Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Najważniejszymi prekursorami liberalizmuliberalizmliberalizmu w nowożytności byli Thomas Hobbes, Benedykt Spinoza, John Locke i Bernard Mandeville. U wszystkich tych myślicieli znajdujemy twierdzenie, że człowiek jest z natury wolny i że najlepszy jest taki układ stosunków społecznych, który wszystkim obywatelom gwarantuje wolność w największym możliwym stopniu. Uogólniając, można powiedzieć, że według nowożytnych prekursorów liberalizmu ustrój sprawiedliwy nie uprzywilejowuje w kwestii wolności żadnej grupy społecznej: prawo ma gwarantować wolność wszystkim obywatelom w równej mierze. Jak ujmuje to Locke:

John Locke Dwa traktaty o rządzie
R1LVFdLd10kzZ1
Dwa traktaty o rządzie Johna Locke'a, strona tytułowa wydania z 1690 r.
Źródło: John Locke, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Naturalna wolność człowieka sprowadza się do bycia wolnym od jakiejkolwiek nadrzędnej władzy na ziemi i niepodlegania w zasadach swego postępowania woli bądź władzy ustawodawczej żadnego człowieka, a tylko prawu natury. Wolność człowieka w społeczeństwie sprowadza się do niepodlegania żadnej innej władzy ustawodawczej, a tylko tej powołanej na mocy zgody we wspólnocie, ani też panowania czyjejkolwiek woli, ani ograniczeniom jakiegokolwiek prawa innego niż to, które uchwali legislatywalegislatywalegislatywa zgodnie z pokładanym w niej zaufaniem.

Wol Źródło: John Locke, Dwa traktaty o rządzie, [w:] , tłum. Z. Rau.
RCaZGNbYHN6L61
Locke dowodzi, że prawo do wolności (tj. niepodległego obcej woli działania) stanowi obok prawa do życia, nienaruszalności ciała oraz prawa własności jedno z trzech podstawowych praw człowieka.
Źródło: Pomnik Wolności, Pixabay, domena publiczna.

Locke, podobnie jak Spinoza twierdzi, że wolność ma charakter moralnymoralnośćmoralny, tzn. jest nie tylko przywilejem, lecz także powinnością – jesteśmy wolni nie po to, żeby żyć wedle własnego upodobania, ale po to, żeby realizować nasze zobowiązania wobec Istoty Najwyższej – Boga.

W myśli prekursorów liberalizmu jednostka ludzka jest nadrzędna w stosunku do państwa. Oznacza to, że sensem istnienia państwa jest dbanie o interesy każdego człowieka – jeżeli państwo tego nie realizuje, to traci rację bytu. Władzę państwową uprawomocnia (legitymizuje) wola obywateli, którzy ustanawiają wspólnotę państwową w celu ochrony swych praw. Hobbes twierdzi, że do powstania władzy prowadzą dwie drogi:

Thomas Hobbes Lewiatan
R1buFYgQDrFb61
Okładka Lewiatana, wydanie z 1651 r.
Źródło: Thomas Hobbes, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Jedna to siła przyrodzona; na przykład wówczas, gdy człowiek podporządkowuje swoje dzieci sobie i swemu kierownictwu, przez to, że może je unicestwić, gdyby się oparły; albo wówczas, gdy człowiek w wojnie podporządkowuje swej woli nieprzyjaciół, darowując im życie pod tym warunkiem. Drugą drogą wówczas, gdy ludzie zgadzają się między sobą podporządkować się dobrowolnie jakiemuś człowiekowi czy zgromadzeniu, ufając, że będzie ich bronił przed wszystkimi innymi.

Wol1 Źródło: Thomas Hobbes, Lewiatan, [w:] , tłum. C. Znamierowski.

Tylko ta druga droga jest zdaniem prekursorów liberalizmu właściwa. Nazywamy ich prekursorami liberalizmu, a nie liberałami w pełnym tego słowa znaczeniu, bo nie ujmują jeszcze wolności w jej aspekcie politycznym, tj. nie mówią o czynnym i biernym prawie wyborczym. Celem i sensem istnienia władzy jest, ich zdaniem, zapewnienie obywatelom wolności – nieważne jednak, kto wykonuje tak rozumianą władzę, nie musi mieć ona charakteru demokratycznego. Liberałowie są natomiast zdecydowanymi zwolennikami demokracjidemokracjademokracji, a więc ustroju, w którym wszyscy obywatele mają jednakowe uprawnienia polityczne i jednakowy dostęp do władzy (mogą wybierać jej przedstawicieli lub sami być wybierani i ją sprawować).

Słownik

demokracja
demokracja

(gr. dḗmos — lud, krátos — władza), rządy ludu, ubogich, rząd większości

legislatywa
legislatywa

(łac. lex, legis — prawo, latio — przyniesienie), zgodnie z koncepcją podziału władz jest to jedna z 3 władz obok egzekutywy i władzy sądowniczej; także nazwa nadawana parlamentowi (np. we Francji) w przeciwieństwie do egzekutywy władzy wykonawczej rządu

liberalizm
liberalizm

(łac. liberalis — dotyczący wolności), koncepcja teoretyczna i postawa światopoglądowa oparta na indywidualistycznej koncepcji człowieka i społeczeństwa, głosząca, że wolność i nieskrępowana przymusem politycznym działalność jednostek mają wartość nadrzędną i są najpewniejszym źródłem postępu we wszystkich sferach życia zbiorowego

moralność
moralność

(łac. moralis — dotyczący obyczajów), ogół ocen i norm moralnych przyjętych w danej zbiorowości społecznej (zbiorowości, klasie lub grupie społecznej, środowisku) w określonej epoce

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida