LiberalizmliberalizmLiberalizm jako nurt polityczny rozwijał się od schyłku XVII wieku. U źródeł jego narodzin znalazły się ideologiczne potrzeby nowych sił społecznych zainteresowanych rozwojem kapitalizmu – arystokracji i burżuazji. Celem tych grup społecznych było z jednej strony obalenie przestarzałych struktur feudalnych, a z drugiej – wyrażenie dzięki założeniom liberalizmu własnych myśli i pragnień. Wykorzystując stan trzeci, jeszcze całkowicie nieświadomy swojego znaczenia, przeprowadzono wielkie zmiany rewolucyjne w Anglii, Francji, Stanach Zjednoczonych i Niderlandach.

Dzięki tym rewolucjom idee liberalizmu zaczęły dominować w nowym, kapitalistycznym społeczeństwie. Zdaniem wielu badaczy liberalizm wyrasta z ruchów wolnościowych, których apogeum była europejska Wiosna Ludów, a konsekwencją powstanie państw narodowych. Dla wielu równie istotnym źródłem liberalizmu były idee europejskiego konstytucjonalizmu. Zaliczamy do nich zasadę suwerenności narodu, umowę społeczną, radykalnie zmieniającą postrzeganie pochodzenia władzy czy rozdziału sfery publicznej od sfery prywatnej. Za kulminację związków liberalizmu z konstytucjonalizmem uznaje się Deklarację niepodległości Stanów Zjednoczonych czy francuską Deklarację praw człowieka i obywatela.

Głównymi twórcami idei liberalizmu klasycznego byli oświeceniowi filozofowie, którzy wyznawali idee podziału i kontroli władzy i umowy społecznej. Wystarczy wspomnieć jednego z nich, Johna Locke'a, którego dzieło zatytułowane Dwa traktaty o rządzie do dziś uważane jest za próbę sformułowania zasad liberalizmu politycznego.

Według teoretyków liberalizmu politycznego władza w państwie powinna gwarantować obywatelom między innymi wolność słowa, sumienia, druku, zgromadzeń. Ustrój państwa w doktrynie liberalnej to demokracja, a ponieważ liberalizm głosi również zasadę trójpodziału władzy, to forma państwa – monarchia czy republika – nie ma znaczenia. Państwo powinno kierować się zasadami konstytucyjnymi w celu obrony obywateli i ochrony ich przed nadużyciami władzy.

Równocześnie rodzą się idee liberalizmu ekonomicznego. Poza Johnem Lockiem, w którego dziele zawarte są podstawy monetaryzmu, do twórców tego nurtu możemy zaliczyć Adama SmithaDavida Ricardo.

Główne założenie liberalizmu ekonomicznego to państwowa gwarancja wolności pracy, produkcji i handlu w warunkach wolnej konkurencji, umożliwiającej nieskrępowany rozwój własności prywatnej.

bg‑azure

Wskaż idee łączące liberalizm polityczny i ekonomiczny.

Ewolucja liberalizmu

liberalizm klasyczny – od schyłku XVII w. do połowy XIX wieku
R7N0SrO97V3C01
Sala do gry w piłkę.
Źródło: User:BenP, licencja: CC BY-SA 2.5.

– sojusze burżuazyjno‑feudalne, kompromis arystokracji z burżuazją w państwach europejskich;

– Stany Zjednoczone – początek konfliktu między liberalizmem klasycznym a rodzącymi się ideami liberalizmu demokratycznego i socjalnego.
Zwolennicy liberalizmu demokratycznego wskazywali na konieczność wprowadzenia powszechnego prawa wyborczego i interwencji państwa w sytuacjach kryzysowych. Natomiast liberałowie klasyczni pozostali wierni idei „niewidzialnej ręki rynku”, czyli pozostawienia mechanizmom rynkowym wszystkich regulacji, bez interwencji czynników zewnętrznych.

liberalizm demokratyczny – od połowy XIX wieku do wybuchu I wojny światowej.

– równoważenie znaczenia idei wolności z ideami demokracji wyrażanymi w upowszechnianiu praw wyborczych;

– wejście na rynek polityczny nowych grup społecznych, wcześniej upośledzonych politycznie.

ReaaXfZl7YEN2
Rewolucja lutowa 1848.
Źródło: domena publiczna.
liberalizm socjalny – od lat 80. XIX wieku do dziś.

– polityczne i ekonomiczne ustępstwa na rzecz ludzi zagrożonych niedostatkiem i strachem; dostrzeżenie, że prawa polityczne nie gwarantują wolności wszystkim;

– dopuszczenie interwencji państwa w mechanizmy wolnego rynku w celu zapewnienia bezpieczeństwa socjalnego najuboższym.

R5dZPxoO6nKp9
Tłum przed giełdą nowojorską w czasie krachu w 1929 r.
Źródło: domena publiczna.
liberalizm konserwatywny – II wojna światowa i okres powojenny.

– krytyka interwencjonizmu państwowego;

– powrót do idei liberalizmu klasycznego i zasad leseferyzmuleseferyzmleseferyzmu.

R1e4DcXhgxNaf1
Ludwig von Mises
Źródło: Ludwig von Mises Institute, licencja: CC BY-SA 3.0.
Ludwig Von Mises Mentalność Antykapitalistyczna

Wszelkie odmiany ingerencji (rządowej) w zjawiska rynkowe nie tylko nie pozwalają osiągnąć zamierzonego przez ich autorów celu, ale na dodatek powodują, że zaistniała sytuacja nawet z ich punktu widzenia jest mniej pożądana, niż poprzednia, którą zamierzali zmienić.

1 Źródło: Ludwig Von Mises, Mentalność Antykapitalistyczna, Warszawa 2012, s. 51.
bg‑azure

Wskaż zmiany społeczne, które miały wpływ na ewolucję idei liberalnej.

Słownik

demokracja liberalna
demokracja liberalna

rodzaj demokracji przedstawicielskiej, w której instytucje państwa działają w granicach i na podstawie prawa, charakteryzuje się wolnymi, cyklicznymi wyborami, pluralizmem politycznym i ochroną praw mniejszości

leseferyzm
leseferyzm

(z fr. laissez faire – pozwólcie czynić); pogląd francuskich i brytyjskich filozofów z okresu oświecenia, którego głównym założeniem jest wolność gospodarcza i możliwość rozwoju własności prywatnej bez ingerencji państwa

liberalizm
liberalizm

(z łac. liberatis – wolność); ideologia i kierunek polityczny głoszący, że wolność jednostki jest najwyższą wartością, podlega ograniczeniom tylko ze względu na wolność innych jednostek; rola państwa sprowadza się do prawnej ochrony wolności i regulowania relacji pomiędzy jednostkami

państwo „nocny stróż”
państwo „nocny stróż”

państwo, które poprzez swoje instytucje pilnuje wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa obywateli; obowiązują w nim minimalne podatki, mające zapewnić właściwe funkcjonowanie instytucji dbających o porządek publiczny, państwo nie ingeruje w gospodarkę

redystrybucja
redystrybucja

wtórny podział dochodów państwa płynący z płaconych przez obywateli podatków, odbywający się za pośrednictwem budżetu państwa