., 15. Chronić, przywrócić oraz promować zrównoważone użytkowanie ekosystemów lądowych, zrównoważone gospodarowanie lasami, zwalczać pustynnienie, powstrzymywać i odwracać proces degradacji gleby oraz powstrzymać utratę różnorodności biologicznej., 16. Promować pokojowe i inkluzywne społeczeństwa, zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wymiaru sprawiedliwości oraz budować na wszystkich szczeblach skuteczne i odpowiedzialne instytucje, sprzyjające włączeniu społecznemu., 17. Wzmocnić środki wdrażania i ożywić globalne partnerstwo na rzecz zrównoważonego rozwoju.
Źródło: ONZ, CC BY-SA 3.0.
bg‑cyan

Oceń, w jakim stopniu cele te zostały osiągnięte.

Słownik

HDI 
HDI 

(ang. Human Development Index); wskaźnik opisujący stopień rozwoju społeczno‑ekonomicznego poszczególnych krajów

kraje rozwijające się 
kraje rozwijające się 

państwa, które według ONZ kwalifikują się do udzielenia im pomocy rozwojowej

kraje rozwinięte 
kraje rozwinięte 

kraje wysoko rozwinięte według klasyfikacji OECD to państwa o dochodach powyżej 12235 USD na mieszkańca

PKB per capita
PKB per capita

produkt krajowy brutto w przeliczeniu na mieszkańca państwa; jeden z ważniejszych wskaźników makroekonomicznych