Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Lata nauki

Stanisław Wyspiański w wieku siedmiu lat stracił matkę i został oddany pod opiekę wujostwa. Jego ojciec był rzeźbiarzem i wprowadził go w świat sztuki, lecz oddał syna pod opiekę ciotki – Janiny Stankiewiczowej. Państwo Stankiewiczowie, którzy odtąd zajmowali się młodym Wyspiańskim, utrzymywali kontakty z krakowską elitą intelektualną. Dorastający Stanisław miał okazję poznać między innym Jana Matejkę – dyrektora Szkoły Sztuk PięknychSzkoła Sztuk PięknychSzkoły Sztuk Pięknych, do której później uczęszczał. Zanim jednak zaczął studiować malarstwo, uczył się w Gimnazjum św. Anny. Tam zaprzyjaźnił się z przyszłymi artystami, którzy odegrali istotną rolę w młodopolskim świecie artystycznym. Byli wśród nich Lucjan Rydel oraz Józef Mehoffer. Do tej samej szkoły uczęszczał także starszy o cztery lata Kazimierz Przerwa‑Tetmajer.

R1DJE3qERAfXS1
Stanisław Wyspiański, Autoportret, 1902
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Wyspiański zapisał się do Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, równocześnie podejmując studia na Uniwersytecie Jagiellońskim na kierunku historia sztuki. Jego talent został dostrzeżony przez mistrza Matejkę, który zaangażował młodego artystę do prac przy polichromiipolichromiapolichromii kościoła Mariackiego w Krakowie. W trakcie studiów otrzymał stypendium i wyjechał do Francji. W latach 1890–1894 często przebywał w Paryżu, gdzie realizował kursy malarskie w prywatnym atelier (Académie Colarossi). W stolicy europejskiej kultury zapoznawał się z nowymi kierunkami w sztuce i zainteresował się teatrem.

Malarz, dramaturg, inscenizator

Po powrocie do Krakowa w 1894 roku Wyspiański zajmował się jednocześnie malarstwem i dramatopisarstwem. Doznał kilku artystycznych niepowodzeń – jego projekty witraży do katedr wawelskiej i lwowskiej nie zyskały uznania i nie zostały przyjęte do realizacji. Fiaskiem zakończyła się także próba stworzenia dramatu muzycznego na wzór Richarda Wagnera we współpracy z muzykiem Henrykiem Opieńskim.

R1OTb9JjF9Xj1
Stanisław Wyspiański, Portret Henryka Opieńskiego, 1898
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Wyspiański silnie odczuwał kontrast między tętniącym życiem Paryżem a prowincjonalnym Krakowem. W tej atmosferze w 1897 roku podjął pracę nad polichromią i witrażami w kościele Franciszkanów, którą kontynuował z przerwami aż do roku 1905. Uczestniczył także w renowacji innych świątyń, jednocześnie malując portrety. Wykonał w tym czasie także m.in. ilustracje do fragmentów Iliady przetłumaczonych przez Lucjana Rydla.

Aspiracje teatralne artysty okazały się możliwe do zrealizowania wraz z objęciem stanowiska dyrektora Teatru Miejskiego przez Tadeusza Pawlikowskiego, który wprowadził na scenę twórców młodego pokolenia. To za jego dyrekcji został wystawiony dramat Wyspiańskiego Warszawianka. Artysta zaczął działać również jako inscenizator: w 1901 r. jako pierwszy wystawił Dziady Mickiewicza. Edward Gordon Craig, wybitny angielski twórca teatralny, uznał Wyspiańskiego za „artystę teatru” w duchu Wielkiej Reformy Teatralnej, w myśl której reżyser powinien odgrywać dominującą rolę w kreowaniu przedstawienia. Jednocześnie autor Wesela angażował się jako ilustrator w czasopiśmie „Życie” – czołowym periodyku młodopolskiej bohemy artystycznej.

Wieszcz narodowy

Rls5UVuKAsErR1
Stanisław Wyspiański, projekt witraża do katedry lwowskiej (1893–1894)
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

W 1900 roku Stanisław Wyspiański ożenił się z chłopką Teodorą Pytko. W tym samym roku we wsi Bronowice odbyły się także zaślubiny Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, które stały się inspiracją do powstania Wesela (1901). Wystawienie dramatu przyniosło Wyspiańskiemu rozgłos i uznanie – z dnia na dzień stał się jedną z najważniejszych postaci młodopolskiej kultury. Ze względu na podjętą w utworze tematykę narodowo‑wyzwoleńczą został przez wielu widzów i czytelników uznany za nowego wieszcza narodowego. Do tej problematyki nawiązywał także w innych swoich sztukach, między innymi w Wyzwoleniu (1902) i Nocy listopadowej (1904).

Wyspiański wykorzystywał również osiągnięcia europejskiego symbolizmusymbolizm symbolizmu. Napisał wizyjny dramat Akropolis (1904), w którym na czas nocy poprzedzającej niedzielę wielkanocną ożywają wawelskie posągi i gobeliny. Poddawał również reinterpretacji wydarzenia z dawnej historii Polski w dramatach takich jak Bolesław Śmiały (1903) czy Skałka (1907). Żadne z jego późniejszych dzieł teatralnych nie spotkało się jednak z tak wielkim entuzjazmem jak Wesele.

Profesor

Wyspiański zajmował się także refleksją teoretyczną. Swoje poglądy na temat teatru najpełniej wyraził w napisanym w 1904 roku Studium o „Hamlecie”. W 1906 roku Wyspiański został mianowany profesorem Akademii Sztuk Pięknych, swojej dawnej uczelni. Niestety w tym czasie pogłębiła się choroba, na którą cierpiał od wielu lat. Ostatnie lata życia spędził w Węgrzcach pod Krakowem, starając się utrzymywać kontakt ze światem artystycznym. Zmarł 28 listopada 1907 roku, a jego pogrzeb stał się narodową manifestacją.

RTiLkpVlspeyj
Pogrzeb Stanisława Wyspiańskiego, fotografia z 1907 roku
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.

Słownik

chłopomania (ludomania)
chłopomania (ludomania)

zainteresowanie kulturą i życiem mieszkańców wsi obecne wśród inteligencji w okresie Młodej Polski. Chłopomania przerodziła się w nurt artystyczny oparty na ludowym folklorze, którego przedstawiciele ukazywali życie mieszkańców wsi w sposób idealizowany oraz wyrażali pogląd, że postępującą stagnację wykształconych elit można przełamać za sprawą powrotu do natury oraz czerpania inspiracji z chłopskiej witalności

cyganeria (bohema)
cyganeria (bohema)

określenie środowiska artystycznego charakteryzującego się niekonwencjonalnym stylem życia, pogardą dla obyczajowości ogółu społeczeństwa, spędzającego czas na tworzeniu sztuki oraz zabawach

dekadentyzm
dekadentyzm

(fr. décadence – chylenie się ku upadkowi, łac. decadentia – schyłek) – postawa, która ukształtowała się pod koniec XIX wieku, charakteryzująca się pesymistycznym podejściem do rzeczywistości, przekonaniem o zmierzchu kultury i poszukiwaniem sposobów na zapełnienie odczuwanej pustki. Duży wpływ na rozwój dekadentyzmu miały filozofia Artura Schopenhauera oraz powieść Jorisa‑Karla Huysmansa Na wspak nazywana przez współczesnych „biblią dekadentyzmu”

polichromia
polichromia

(gr. polýchrōmos – wielobarwny) – wielobarwne malowidła zdobiące ściany, stropy lub sklepienia budowli. Polichromia była znana już w starożytności, występowała w kościołach wczesnochrześcijańskich i średniowiecznych; typowa dla sztuki renesansu i baroku. Także: dekoracja malarska rzeźby i wyrobów rzemiosła artystycznego (np. średniowieczna rzeźba polichromowana, rzeźba ludowa)

symbolizm
symbolizm

(gr. sýmbolon – symbol) – kierunek w sztuce zapoczątkowany przez poetów francuskich w II połowie XIX wieku, zakładający rezygnację z bezpośredniego opisu emocji, opierający się na sugerowaniu wzruszeń i nastrojów, operujący wieloznacznymi symbolami w celu wyrażenia treści, które nie mają jednoznacznego określenia w systemie językowym

Szkoła Sztuk Pięknych
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida